૧૦,૦૦૦ રૂપિયાથી ૨૬ અબજ ડોલર સુધીની સફર! આ આંકડો ચોંકાવી દેશે
ભારતમાં બિઝનેસ અને વેપારની વાત આવે ત્યારે કેટલાક સમુદાયોનું નામ સૌથી પહેલા લેવામાં આવે છે. આ સમુદાયોએ પોતાની મહેનત, કોઠાસૂઝ અને અનોખી વ્યાપારી સંસ્કૃતિના જોરે દેશની અર્થવ્યવસ્થાને એક નવો આકાર આપ્યો છે. આમાં પારસી અને ગુજરાતી સમુદાય અગ્રેસર છે. ભલે બંને સમુદાયોની કાર્યશૈલી અને ઇતિહાસ અલગ રહ્યો હોય, પરંતુ બિઝનેસ પ્રત્યેની તેમની નિષ્ઠા, ગ્રાહકોનો ભરોસો જીતવાની કળા અને ભવિષ્યને જોવાની દીર્ઘદ્રષ્ટિ એકસમાન છે.
શરૂઆતના સમયમાં પારસી પરિવારોએ બેન્કિંગ, શિપિંગ, સ્ટીલ અને ટેક્સટાઈલ જેવા પાયાના ક્ષેત્રોમાં મોટા ઉદ્યોગો સ્થાપીને દેશના ઔદ્યોગિક વિકાસનો પાયો નાખ્યો હતો. બીજી તરફ, ગુજરાતી સમુદાયે પોતાના વ્યાપારી કૌશલ્ય, જોખમ લેવાની અદભુત ક્ષમતા અને મજબૂત નેટવર્કના દમ પર કાપડ, હીરા, કેમિકલ, ફાર્મા અને રિટેલ જેવા સેક્ટરોમાં પોતાનો દબદબો બનાવ્યો છે. મહેનત, પ્રમાણિકતા અને કૌટુંબિક વ્યાપારી મૂલ્યો આ બંને સમુદાયોની ખાસ ઓળખ છે, જેના કારણે આજે વૈશ્વિક સ્તરે પણ તેમનો ડંકો વાગે છે. ચાલો જોઈએ કે વર્તમાન સમયમાં આ બંને સમુદાયોના કયા દિગ્ગજ ઉદ્યોગપતિઓ દેશના વિકાસમાં મહત્વનું યોગદાન આપી રહ્યા છે.
પારસી વ્યાપારીઓ: દેશના ઔદ્યોગિક વિકાસના સ્તંભ
પારસી સમુદાયે હંમેશાં એવા ઉદ્યોગો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે જે લાંબાગાળે દેશના નિર્માણમાં મદદરૂપ થાય. ટાટાથી લઈને પૂનાવાલા સુધીના પરિવારોએ વૈશ્વિક સ્તરે ભારતનું નામ રોશન કર્યું છે.
સાયરસ પૂનાવાલા અને અદાર પૂનાવાલા (Cyrus Poonawalla & Adar Poonawalla)
સાયરસ પૂનાવાલા અને તેમના પુત્ર અદાર પૂનાવાલા આજે ભારતના વેક્સિન ઉદ્યોગના સૌથી મોટા ચહેરા છે. તેમની કંપની ‘સીરમ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઇન્ડિયા’ (Serum Institute of India) આજે વિશ્વની સૌથી મોટી વેક્સિન ઉત્પાદક કંપનીઓમાં સ્થાન ધરાવે છે. ખાસ કરીને કોરોના મહામારીના મુશ્કેલ સમયમાં આ પરિવારે જે રીતે રસીનું મોટા પાયે ઉત્પાદન કરીને ભારત અને વિશ્વના અન્ય દેશોને બચાવવામાં ભૂમિકા ભજવી, તેનાથી ભારતની શાખ વૈશ્વિક સ્તરે ખૂબ વધી ગઈ. હાલમાં સાયરસ પૂનાવાલાની કુલ સંપત્તિ (નેટવર્થ) આશરે 26.4 અબજ ડોલર છે.
શાપૂર પી. મિસ્ત્રી (Shapoor P Mistry)
શાપૂર પી. મિસ્ત્રી દેશના રિયલ એસ્ટેટ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને કન્સ્ટ્રક્શન સેક્ટરનું એક મોટું અને આદરણીય નામ છે. તેઓ પ્રખ્યાત ‘શાપૂરજી પલોનજી ગ્રુપ’ (Shapoorji Pallonji Group) ના વડા છે. આ ગ્રુપે ભારતની સાથે-સાથે વિદેશોમાં પણ ઘણી ભવ્ય અને ઐતિહાસિક ઈમારતો તેમજ મોટા પ્રોજેક્ટ્સનું નિર્માણ કર્યું છે. એન્જિનિયરિંગ અને ઉર્જા ક્ષેત્રે મજબૂત પકડ ધરાવતા આ ગ્રુપના વડા શાપૂર મિસ્ત્રીની નેટવર્થ હાલમાં 5.6 અબજ ડોલરની આસપાસ છે.
