અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે શાંતિ મંત્રણાના સંકેત: મુજતબા ખામેનેઈની રહસ્યમય ભૂમિકા અને ઈસ્લામાબાદમાં બેઠકની તૈયારી
મધ્ય પૂર્વમાં છેલ્લા લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા તણાવ અને યુદ્ધની સ્થિતિ વચ્ચે એક મોટી રાહતના સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. વિશ્વના બે કટ્ટર હરીફો, અમેરિકા અને ઈરાન ફરી એકવાર ટેબલ પર બેસીને વાતચીત કરવા માટે તૈયાર થયા હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. તાજેતરના અહેવાલો અનુસાર, આવતા અઠવાડિયે પાકિસ્તાનની રાજધાની ઈસ્લામાબાદમાં બંને દેશોના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે મહત્વની બેઠક યોજાઈ શકે છે. આ બેઠક માત્ર ઔપચારિક મુલાકાત નથી, પરંતુ તેની પાછળ એક 14 મુદ્દાઓનો નક્કર પ્રસ્તાવ હોવાનું કહેવાય છે.
શું છે આ 14 મુદ્દાઓનો શાંતિ પ્રસ્તાવ?
આગામી બેઠકમાં બંને દેશો મધ્યસ્થી દેશોની મદદથી એક એવા રોડમેપ પર કામ કરી રહ્યા છે જે એક મહિના સુધી ચાલનારી સઘન વાટાઘાટોનો પાયો નાખશે. આ પ્રસ્તાવનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ક્ષેત્રમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધને વિરામ આપવાનો અને પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગેની મડાગાંઠ ઉકેલવાનો છે.
મુખ્ય મુદ્દાઓ જે ચર્ચાની એરણે છે:
પરમાણુ કાર્યક્રમ: ઈરાન તેના ઉચ્ચ સંવર્ધિત યુરેનિયમનો જથ્થો કોઈ અન્ય તટસ્થ દેશમાં મોકલવા માટે સંમત થઈ શકે છે.
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ: આ આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ માર્ગ પર વધી રહેલા તણાવને ઘટાડવા અને સમુદ્રી સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવશે.
પ્રતિબંધોમાં રાહત: ઈરાન સૌથી વધુ ભાર અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવેલા આર્થિક પ્રતિબંધો હટાવવા પર આપી રહ્યું છે.
જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે આ રસ્તો દેખાય છે એટલો સરળ નથી. પરમાણુ મુદ્દાઓ અને આર્થિક પ્રતિબંધોમાં રાહત આપવા બાબતે હજુ પણ બંને પક્ષો વચ્ચે ઊંડી અસંમતિ પ્રવર્તી રહી છે.
મુજતબા ખામેનેઈ: ઈરાનના નવા ‘રહસ્યમય’ સુપ્રીમ લીડર
આ આખી રાજકીય ગતિવિધિમાં સૌથી વધુ ચર્ચા ઈરાનના નવા સર્વોચ્ચ નેતા મુજતબા ખામેનેઈની થઈ રહી છે. અમેરિકી ગુપ્તચર એજન્સીઓનું માનવું છે કે ઈરાનની સત્તા વ્યવસ્થા અત્યારે ભલે વિખરાયેલી દેખાતી હોય, પરંતુ મુજતબા ખામેનેઈ પડદા પાછળ રહીને યુદ્ધની રણનીતિ અને અમેરિકા સાથેની વાતચીતના તમામ મહત્વના નિર્ણયો લઈ રહ્યા છે.
યુદ્ધની શરૂઆતમાં થયેલા એક ભીષણ હુમલામાં મુજતબાના પિતા અને ઈરાનના પૂર્વ સુપ્રીમ લીડર આયાતુલ્લા ખામેનેઈ તેમજ અનેક વરિષ્ઠ સૈન્ય અધિકારીઓ માર્યા ગયા હતા. આ હુમલામાં મુજતબા પોતે પણ ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા હતા અને ત્યારબાદ તેમને નવા સુપ્રીમ લીડર જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. જોકે, સુરક્ષાના કારણોસર તેઓ અત્યારે ક્યાં છે અને કેવા સંજોગોમાં છે, તે હજુ પણ એક મોટું રહસ્ય છે.
ટેકનોલોજી અને ઈલેક્ટ્રોનિક ગેજેટ્સથી દૂરી
મુજતબા ખામેનેઈ વિશે એક અત્યંત ચોંકાવનારી વિગત એ સામે આવી છે કે તેઓ અત્યારે કોઈપણ પ્રકારના ઈલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણોનો ઉપયોગ કરી રહ્યા નથી. પેજર વિસ્ફોટો અને હાઈ-ટેક જાસૂસીના ડરથી તેઓ મોબાઈલ ફોન કે ઈન્ટરનેટથી સંપૂર્ણપણે દૂર છે. તેઓ માત્ર વિશ્વાસુ સંદેશવાહકો દ્વારા જ આદેશો આપે છે અથવા તો જેઓ રૂબરૂ મળવા આવે તેમની સાથે જ સીધો સંવાદ કરે છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, હુમલામાં તેમના શરીર પર દાઝવાના ગંભીર નિશાન છે અને તેમનો લાંબો ઈલાજ ચાલી રહ્યો છે. જોકે, ઈરાનના સત્તાવાર સૂત્રો અને પ્રોટોકોલ ચીફ મજાહર હુસૈનીનું કહેવું છે કે મુજતબાની તબિયતમાં ઝડપથી સુધારો થઈ રહ્યો છે.
પ્રમુખ પજેશ્કિયન સાથેની બેઠક: સત્તાનું કેન્દ્રીકરણ
તાજેતરમાં ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પજેશ્કિયને દાવો કર્યો હતો કે તેમણે મુજતબા ખામેનેઈ સાથે અઢી કલાક સુધી લાંબી ચર્ચા કરી હતી. કોઈ ઉચ્ચ સ્તરીય ઈરાની નેતાની મુજતબા સાથેની આ પ્રથમ મોટી બેઠક માનવામાં આવે છે. આ મુલાકાત એ સંકેત આપે છે કે ઈરાનની આંતરિક રાજનીતિમાં મુજતબાનો પ્રભાવ વધી રહ્યો છે અને તેઓ સૈન્ય તેમજ મુત્સદ્દીગીરી બંને પર પકડ મજબૂત કરી રહ્યા છે.
