શું તમારા દાંતમાં પણ કીડો લાગ્યો છે? બચવા માટે અપનાવો આ ૨ મિનિટની ટ્રીક
આજના સમયમાં આપણે હેલ્થ પ્રત્યે જાગૃત તો થયા છીએ, પરંતુ જ્યારે દાંતની વાત આવે છે ત્યારે મોટાભાગના લોકો એમ માને છે કે દિવસમાં એકવાર બ્રશ કરી લેવું પૂરતું છે. તેમ છતાં, ઘણા લોકો ફરિયાદ કરતા હોય છે કે “અમે તો રોજ બ્રશ કરીએ છીએ, તો પણ દાંતમાં કેવિટી (સડો) કેમ થાય છે?”
લેડી હાર્ડિંગ મેડિકલ કોલેજના ઓરલ એન્ડ ડેન્ટલ સર્જરી વિભાગના એચ.ઓ.ડી. (HOD) ડો. પ્રવેશ મેહરા સાથેની વાતચીતના આધારે, અહીં દાંતના સડા પાછળના વૈજ્ઞાનિક કારણો અને તેનાથી બચવાની રીતો વિશે ઊંડાણપૂર્વક સમજાવવામાં આવ્યું છે.
કેવિટી એટલે શું? (What is Cavity?)
વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં કહીએ તો, કેવિટી એટલે દાંતના સૌથી ઉપરના મજબૂત પડ (Enamel) નું નષ્ટ થવું. સામાન્ય રીતે આપણે તેને ‘દાંતમાં કીડો લાગવો’ કહીએ છીએ, પરંતુ વાસ્તવમાં કોઈ જીવતો કીડો હોતો નથી. તે એક પ્રકારનો બેક્ટેરિયલ ચેપ છે. જ્યારે આપણા મોઢામાં રહેલા હાનિકારક બેક્ટેરિયા ખોરાકના કણો સાથે મળીને એસિડ બનાવે છે, ત્યારે તે દાંતના પડને ઓગાળવાનું શરૂ કરે છે. જો સમયસર સારવાર ન મળે તો આ સડો દાંતના મૂળ સુધી પહોંચી શકે છે, જેનાથી અસહ્ય દુખાવો અને દાંત કાઢવાની નોબત આવી શકે છે.
બ્રશ કરવા છતાં કેવિટી થવાના મુખ્ય કારણો
ઘણીવાર આપણે બ્રશ તો કરીએ છીએ, પણ તે માત્ર એક ‘વિધિ’ બનીને રહી જાય છે. કેવિટી થવા પાછળ નીચે મુજબના કારણો જવાબદાર હોઈ શકે છે:
૧. બ્રશ કરવાની ખોટી પદ્ધતિ: મોટાભાગના લોકો બ્રશને આડું (ડાબેથી જમણે) ઘસે છે. ડો. મેહરાના જણાવ્યા મુજબ, બ્રશ હંમેશા ઉપરથી નીચેની તરફ (વર્ટિકલ) કરવું જોઈએ. આ પદ્ધતિથી દાંતની વચ્ચે ફસાયેલો કચરો સહેલાઈથી નીકળી જાય છે. માત્ર ૨ મિનિટ બ્રશ કરવું પૂરતું છે, પણ તે દરેક ખૂણે પહોંચવું જોઈએ.
૨. વધુ પડતો ગળ્યો ખોરાક: ચોકલેટ, મીઠાઈ, કોલ્ડ ડ્રિંક્સ કે ચીકણો ખોરાક ખાધા પછી જો મોઢું બરાબર સાફ ન કરવામાં આવે, તો તે દાંત પર ચોંટી રહે છે. બેક્ટેરિયા આ ખાંડનો ઉપયોગ કરીને એસિડ પેદા કરે છે, જે સીધો દાંત પર હુમલો કરે છે.
૩. ફ્લોસિંગનો અભાવ: બ્રશ ગમે તેટલું સારું હોય, તે દાંતની વચ્ચેની સાંકડી જગ્યાઓ સાફ કરી શકતું નથી. ત્યાં ફસાયેલો ખોરાક સડવા લાગે છે. તેથી જ દિવસમાં એકવાર ડેન્ટલ ફ્લોસ (દોરો) વાપરવો ખૂબ જરૂરી છે.
૪. રાત્રે બ્રશ ન કરવાની આદત: આપણે સવારે ઉઠીને બ્રશ કરીએ છીએ તે ‘સમાજ’ માટે છે (શ્વાસની દુર્ગંધ દૂર કરવા), પણ રાત્રે સૂતા પહેલા જે બ્રશ કરીએ છીએ તે ‘દાંત’ માટે છે. રાત્રે મોઢામાં લાળનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે, જેથી બેક્ટેરિયા વધુ સક્રિય બને છે.
કેવિટીના શરૂઆતી લક્ષણો: ક્યારે સાવધાન થવું?
જો તમે નીચેનામાંથી કોઈ પણ ચિહ્ન અનુભવો છો, તો સમજી લેજો કે તમારા દાંતમાં સડો શરૂ થઈ ચૂક્યો છે:
-
ઝણઝણાટી (Sensitivity): ઠંડુ કે ગરમ પાણી પીતી વખતે દાંતમાં તીવ્ર ઝણઝણાટી થવી.
-
કાળા કે કથ્થઈ ડાઘ: દાંતની સપાટી પર નાના કાળા ટપકાં દેખાવા.
-
સતત હળવો દુખાવો: જમતી વખતે કે સામાન્ય સમયે પણ દાંતમાં કળતર થવી.
-
ખોરાક ભરાવો: બે દાંતની વચ્ચે વારંવાર ખોરાક ફસાઈ જવો એ પણ કેવિટીનો સંકેત છે.
-
મોઢામાંથી દુર્ગંધ: બ્રશ કર્યા પછી પણ મોઢામાંથી સતત વાસ આવવી.
કેવિટીથી બચવાના મજબૂત ઉપાયો
દાંતની તકલીફથી બચવું હોય તો માત્ર મોંઘી ટૂથપેસ્ટ બદલવાથી કંઈ નહીં થાય, તમારે તમારી આદતો બદલવી પડશે:
-
બે વાર બ્રશ કરવાની આદત: સવારે નાસ્તા પછી અને રાત્રે સૂતા પહેલા સોફ્ટ બ્રશથી હળવા હાથે બ્રશ કરો.
-
જીભની સફાઈ: મોઢાના ૫૦% થી વધુ બેક્ટેરિયા જીભ પર હોય છે, તેથી જીભ સાફ કરવી પણ એટલી જ જરૂરી છે.
-
ગળ્યું ખાધા પછી કોગળા: જ્યારે પણ તમે કઈં ગળ્યું કે ચીકણું ખાઓ, ત્યારે તરત જ સાદા પાણીથી કોગળા કરો.
-
પાણીનો પુષ્કળ ઉપયોગ: વધુ પાણી પીવાથી મોઢામાં લાળનું પ્રમાણ જળવાઈ રહે છે, જે કુદરતી રીતે દાંતને સાફ રાખે છે.
-
ડેન્ટિસ્ટની મુલાકાત: વર્ષમાં ઓછામાં ઓછી બે વાર ડેન્ટિસ્ટ પાસે ચેકઅપ કરાવો. ઘણીવાર કેવિટી અંદરથી શરૂ થઈ હોય છે જે આપણને અરીસામાં દેખાતી નથી.