નોએલ ટાટા (Noel Tata)
ભારતના સૌથી પ્રતિષ્ઠિત વ્યાપારી જૂથ ટાટા ગ્રુપ (Tata Group) નો એક મહત્વનો ચહેરો એટલે નોએલ ટાટા. તેઓ પરિવાર તરફથી વારસામાં મળેલા આ વિશાળ બિઝનેસ સામ્રાજ્યને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જઈ રહ્યા છે. ટાટા ગ્રુપના રિટેલ અને કન્ઝ્યુમર બિઝનેસને આધુનિક બનાવવામાં અને તેને વિસ્તારવામાં નોએલ ટાટાનો ફાળો ઘણો મોટો રહ્યો છે. ‘ટ્રેન્ટ લિમિટેડ’ (Trent Limited) અને ‘ટાટા ઇન્ટરનેશનલ’ જેવા વ્યાપારિક એકમોમાં તેમનું નેતૃત્વ અત્યંત પ્રશંસનીય માનવામાં આવે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે ટાટા ગ્રુપની વાર્ષિક આવક (રેવેન્યુ) આશરે 165 અબજ ડોલર જેટલી વિશાળ છે.
આદિ ગોદરેજ અને નાદિર ગોદરેજ (Adi Godrej & Nadir Godrej)
ગોદરેજ પરિવાર ભારતના ઘરોમાં વર્ષોથી જાણીતો છે. આદિ ગોદરેજ અને નાદિર ગોદરેજે આશરે 129 વર્ષ જૂના ‘ગોદરેજ ગ્રુપ’ (Godrej Group) ને હોમ એપ્લાયન્સીસ અને સાબુથી લઈને રિયલ એસ્ટેટ અને કૃષિ (એગ્રીકલ્ચર) જેવા વિવિધ ક્ષેત્રોમાં સફળતાપૂર્વક વિસ્તાર્યું છે. તાજેતરમાં આ ગ્રુપમાં પરિવાર વચ્ચે વ્યવસાયિક વહેંચણી થઈ હોવા છતાં, આજે પણ તે ભારતનો સૌથી સન્માનિત અને ભરોસાપાત્ર વ્યાપારી પરિવાર ગણાય છે. આદિ અને નાદિર ગોદરેજની સંયુક્ત નેટવર્થ આશરે 7.9 અબજ ડોલર છે.
નુસ્લી વાડિયા (Nusli Wadia)
નુસ્લી વાડિયા ભારતના સૌથી જૂના અને સ્થાપિત વ્યાપારી ઘરાના ‘વાડિયા પરિવાર’ ના વડા છે. તેમણે દેશના જાણીતા બ્રાન્ડ્સ જેવા કે ‘બોમ્બે ડાઇંગ’ (Bombay Dyeing) અને બિસ્કિટ ક્ષેત્રે ધૂમ મચાવતી ‘બ્રિટાનિયા ઇન્ડસ્ટ્રીઝ’ (Britannia Industries) ને બજારમાં એક મજબૂત અને અપ્રતિમ ઓળખ અપાવી છે. તેમની વ્યાપારી સૂઝબૂઝ અદભુત છે અને હાલમાં તેમની નેટવર્થ 5.1 અબજ ડોલર છે.
ગુજરાતી વ્યાપારીઓ: સાહસ અને વૈશ્વિક નેતૃત્વના પ્રતીક
ગુજરાતીઓ માટે એમ કહેવાય છે કે વેપાર તેમના લોહીમાં વણેલો હોય છે. જોખમ લેવાની તૈયારી અને ગમે તેવી પરિસ્થિતિમાં પણ તક શોધી લેવાની તેમની કળાએ તેમને ભારતીય અને વૈશ્વિક બજારના મહારાથી બનાવ્યા છે.
ગૌતમ અદાણી (Gautam Adani)
ગુજરાતના એક સામાન્ય વેપારી તરીકે ખૂબ જ નાના સ્તરેથી કરિયરની શરૂઆત કરનાર ગૌતમ અદાણી આજે વિશ્વના સૌથી ચર્ચિત અને શક્તિશાળી ઉદ્યોગપતિઓમાંના એક છે. તેમણે ‘અદાણી ગ્રુપ’ (Adani Group) ને પોર્ટ્સ (બંદરો), એરપોર્ટ મેનેજમેન્ટ, પાવર જનરેશન અને ગ્રીન એનર્જી (હરિત ઉર્જા) જેવા દેશના અતિ મહત્વના ક્ષેત્રોમાં નંબર વન બનાવ્યું છે. રાષ્ટ્રના આંતરમાળખાકીય વિકાસમાં તેમનું યોગદાન અજોડ છે. હાલમાં ગૌતમ અદાણીની કુલ નેટવર્થ 81.7 અબજ ડોલર છે.
