Silver ETF Price Crash: ચાંદીના ભાવમાં 4% નો ઘટાડો, જાણો સંપૂર્ણ કારણ
ભારતીય શેરબજાર અને કોમોડિટી બજારમાં શુક્રવારનો દિવસ ચાંદીના રોકાણકારો માટે ભારે આંચકાજનક સાબિત થયો હતો. દેશમાં ચાંદીના એક્સચેન્જ-ટ્રેડેડ ફંડ્સ (Silver ETFs) ના ભાવમાં અચાનક ૪ ટકા સુધીનો સીધો ઘટાડો નોંધાયો હતો. આ મોટા ઘટાડા પાછળનું મુખ્ય કારણ ભારત સરકાર દ્વારા લેવાયેલો એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય છે, જેમાં સરકારે આગામી છ મહિનામાં ૬,૫૦૦ મેટ્રિક ટન ચાંદીની આયાત (Import) કરવા માટે નવી મંજૂરી આપી દીધી છે.
સરકારના આ નિર્ણયથી સ્થાનિક બજારમાં ચાંદીની અછત દૂર થશે અને પૂરતી ઉપલબ્ધતા વધશે તેવી અપેક્ષાઓ સેવાઈ રહી છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી દેશમાં ચાંદી પર જે ઊંચા પ્રીમિયમ લેવાઈ રહ્યા હતા, તે હવે નીચે આવશે તેવી ધારણાને કારણે સ્થાનિક સ્તરે ચાંદીના ભાવ અને તેને સંલગ્ન સિલ્વર ઈટીએફના મૂલ્યમાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
કયા સિલ્વર ઈટીએફ પર પડી સૌથી વધુ અસર?
શુક્રવારે બજાર ખુલતાની સાથે જ ચાંદી આધારિત તમામ પ્રમુખ ફંડ્સમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો હતો:
નિપ્પોન ઇન્ડિયા સિલ્વર ઈટીએફ (Nippon India Silver ETF): તેમાં અંદાજે ૪% નો કડાકો જોવા મળ્યો હતો અને તે ₹૧૮૨ ની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યો હતો.
અન્ય અગ્રણી ફંડ્સ: આ સિવાય ટાટા સિલ્વર ઈટીએફ (Tata Silver ETF), એન્જલ વન સિલ્વર ઈટીએફ (Angel One Silver ETF), મિરાઈ એસેટ સિલ્વર ઈટીએફ (Mirae Asset Silver ETF), મોતીલાલ ઓસવાલ સિલ્વર ઈટીએફ (Motilal Oswal Silver ETF), ગ્રો સિલ્વર ઈટીએફ (Groww Silver ETF) અને આઈસીઆઈસીઆઈ પ્રુડેન્શિયલ સિલ્ વાર ઈટીએફ (ICICI Prudential Silver ETF) માં પણ આવી જ રીતે મોટી નરમતા જોવા મળી હતી.
સિલ્વર ઈટીએફનું મૂલ્ય સીધું જ ભારતીય બજારમાં ચાંદીના સ્થાનિક ભાવ પર આધારિત હોય છે. તેથી જ્યારે પણ દેશમાં ચાંદીના ભાવ ઘટે છે, ત્યારે આ ફંડ્સના નેટ એસેટ વેલ્યુ (NAV) માં પણ સીધો ઘટાડો નોંધાય છે.
ચાંદીના ભાવ શા માટે અચાનક ઘટી રહ્યા છે?
ચાંદીના ભાવમાં આ કડાકા પાછળનું સૌથી મોટું અને મુખ્ય કારણ ભારત સરકાર દ્વારા ૬,૫૦૦ મેટ્રિક ટન ચાંદીની આયાતને આપેલી લીલી ઝંડી છે. આગામી છ મહિના દરમિયાન આટલી મોટી માત્રામાં ચાંદી દેશમાં આવવાથી બજારમાં ચાંદીનો પુરવઠો (Supply) નોંધપાત્ર રીતે વધી જશે.
ભારત પોતાની જરૂરિયાતની મોટાભાગની ચાંદી વિદેશોમાંથી આયાત કરે છે. આ કારણોસર, વૈશ્વિક બજારમાં ચાંદીની ચાલ ગમે તે હોય, પરંતુ જ્યારે પણ ભારત સરકાર પોતાના આયાત નિયમો કે નીતિઓમાં ફેરફાર કરે છે, ત્યારે તેની સીધી અને મોટી અસર દેશના સ્થાનિક ભાવ પર પડે છે.
