સાઉદી પ્રિન્સ MBS ઈઝરાયેલને માન્યતા આપવા તૈયાર, પણ પિતા બન્યા દીવાલ: ટ્રમ્પના નજીકના સહયોગીનો સનસનાટીભર્યો દાવો
મિડલ ઈસ્ટના રાજકારણમાં હંમેશાં સાઉદી અરેબિયા અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેના સંબંધો સૌથી ચર્ચાસ્પદ વિષય રહ્યા છે. તાજેતરમાં જ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના અત્યંત નજીકના સહયોગી માઈક ઈવાન્સે એક એવો દાવો કર્યો છે જેણે મુસ્લિમ જગત અને વૈશ્વિક રાજનીતિમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. ઈવાન્સના જણાવ્યા અનુસાર, સાઉદી અરેબિયાના શક્તિશાળી ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન (MBS) ખાનગી વાતચીતમાં ઈઝરાયેલને એક સત્તાવાર દેશ તરીકે માન્યતા આપવા સંપૂર્ણપણે તૈયાર છે અને તેઓ ‘અબ્રાહમ અકોર્ડ’ (Abraham Accords) નો હિસ્સો બનવા માંગે છે. પરંતુ, તેમના પિતા અને સાઉદી અરેબિયાના રાજા (કિંગ) સલમાન બિન અબ્દુલ અઝીઝ આ નિર્ણયની આડે આવી રહ્યા છે.
માઈક ઈવાન્સનો આ ચોંકાવનારો દાવો એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સાઉદી અરેબિયા સહિતના અગ્રણી મુસ્લિમ દેશો પર ઈઝરાયેલ સાથે શાંતિ કરાર કરવા માટે રાજદ્વારી દબાણ વધારી દીધું છે.
“જો પિતા અડચણ ન બને, તો MBS આજે જ કરાર કરી લે”
અહેવાલ મુજબ, ‘ફ્રેન્ડ્સ ઓફ ઝાયોન’ ના સ્થાપક અને ઈઝરાયેલના કટ્ટર સમર્થક માઈક ઈવાન્સે જણાવ્યું છે કે, સાઉદી પ્રિન્સ MBS અત્યારે જ ઈઝરાયેલને માન્યતા આપી દેત જો તેમના પિતા કિંગ સલમાન તરફથી કોઈ વાંધો ન હોત. ઈવાન્સે પોતાની વાતચીતને ટાંકીને કહ્યું:
“જ્યારે મેં સાઉદી ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન સાથે સીધી મુલાકાત કરી, ત્યારે તેમણે મને સ્પષ્ટપણે કહ્યું હતું કે તેઓ વ્યક્તિગત રીતે ઈઝરાયેલ સાથે સંબંધો સામાન્ય બનાવવા અને તેને માન્યતા આપવાના પક્ષમાં છે, પરંતુ તેમના પિતા (કિંગ સલમાન) આ બાબતમાં અત્યારે સૌથી મોટી અડચણ સાબિત થઈ રહ્યા છે.”
પ્રિન્સ MBS સાથે બે કલાક લાંબી ગુપ્ત બેઠક
માઈક ઈવાન્સે વધુ વિગતો આપતાં જણાવ્યું કે તેમણે સાઉદી ક્રાઉન પ્રિન્સ સાથે આશરે બે કલાક સુધી અત્યંત મહત્વની અને સઘન મુલાકાત કરી હતી. આ હાઈ-લેવલ બેઠકમાં પ્રિન્સ MBS ના ભાઈ અને સાઉદી અરેબિયાના વિદેશ મંત્રી પણ રૂબરૂ હાજર હતા. રસપ્રદ વાત એ છે કે, ક્રાઉન પ્રિન્સના ભાઈએ પણ ઈઝરાયેલ સાથે સંબંધો સુધારવા અને તેને માન્યતા આપવાના વિચારને સંપૂર્ણ સમર્થન આપ્યું હતું.
ઈવાન્સે એક અન્ય ચોંકાવનારો દાવો કરતા કહ્યું કે, પ્રિન્સ MBS એ યરૂશલમને બે ભાગમાં વહેંચીને (એક ભાગ ઈઝરાયેલ અને બીજો ભાગ ફિલિસ્ટાઈનની રાજધાની બનાવવાનો વૈશ્વિક પ્રસ્તાવ) જોવાની નીતિને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢી છે. ઈવાન્સના મતે, પ્રિન્સ MBS ના વિચારો ઈઝરાયેલના ખુદના કેટલાક યહૂદી નાગરિકો કરતાં પણ વધુ ઈઝરાયેલ-સમર્થક (Pro-Israel) લાગી રહ્યા હતા. તેમને એવું નથી લાગતું કે એક સ્વતંત્ર ફિલિસ્ટાઈન દેશની માંગ એ સાઉદી અરેબિયા દ્વારા ઈઝરાયેલને માન્યતા આપવા આડેનો અસલી અવરોધ છે, બલ્કે આ માત્ર સાઉદીના જૂના શાસકોની પરંપરાગત વિચારસરણીનો મામલો છે.