મુકેશ અંબાણી (Mukesh Ambani)
એશિયાના સૌથી અમીર વ્યક્તિ અને ‘રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ’ (Reliance Industries) ના ચેરમેન મુકેશ અંબાણી આજે ભારતના સૌથી પ્રભાવશાળી વ્યાપારી છે. પેટ્રોકેમિકલ્સના પરંપરાગત બિઝનેસથી આગળ વધીને તેમણે ટેલિકોમ (Jio) અને રિટેલ સેક્ટરમાં જે ક્રાંતિ લાવી, તેણે સમગ્ર ભારતીય બજાર અને સામાન્ય માણસની જીંદગી બદલી નાખી. ટેક્નોલોજી અને ડિજિટલ ઇન્ડિયાના વિઝનને સાકાર કરનાર મુકેશ अंबानीની નેટવર્થ હાલમાં 91.9 અબજ ડોલર છે.
દિલીપ સંઘવી (Dilip Shanghvi)
દિલીપ સંઘવી ફાર્માસ્યુટિકલ ક્ષેત્રનું એક એવું નામ છે જેઓ ખૂબ જ શાંત રહીને મોટું કામ કરવા માટે જાણીતા છે. તેમણે માત્ર 10,000 રૂપિયા ઉધાર લઈને પોતાના પિતા સાથે બિઝનેસ શરૂ કર્યો હતો અને આજે તેમની કંપની ‘સન ફાર્માસ્યુટિકલ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ’ (Sun Pharmaceutical Industries) ભારતની સૌથી મોટી અને વિશ્વની અગ્રણી દવા ઉત્પાદક કંપની બની ચૂકી છે. આ લો-પ્રોફાઇલ પરંતુ અત્યંત સફળ ઉદ્યોગપતિની નેટવર્થ આજે 26 અબજ ડોલર છે.
ઉદય કોટક (Uday Kotak)
ભારતના ફાઇનાન્સ અને બેન્કિંગ સેક્ટરમાં ભરોસો અને સ્થિરતાનું બીજું નામ એટલે ઉદય કોટક. તેમણે ‘કોટક મહિન્દ્રા બેન્ક’ (Kotak Mahindra Bank) ને શૂન્યમાંથી બેન્કિંગ લાઇસન્સ મેળવીને દેશની સૌથી સફળ અને મજબૂત ખાનગી બેન્કોની યાદીમાં સામેલ કરી દીધી. નાણાકીય ક્ષેત્રમાં શિસ્ત અને ગ્રાહક સેવા પર ભાર મૂકનાર ઉદય કોટકની નેટવર્થ અત્યારે 12.9 અબજ ડોલર છે.
પંકજ પટેલ (Pankaj Patel)
પંકજ પટેલ ભારતીય ફાર્મા સેક્ટરમાં રિસર્ચ અને ડેવલપમેન્ટને પ્રોત્સાહન આપનારા અગ્રણી ઉદ્યોગપતિ છે. તેમણે ‘ઝાયડસ લાઇફસાયન્સિસ’ (Zydus Lifesciences) ને નવી દવાઓના સંશોધન અને હેલ્થકેર ક્ષેત્રે વૈશ્વિક સ્તરે એક સન્માનજનક સ્થાન અપાવ્યું છે. કોરોના કાળમાં પણ તેમની કંપનીએ સ્વદેશી વેક્સિન અને દવાઓ બનાવવામાં મોટું યોગદાન આપ્યું હતું. તેઓ આશરે 8.8 અબજ ડોલરની સંપત્તિના માલિક છે.
સુધીર મહેતા (Sudhir Mehta)
ગુજરાતના અગ્રણી વ્યાપારી ઘરાનાઓમાં જેની ગણના થાય છે તેવા ‘ટોરેન્ટ ગ્રુપ’ (Torrent Group) ના મુખ્ય કર્તાહર્તા સુધીર મહેતા છે. તેમનું ગ્રુપ પાવર (વીજળી), ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન અને હેલ્થકેર (ફાર્મા) જેવા મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રોમાં ખૂબ જ મજબૂત પકડ ધરાવે છે. ગુજરાત અને દેશના વિકાસમાં મહત્વની ભાગીદારી નોંધાવનાર સુધીર મહેતાની નેટવર્થ 7.8 અબજ ડોલર છે.