આ અગાઉ, આયાત પરના નિયંત્રણો અને તહેવારોની માંગને કારણે ભારતીય બજારમાં ચાંદી સામાન્ય ભાવ કરતાં વધુ ‘પ્રીમિયમ’ પર વેચાઈ રહી હતી. હવે નવી આયાત મંજૂરીથી આ પ્રીમિયમ ઘટી જશે, જેના કારણે સ્થાનિક સ્તરે ચાંદી સસ્તી થઈ રહી છે.
ફ્યુચર્સ માર્કેટ (વાયદા બજાર) માં પણ ૩% થી વધુનો ઘટાડો
માત્ર સિલ્વર ઈટીએફ જ નહીં, પરંતુ ભારતીય વાયદા બજાર (MCX) માં પણ ચાંદીના અલગ-અલગ વાયદા કોન્ટ્રાક્ટ્સમાં ભારે વેચવાલી જોવા મળી હતી:
ડિસેમ્બર વાયદો: ડિસેમ્બર કન્ટ્રાક્ટમાં અંદાજે ૩% નો ઘટાડો નોંધાયો હતો અને તે ઘટીને પ્રતિ કિલોગ્રામ આશરે ₹૧,૯૩,૯૪૦ ની આસપાસ પહોંચી ગયો હતો.
માર્ચ અને મે વાયદા: માર્ચ અને મે મહિનાના વાયદા કોન્ટ્રાક્ટ્સ પણ અનુક્રમે ₹૧,૯૯,૯૮૫ અને ₹૨,૦૪,૫૧૩ પ્રતિ કિલોગ્રામની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યા હતા.
સિલ્વર ઈટીએફનું મૂલ્યાંકન મોટાભાગે વાયદા બજાર અને સ્થાનિક ભૌતિક (Physical) ચાંદીના ભાવ પર આધારિત હોય છે. તેથી વાયદા બજારમાં ઘટાડો આવતાની સાથે જ સિલ્વર ઈટીએફ ધરાવતા રોકાણકારોને સીધું નુકસાન વેઠવું પડ્યું છે. જોકે, અલગ-અલગ ઈટીએફના ટ્રેકિંગ ડિફરન્સ અને ફંડ મેનેજમેન્ટ ખર્ચના આધારે દરેક ફંડમાં ઘટાડાની ટકાવારી થોડી અલગ હોઈ શકે છે.
આયાત નિયંત્રણોએ બજારમાં કેવી રીતે અછત ઊભી કરી હતી?
સરકારનો આ નવો નિર્ણય અગાઉથી ચાલી રહેલી કડક આયાત નીતિઓ પછી આવ્યો છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે, ચાલુ વર્ષે મે મહિનાના મધ્યમાં સરકારે ચાંદીના વિવિધ સ્વરૂપોની આયાત પર કડક નિયંત્રણો લાદ્યા હતા. ત્યારબાદ જૂન મહિનામાં આ નિયમોનો વ્યાપ વધારીને તેમાં ‘ચાંદીના દાણા’ (Silver Grain) અને ‘ચાંદીના પાવડર’ (Silver Powder) નો પણ સમાવેશ કરી દેવાયો હતો. આ વસ્તુઓની આયાત કરવા માટે આયાતકારો માટે અગાઉથી ખાસ પરવાનગી કે ઓથોરાઈઝેશન લેવું ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું હતું.
આ કડક પગલાંને કારણે દેશમાં ચાંદીનો પુરવઠો ઘટી ગયો હતો. એક તરફ બજારમાં તહેવારો અને લગ્નસરાની મોસમ હોવાથી માંગ વધી રહી હતી અને બીજી તરફ પુરવઠો મર્યાદિત હોવાથી ચાંદીના ભાવ અને પ્રીમિયમ બંને આસમાને પહોંચી ગયા હતા. હવે ૬,૫૦૦ ટન નવી આયાતની મંજૂરી મળતા જ બજારનું ધ્યાન એ વાત પર કેન્દ્રિત થયું છે કે આ નવો પુરવઠો બજારની અછતને કેટલી ઝડપથી પૂરી કરી શકે છે.
