વૈશ્વિક મહાયુદ્ધનો ભય: અમેરિકાના સંભવિત હુમલાના ડરથી ઈરાન નમ્યું, યુદ્ધનો અંત લાવવા મોકલ્યો નવો પ્રસ્તાવ, હોર્મુઝ જળમાર્ગ ખોલવાની તૈયારી
મિડલ ઈસ્ટ (પશ્ચિમ એશિયા) માં છેલ્લા ઘણા સમયથી ચાલી રહેલો ભીષણ તણાવ હવે એક નિર્ણાયક વળાંક પર આવી પહોંચ્યો છે. અમેરિકા તરફથી થઈ રહેલા પ્રચંડ સૈન્ય દબાણ અને સંભવિત વિનાશક હુમલાના ડરથી ઈરાને આખરે નમતું જોખવું પડ્યું હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. વ્હાઇટ હાઉસ (White House) તરફથી સતત મળી રહેલી કડક લશ્કરી ધમકીઓ વચ્ચે, ઈરાને અમેરિકા સાથે ચાલી રહેલા આ લોહિયાળ યુદ્ધનો કાયમી અંત લાવવા માટે મધ્યસ્થી દેશો સમક્ષ એક નવો અને મહત્વપૂર્ણ શાંતિ પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું પ્રશાસન ઈરાન વિરુદ્ધ કોઈપણ ક્ષણે એક બહુ મોટું અને નિર્ણાયક લશ્કરી ઓપરેશન શરૂ કરવાની પૂરજોશમાં તૈયારી કરી રહ્યું છે. અમેરિકાના આ આક્રમક વલણને જોતા ઈરાનની સરકાર ગભરાઈ છે. એક અહેવાલમાં ઈરાનના એક વરિષ્ઠ સત્તાવાર અધિકારીના હવાલાથી જણાવવામાં આવ્યું છે કે, તેહરાને (ઈરાનની રાજધાની) આ પ્રદેશમાં વધતા જતા સૈન્ય તણાવને તાત્કાલિક અસરથી રોકવા અને યુદ્ધ વિરામ કરવા માટે અમેરિકા સામે એક નવો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ પ્રસ્તાવમાં વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ ગણાતા સમુદ્રી માર્ગને ફરીથી ખોલવાની મોટી વાત પણ કહેવામાં આવી છે.
ઈરાને અમેરિકા સામે મૂકી કડક શરતો: હોર્મુઝ જળમાર્ગ ખોલવા લીધો મોટો નિર્ણય
ઈરાનના વરિષ્ઠ અધિકારીએ ખુલાસો કર્યો છે કે તેહરાને આ પ્રસ્તાવિત કરારના ડ્રાફ્ટમાં શાંતિ સ્થાપવા માટે અમેરિકા સામે કેટલીક મહત્ત્વની શરતો પણ મૂકી છે. આ શરતો હેઠળ, ઈરાન વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને સંવેદનશીલ ગણાતા ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Horumz Strait – હોર્મુઝ જળડમરુમધ્ય) ને અસ્થાયી રૂપે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને તેલના પરિવહન માટે ફરીથી ખોલવા માટે તૈયાર થયું છે. પરંતુ ઈરાન આ જળમાર્ગ ત્યારે જ ખોલશે જ્યારે અમેરિકા તેની નીચે મુજબની મુખ્ય ત્રણ શરતોનો સ્વીકાર કરશે:
બંદરોની નાકેબંધી હટાવવી: અમેરિકન નૌસેના દ્વારા ઈરાનના તમામ વ્યૂહાત્મક બંદરો પર જે સખત સૈન્ય નાકેબંધી (Blockade) કરવામાં આવી છે, જેના કારણે ઈરાનનો વિદેશી વેપાર ઠપ થઈ ગયો છે, તે નાકેબંધી અમેરિકાએ તાત્કાલિક અસરથી સંપૂર્ણપણે ખતમ કરવી પડશે.
જપ્ત કરાયેલી સંપત્તિ મુક્ત કરવી: અમેરિકા અને તેના મિત્ર દેશોની બેંકોમાં ઈરાનની જે અબજો ડોલરની સંપત્તિ (Assets) કાયદાકીય રીતે જપ્ત કે ફ્રીઝ કરવામાં આવી છે, તેને ઈરાન સરકાર માટે તાત્કાલિક મુક્ત કરવી પડશે.
યુદ્ધના નુકસાનનું વળતર: આ ભયાનક યુદ્ધના કારણે ઈરાનની માળખાકીય સુવિધાઓ, સેન્ય મથકો અને અર્થતંત્રને જે મોટું આર્થિક નુકસાન થયું છે, તેના વળતર (Compensation) માટે અમેરિકાએ એક ચોક્કસ નાણાકીય વ્યવસ્થા ઊભી કરવી પડશે.
“પહેલાં યુદ્ધનો કાયમી અંત લાવો, પછી જ પરમાણુ પ્રોગ્રામ પર વાત થશે”
પોતાનું નામ ગુપ્ત રાખવાની કડક શરતે ઈરાનના આ ટોચના અધિકારીએ મીડિયાને જણાવ્યું હતું કે, ઈરાનની સર્વોચ્ચ લીડરશીપ ઈચ્છે છે કે બંને દેશો વચ્ચે સૌથી પહેલાં આ યુદ્ધને હંમેશાં માટે સમાપ્ત કરવા માટે એક સત્તાવાર અને કાયદાકીય કરાર થાય. એકવાર યુદ્ધ વિરામ પર સંપૂર્ણ સહમતિ બની જાય અને સરહદો પર શાંતિ સ્થપાય, ત્યાર બાદ જ ઈરાન પોતાના વિવાદાસ્પદ પરમાણુ કાર્યક્રમ (Nuclear Program) અંગે નવી શરતો સાથે કરાર કરવા માટે ટેબલ પર ચર્ચા શરૂ કરશે.
