ભારતમાં હવામાનનો ડબલ એટેક: એકતરફ આકરી ગરમીનું મોજું, બીજી તરફ વહેલા ચોમાસાની એન્ટ્રી
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) દ્વારા દેશના હવામાનને લઈને એક મોટી અને ચિંતાજનક ચેતવણી જાહેર કરવામાં આવી છે. ચાલુ મે મહિનાના અંત સુધી મધ્ય અને ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતના લોકોને કાળઝાળ ગરમીનો સામનો કરવો પડી શકે છે. હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, દેશના અનેક ભાગોમાં ‘હીટ વેવ’ એટલે કે ગરમીનું મોજું હજુ વધુ આક્રમક બનશે. જોકે, આ આકરા ઉનાળા વચ્ચે એક રાહતના સમાચાર એ પણ છે કે દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસું ખૂબ જ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે અને તે નિર્ધારિત સમય કરતાં વહેલું દસ્તક આપી શકે છે.
કયા વિસ્તારોમાં ગરમીનો પારો આસમાને પહોંચશે?
હવામાન વિભાગની સત્તાવાર સલાહ મુજબ, આગામી ૨૪ થી ૨૯ મે દરમિયાન સમગ્ર ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતમાં ગંભીર હીટ વેવની સ્થિતિ પ્રવર્તશે. આ ઉપરાંત, ૨૩ થી ૨૬ મે દરમિયાન પૂર્વ દ્વીપકલ્પીય ભારતના રાજ્યોમાં પણ સૂર્યદેવનો પ્રકોપ જોવા મળશે. હાલમાં જ દેશના મધ્ય ભાગો, ઉત્તર પ્રદેશ, હરિયાણા અને પૂર્વ ભારતમાં તાપમાનનો પારો ૪૫°C થી ૪૭°C સુધી પહોંચી ગયો છે, જ્યારે બાકીના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં તાપમાન ૪૦°C થી ૪૫°C ની વચ્ચે નોંધાઈ રહ્યું છે. તાજેતરમાં વિદર્ભના બ્રહ્મપુરીમાં સૌથી વધુ ૪૭.૨°C તાપમાન નોંધાયું હતું, જે ચાલુ સીઝનનું સૌથી ઊંચું તાપમાન છે.
રાજ્યવાર ગરમીની આગાહી: ક્યાં કેવી સ્થિતિ રહેશે?
દેશના અલગ-અલગ રાજ્યોમાં આગામી દિવસોમાં ગરમીનું જોર નીચે મુજબ રહેવાની આશંકા છે:
રાજસ્થાન અને પંજાબ: રાજસ્થાન અને પશ્ચિમ રાજસ્થાનના વિસ્તારોમાં ૨૯ મે સુધી તીવ્ર ગરમી પડવાની સંભાવના છે. પંજાબ, હરિયાણા, ચંદીગઢ અને દિલ્હીમાં પણ ૨૯ મે સુધી કાળઝાળ ગરમીથી કોઈ રાહત નહીં મળે.
ઉત્તર પ્રદેશ અને મધ્ય પ્રદેશ: આ બંને રાજ્યોના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં ગંભીર હીટ વેવની સ્થિતિ રહેશે. ખાસ કરીને પૂર્વ ઉત્તર પ્રદેશ અને પૂર્વ મધ્ય પ્રદેશમાં તાપમાન રેકોર્ડ તોડી શકે છે.
વિદર્ભ અને છત્તીસગઢ: મહારાષ્ટ્રના વિદર્ભ ક્ષેત્રમાં ૨૯ મે સુધી તીવ્ર ગરમીની લહેર ચાલુ રહેશે. જ્યારે છત્તીસગઢમાં ૨૭ મે સુધી અસહ્ય ગરમી પડશે.
તેલંગાણા, બિહાર અને ઝારખંડ: તેલંગાણામાં ૨૬ મે સુધી, પશ્ચિમ ઝારખંડમાં ૨逻辑૫ મે સુધી અને બિહારમાં ૨૪ મે સુધી ગરમીનું મોજું ચાલુ રહેશે.