‘અબ્રાહમ અકોર્ડ’ પર ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો માસ્ટર પ્લાન
માઈક ઈવાન્સે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ‘અબ્રાહમ અકોર્ડ’ નો વિસ્તાર કરવાની નીતિના ભરપૂર વખાણ કર્યા છે. તેમણે કહ્યું કે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પાસે આ સમયે સાઉદી અરેબિયા સાથે વાટાઘાટો કરવા અને પોતાના પક્ષમાં નિર્ણય કરાવવા માટે બહુ મોટો વૈશ્વિક પ્રભાવ છે. ટ્રમ્પના સાઉદી શાહી પરિવાર સાથેના અંગત સંબંધો અને તેમની મજબૂત કૂટનીતિ મિડલ ઈસ્ટમાં શાંતિ સ્થાપવા માટે મોટા પરિણામો લાવી શકે છે.
ટ્રમ્પ આ સમયે ઈરાન સાથેના કોઈપણ સંભવિત પરમાણુ કે સૈન્ય કરારને આરબ અને મુસ્લિમ દેશો દ્વારા ઈઝરાયેલને માન્યતા આપવાની શરત સાથે જોડી રહ્યા છે. ટ્રમ્પે સાઉદી અરેબિયા ઉપરાંત પાકિસ્તાન અને ઈજિપ્ત (ઇજિપ્ત) જેવા મોટા મુસ્લિમ દેશોને પણ સત્તાવાર રીતે અબ્રાહમ અકોર્ડનો હિસ્સો બનવા માટે આમંત્રણ આપ્યું છે.
સાઉદી સરકારે ટ્રમ્પનો પ્રસ્તાવ ફગાવ્યો: ફિલિસ્ટાઈન મુદ્દે અડગ
જો કે, આ આખા વિવાદ વચ્ચે સાઉદી અરેબિયાની સરકારના સત્તાવાર સૂત્રો અને વિદેશ મંત્રાલયે ટ્રમ્પના આ પ્રસ્તાવ અને માઈક ઈવાન્સના દાવાઓને નકારી કાઢ્યા છે. સાઉદી સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રિયાધ (સાઉદીની રાજધાની) નો હાલ પૂરતો અબ્રાહમ અકોર્ડમાં જોડાવાનો કે ઈઝરાયેલને માન્યતા આપવાનો કોઈ વિચાર નથી.
સાઉદી વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા સત્તાવાર નિવેદન જારી કરીને સોમવારે કહેવામાં આવ્યું કે:
“જ્યાં સુધી આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમો અને સરહદો અનુસાર એક સ્વતંત્ર અને આઝાદ ફિલિસ્ટાઈન દેશ (જેની રાજધાની પૂર્વી યરૂશલમ હોય) ની સ્થાપના નથી થતી અને તેને વૈશ્વિક માન્યતા નથી મળતી, ત્યાં સુધી સાઉદી અરેબિયા ઈઝરાયેલ સાથે સંબંધો સામાન્ય બનાવવાની દિશામાં એક પણ પગલું આગળ નહીં વધારે.”
શું છે ‘અબ્રાહમ અકોર્ડ’? (Abraham Accords)
અબ્રાહમ અકોર્ડ એ અમેરિકાની મધ્યસ્થતા અને પ્રભાવ હેઠળ વર્ષ ૨૦૨૦ માં શરૂ થયેલો એક ઐતિહાસિક રાજદ્વારી કરાર છે. આ કરારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઈઝરાયેલ અને આરબ જગતના મુસ્લિમ દેશો વચ્ચેના દાયકાઓ જૂના વેરભાવ અને તણાવને સમાપ્ત કરીને સત્તાવાર રાજદ્વારી, આર્થિક અને સૈન્ય સંબંધો સ્થાપિત કરવાનો છે.
સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૦ માં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના અગાઉના કાર્યકાળ દરમિયાન સૌપ્રથમ સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) અને બહેરીને આ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. ત્યારબાદ મોરોક્કો અને સુદાન જેવા દેશો પણ આ શાંતિ પ્રક્રિયાનો હિસ્સો બન્યા હતા. હાલમાં ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો સૌથી મોટો ટાર્ગેટ સાઉદી અરેબિયા અને પાકિસ્તાન જેવા ઇસ્લામિક જગતના પ્રભાવશાળી દેશોને આ કરારમાં લાવીને ઈઝરાયેલને મિડલ ઈસ્ટમાં કાયમી રક્ષણ પૂરું પાડવાનો છે.