અધિકારીએ વધુમાં ઉમેર્યું કે, મધ્યસ્થી કરી રહેલા દેશોના માધ્યમથી તેમને એ વાતની પાકી ખબર પડી છે કે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પોતે પણ આ મોંઘા અને લાંબા ચાલતા યુદ્ધનો અંત લાવવા માટે અંદરખાને ખૂબ ગંભીર છે. જો કે, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેરમાં ઈરાન સાથેના આ યુદ્ધને સમાપ્ત કરવા અંગે અત્યાર સુધી ઘણા મિશ્ર અને અસ્પષ્ટ સંકેતો આપ્યા છે, જેના કારણે અનિશ્ચિતતા હજુ પણ યથાવત છે.
બીજી તરફ, ઈરાની અધિકારીએ અમેરિકા અને ઈઝરાયેલની ગઠબંધન સેનાને સખત ચેતવણી આપતા એમ પણ કહ્યું છે કે, જો મુત્સદ્દીગીરી (Talks) નિષ્ફળ જશે અને અમેરિકા કે ઈઝરાયેલ તરફથી ઈરાન પર ફરીથી હવાઈ કે મિસાઈલ હુમલા શરૂ કરવામાં આવશે, તો ઈરાનની સેના વળતો પ્રહાર કરવા માટે પહેલા કરતાં વધુ શક્તિશાળી તૈયારીઓ સાથે સજ્જ છે. ઈરાનના મતે, હાલમાં શાંતિ વાર્તામાં સૌથી મોટો અવરોધ અમેરિકાની એ જીદ છે, જેમાં અમેરિકા આખી ચર્ચાને માત્ર અને માત્ર પરમાણુ મુદ્દાના માળખા (Nuclear Framework) ની અંદર જ રાખવા પર દબાણ કરી રહ્યું છે, જ્યારે ઈરાન પહેલાં લશ્કરી સુરક્ષા ઈચ્છે છે.
ઓવલ ઓફિસમાં ઇમરજન્સી બેઠક: ઈરાન પર મોટા હુમલાની તૈયારીમાં ટ્રમ્પ પ્રશાસન
આ શાંતિ પ્રસ્તાવ વચ્ચે વોશિંગ્ટનથી જે અહેવાલો આવી રહ્યા છે તે અત્યંત ચોંકાવનારા છે. અહેવાલો મુજબ, રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ઈરાન સામે કોઈ મોટો સૈન્ય આંચકો આપવા માટે ગંભીરતાથી વિચારણા કરી રહ્યા છે. શુક્રવારે વ્હાઇટ હાઉસની પ્રતિષ્ઠિત ‘ઓવલ ઓફિસ’ (Oval Office) માં એક અત્યંત મહત્વની અને કટોકટીની બેઠક યોજાઈ હતી. આ હાઈ-લેવલ મીટિંગમાં રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે દેશના સંરક્ષણ મંત્રી પીટ હેગસેથ (Pete Hegseth) અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના તમામ ટોચના કમાન્ડરો અને અધિકારીઓ સાથે ઈરાનની સૈન્ય સ્થિતિની સમીક્ષા કરી હતી.
પ્રતિષ્ઠિત મીડિયા સંસ્થા ‘એક્સિઓસ’ ના રિપોર્ટ અનુસાર, જો મધ્યસ્થી દેશો દ્વારા ચાલી રહેલી આ શાંતિ વાર્તામાં છેલ્લી ઘડીએ કોઈ મોટી કાયદાકીય સફળતા કે સમજૂતી હાસલ નહીં થાય, તો અમેરિકન આર્મી ઈરાનના પરમાણુ અને સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર એક બહુ મોટો અને વિનાશક હવાઈ હુમલો કરવા માટે સંપૂર્ણ તૈયાર છે. આ સૈન્ય બેઠક બાદ શુક્રવારે મોડી રાત્રે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર એક રહસ્યમય પોસ્ટ લખી હતી.
ટ્રમ્પે લખ્યું કે, “દેશમાં સર્જાયેલી અસાધારણ પરિસ્થિતિઓને કારણે હું મારા પોતાના દીકરાના લગ્નમાં પણ હાજર રહી શકીશ નહીં અને આ ગંભીર વૈશ્વિક પરિસ્થિતિમાં મારે વોશિંગ્ટનમાં જ હાજર રહેવું પડશે.” જો કે, ટ્રમ્પે આ પરિસ્થિતિઓ કઈ છે અને અમેરિકા શું પગલું ભરવાનું છે, તેના વિશે કોઈ વિગતવાર ખુલાસો કર્યો નથી. પરંતુ રક્ષણ નિષ્ણાતોના મતે, ટ્રમ્પનું વોશિંગ્ટનમાં રોકાવું એ સ્પષ્ટ સંકેત છે કે મિડલ ઈસ્ટમાં ગમે ત્યારે મોટો વિસ્ફોટ થઈ શકે છે અને કાં તો યુદ્ધ હંમેશાં માટે બંધ થશે અથવા એક નવી ભયાનક લડાઈની શરૂઆત થશે.