અસહ્ય ભેજ અને રાત્રિ દરમિયાન ગરમ હવામાન
માત્ર દિવસ દરમિયાન જ નહીં, પરંતુ રાત્રિના સમયે પણ લોકોને ગરમીથી રાહત મળવાની નથી. હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, ૨૭ મે સુધી આંતરિક ઓડિશાના અલગ-અલગ ભાગોમાં રાત્રિનું તાપમાન પણ ઘણું ઊંચું રહેશે. આ ઉપરાંત ઉત્તર પ્રદેશ, તેલંગાણા અને વિદર્ભમાં પણ રાત્રિના સમયે ગરમ પવન ફૂંકાઈ શકે છે. બીજી તરફ, ગંગા કિનારાના પશ્ચિમ બંગાળ, દરિયાકાંઠાના ઓડિશા અને આંધ્રપ્રદેશના યાનમ વિસ્તારમાં ગરમ અને ભારે ભેજવાળું હવામાન રહેવાની સંભાવના છે, જેના કારણે અકળામણમાં ભારે વધારો થશે.
રેડ અને ઓરેન્જ એલર્ટ: સ્વાસ્થ્ય માટે મોટી ચિંતા
હવામાનની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને IMD દ્વારા દેશના વિવિધ ભાગો માટે કલર-કોડેડ ચેતવણીઓ જાહેર કરવામાં આવી છે:
૧. રેડ એલર્ટ (લાલ શ્રેણીની ચેતવણી)
આગામી બે દિવસ માટે ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્યપ્રદેશ અને તેની આસપાસના વિસ્તારો માટે ‘રેડ એલર્ટ’ આપવામાં આવ્યું છે. આ સ્થિતિ અત્યંત જોખમી માનવામાં આવે છે. આ વિસ્તારોમાં તમામ ઉંમરના લોકોમાં ગરમીની બીમારીઓ અને ‘હીટ સ્ટ્રોક’ (લૂ લાગવી) થવાની સંભાવના ખૂબ જ વધારે છે. સંવેદનશીલ લોકોએ આ સમયે ખાસ સાવચેતી રાખવાની જરૂર છે.
૨. ઓરેન્જ એલર્ટ (નારંગી શ્રેણીની ચેતવણી)
આગામી પાંચ દિવસ માટે ઉત્તર-પશ્ચિમ અને મધ્ય ભારતના મોટાભાગના વિસ્તારો માટે ‘ઓરેન્જ એલર્ટ’ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. આ વિસ્તારોમાં લાંબા સમય સુધી તડકામાં કામ કરનારા લોકોમાં ગરમીના કારણે તબિયત બગડવાના લક્ષણો જોવા મળી શકે છે. શિશુઓ, વૃદ્ધો અને હૃદય કે શ્વાસની જૂની બીમારી ધરાવતા લોકો માટે આ હવામાન ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે.
હવામાન વિભાગના ડિરેક્ટર જનરલનું શું કહેવું છે?
IMD ના ડિરેક્ટર જનરલ એમ. મહાપાત્રાએ જણાવ્યું હતું કે, “વચ્ચે-વચ્ચે થતી વાવાઝોડાની કે ધૂળની ડમરીઓની પ્રવૃત્તિને કારણે તાપમાનમાં થોડો ઘટાડો થઈ શકે છે, પરંતુ આ રાહત ખૂબ જ ટૂંકા ગાળા માટેની હશે. ત્યારબાદ ગરમી ફરી વધશે અને આગામી પાંચ દિવસ સુધી દેશના મોટાભાગના વિસ્તારોને પ્રભાવિત કરશે.” તેમણે વધુમાં ઉમેર્યું કે, હાલમાં એક પશ્ચિમી વિક્ષેપ (વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ) સક્રિય છે, પરંતુ તે માત્ર પશ્ચિમ હિમાલયના ઉપરના વિસ્તારો સુધી મર્યાદિત છે. મેદાની વિસ્તારોમાં કોઈ મોટી હલચલ નથી, માત્ર સૂકી ગર્જના અથવા ધૂળની તોફાન જોવા મળી શકે છે જે ગરમી ઘટાડવામાં બહુ મદદરૂપ સાબિત નહીં થાય.
