જીમ ટ્રેનરની પહેલી પસંદ ‘ક્રિએટાઇન’ હવે મેમરી બુસ્ટર તરીકે જાણીતું બનશે? જાણો શું કહે છે નવું સંશોધન.
સ્વાસ્થ્ય અને ફિટનેસની દુનિયામાં ક્રિએટાઇન સૌથી વધુ સંશોધિત અને સુરક્ષિત સપ્લીમેન્ટ્સમાંથી એક માનવામાં આવે છે. જોકે, મોટાભાગના લોકો તેને માત્ર સ્નાયુઓના કદ વધારવાના સાધન તરીકે જુએ છે. પરંતુ તાજેતરના તબીબી સંશોધનોએ સાબિત કર્યું છે કે ક્રિએટાઇન આપણી માનસિક ક્ષમતા, યાદશક્તિ અને એકંદર ઉર્જા સ્તરને સુધારવામાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
ક્રિએટાઇન શું છે?
દિલ્હીના વરિષ્ઠ ચિકિત્સક ડૉ. અજય કુમાર સમજાવે છે કે, ક્રિએટાઇન એ કોઈ કૃત્રિમ કેમિકલ નથી, પરંતુ આપણા શરીરમાં કુદરતી રીતે ઉત્પન્ન થતો એક એમિનો એસિડ જેવો પદાર્થ છે. તે મુખ્યત્વે આપણા લિવર, કિડની અને સ્વાદુપિંડમાં બને છે અને સ્નાયુઓમાં સંગ્રહિત થાય છે. જે લોકો શાકાહારી છે અથવા જેમના શરીરમાં તેનું ઉત્પાદન ઓછું છે, તેઓ ઘણીવાર તેને પૂરક (સપ્લીમેન્ટ) તરીકે લે છે.
મગજ માટે કેવી રીતે કામ કરે છે?
સ્નાયુઓની જેમ મગજને પણ સતત ઉર્જાની જરૂર હોય છે. ક્રિએટાઇન શરીરમાં એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ (ATP) ના ઉત્પાદનમાં મદદ કરે છે. ATP એ કોષોની ઉર્જાનું ચલણ છે. જ્યારે આપણે કોઈ ભારે માનસિક કાર્ય કરીએ છીએ અથવા તણાવમાં હોઈએ છીએ, ત્યારે મગજ ઝડપથી ઉર્જા વાપરે છે. ક્રિએટાઇન આ ઉર્જાના સ્તરને ફરીથી ભરે છે, જેનાથી:
-
યાદશક્તિ (Memory): માહિતી યાદ રાખવાની ક્ષમતા વધે છે.
-
એકાગ્રતા (Focus): લાંબા સમય સુધી કોઈ કામમાં ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું સરળ બને છે.
-
મૂડમાં સુધારો: કેટલાક સંશોધનો મુજબ, તે માનસિક થાક ઘટાડીને મૂડને સ્થિર કરવામાં મદદ કરી શકે છે.
જીમ અને હાઈ-ઇન્ટેન્સિટી વર્કઆઉટ
એથ્લેટ્સ માટે ક્રિએટાઇન અનિવાર્ય છે કારણ કે તે ટૂંકા ગાળાના વિસ્ફોટક પ્રદર્શન (જેમ કે વેઈટ લિફ્ટિંગ કે સ્પ્રિન્ટિંગ) માં અદભૂત પરિણામો આપે છે. તે સ્નાયુઓમાં પાણીનું પ્રમાણ જાળવી રાખે છે, જેનાથી સ્નાયુઓ મોટા અને મજબૂત દેખાય છે અને કસરત પછી રિકવરી પણ ઝડપી થાય છે.
કોણે સાવચેત રહેવું જોઈએ?
ક્રિએટાઇનના અસંખ્ય ફાયદા હોવા છતાં, તે દરેક માટે યોગ્ય નથી. ડૉ. અજય કુમાર ખાસ ભાર મૂકે છે કે: ૧. કિડનીની સમસ્યા: જેમને કિડનીનો કોઈ પણ રોગ હોય, તેમણે ક્રિએટાઇનથી દૂર રહેવું જોઈએ, કારણ કે તે કિડની પર વધારાનું દબાણ લાવી શકે છે. ૨. હાઈ બ્લડ પ્રેશર: બ્લડ પ્રેશરના દર્દીઓએ તબીબી સલાહ વિના તેનું સેવન ન કરવું. ૩. પાણીનું પ્રમાણ: ક્રિએટાઇન લેતી વખતે પુષ્કળ પાણી પીવું અનિવાર્ય છે, અન્યથા ડિહાઇડ્રેશન કે સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ (Cramps) ની સમસ્યા થઈ શકે છે.
ક્રિએટાઇન માત્ર બોડીબિલ્ડર્સ માટે જ નહીં, પણ વૃદ્ધો અને માનસિક શ્રમ કરતા લોકો માટે પણ ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે. પરંતુ, યાદ રાખો કે સપ્લીમેન્ટ એ આહારનો વિકલ્પ નથી. હંમેશા સંતુલિત આહાર અને ડોક્ટરની યોગ્ય સલાહ પછી જ તેને તમારા રૂટિનમાં સામેલ કરો.