બીજી તરફ ચોમાસાની ધમાકેદાર પ્રગતિ અને ભારે વરસાદની આગાહી
ગરમીના આ પ્રકોપ વચ્ચે દેશના દક્ષિણ અને પૂર્વ ભાગો માટે રાહતના સમાચાર છે. દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસું ખૂબ જ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. શનિવારે ચોમાસું અરબી સમુદ્રના કેટલાક ભાગો, કોમોરિન વિસ્તાર, આંદામાન સમુદ્ર અને બંગાળની ખાડીના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં પ્રવેશી ચૂક્યું છે. આગામી ત્રણથી ચાર દિવસમાં ચોમાસું વધુ આગળ વધવા માટે પરિસ્થિતિઓ સંપૂર્ણપણે અનુકૂળ છે.
સામાન્ય રીતે ભારતમાં ચોમાસાના આગમનની તારીખ ૧ જૂન હોય છે, પરંતુ આ વર્ષે ચોમાસું ± ચાર દિવસની મોડેલ ભૂલ સાથે ૨૬ મેના રોજ જ કેરળમાં પ્રવેશ કરે તેવી પ્રબળ સંભાવના છે. આના કારણે આગામી ચાર થી પાંચ દિવસ દરમિયાન કેરળ, લક્ષદ્વીપ, તમિલનાડુ અને ઉત્તર-પૂર્વ ભારતના રાજ્યોમાં ભારેથી અતિ ભારે વરસાદ થવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
અલ નિનોની સ્થિતિ અને ભવિષ્યનું ચિત્ર
નેશનલ ઓશનિક એન્ડ એટમોસ્ફેરિક એડમિનિસ્ટ્રેશન (NOAA) ના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, આગામી જૂન, જુલાઈ અને ઓગસ્ટ મહિના દરમિયાન વૈશ્વિક સ્તરે ‘અલ નિનો’ (El Nino) ની સ્થિતિ વિકસાવવાની ૯૦% થી વધુ શક્યતા છે. અલ નિનોની અસરને કારણે સામાન્ય રીતે તાપમાનમાં વધારો થતો હોય છે. જોકે, ભારતીય ચોમાસા પર તેની કેટલી અને કેવી અસર પડશે, તેના પર વૈજ્ઞાનિકો સતત નજર રાખી રહ્યા છે.
બચાવ માટે સ્વાસ્થ્ય મંત્રાલય અને IMD ની સલાહ
અસહ્ય ગરમી અને હીટ વેવથી બચવા માટે હવામાન વિભાગે લોકોને કેટલીક મહત્વપૂર્ણ બાબતોનું પાલન કરવા વિનંતી કરી છે:
૧. બપોરના સમયે (૧૨ થી ૪ વાગ્યા દરમિયાન) બિનજરૂરી બહાર નીકળવાનું ટાળો.
૨. શરીરમાં પાણીની કમી (ડિહાઇડ્રેશન) ન થાય તે માટે પુષ્કળ પ્રમાણમાં પાણી, છાશ, લીંબુ પાણી અથવા ઓઆરએસ (ORS) નું સેવન કરો.
૩. હળવા રંગના અને સુતરાઉ (કોટન) કપડાં પહેરો.
૪. ઘરની અંદર બારીઓ પર પડદા રાખો અને વાતાવરણને ઠંડું રાખવાનો પ્રયાસ કરો.
૫. વડીલો, બાળકો અને પાલતુ પ્રાણીઓની આ હવામાનમાં વિશેષ કાળજી રાખો.
