મોંઘવારીનો નવો ઝટકો: પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધતા હવે ATM ચલાવવાનો ખર્ચ વધ્યો, IBA પાસે કરાઈ આ માગ
એટીએમ (ATM) માંથી પૈસા ઉપાડવા આપણા રોજિંદા જીવનનો એક મહત્વનો ભાગ છે, પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે તમારા ઘરની નજીકના એટીએમ મશીનમાં કલાકો સુધી રોકડા રૂપિયા ક્યાંથી અને કેવી રીતે પહોંચે છે? આ આખી વ્યવસ્થા પાછળ ‘કેશ લોજિસ્ટિક્સ’ કંપનીઓ રાત-દિવસ કામ કરે છે. જોકે, હવે આ આખી સિસ્ટમ પર મોટું આર્થિક સંકટ તોળાઈ રહ્યું છે.
સીએમએસ ઇન્ફો સિસ્ટમ્સ (CMS Info Systems), બ્રિન્ક્સ ઇન્ડિયા (Brink’s India) અને એસઆઇએસ પ્રોસેગુર (SIS Prosegur) જેવી દેશની અગ્રણી કેશ લોજિસ્ટિક્સ કંપનીઓએ બેંકોની મુખ્ય સંસ્થા ‘ઇન્ડિયન બેંક્સ એસોસિએશન’ (IBA) નો સંપર્ક કર્યો છે. આ કંપનીઓએ એટીએમમાં કેશ લોડ કરવા (પૈસા નાખવા) માટે બેંકો પાસેથી વસૂલવામાં આવતા ચાર્જમાં તાત્કાલિક વધારો કરવાની માંગ કરી છે. કંપનીઓએ ચેતવણી આપી છે કે જો ચાર્જ વધારવામાં નહીં આવે, તો આગામી સમયમાં એટીએમ સેવાઓ ખોરવાઈ શકે છે.
ઓપરેશનલ ખર્ચમાં 20% સુધીના તોતિંગ વધારાની આશંકા
કેશ લોજિસ્ટિક્સ ઉદ્યોગની સ્વનિયામક સંસ્થા (Self-Regulatory Body) ‘કરન્સી સાઇકલ એસોસિએશન’ (CCA) એ આ મામલે આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે. સીએસીએ (CCA) ના સેક્રેટરી જનરલ યુ. એસ. પાલીવાલે આઇબીએ (IBA) ના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ વી. જી. કાનનને એક સત્તાવાર પત્ર લખીને ઉદ્યોગની ગંભીર સ્થિતિથી માહિતગાર કર્યા છે.
પત્રમાં સ્પષ્ટ જણાવાયું છે કે બદલાતા આર્થિક સમીકરણોને કારણે આગામી દિવસોમાં એટીએમ ચલાવવાનો અને તેમાં કેશ પહોંચાડવાનો ઓપરેશનલ ખર્ચ (Operational Cost) 15 થી 20 ટકા સુધી વધી શકે છે. આ સંજોગોમાં દેશના નાગરિકોને કોઈપણ અડચણ વગર એટીએમ સેવાઓ મળતી રહે, તે માટે બેંકોએ કેશ લોડિંગના સર્વિસ ચાર્જમાં તાત્કાલિક સુધારો કરવો અનિવાર્ય બન્યો છે.
વધતી મોંઘવારી, ફ્યુઅલ અને લઘુત્તમ વેતનનો બેવડો માર
કેશ કંપનીઓની આ માગણી પાછળ મજબૂત આર્થિક કારણો જવાબદાર છે. કંપનીઓનો સૌથી મોટો ખર્ચ કેશ વૅન (સુરક્ષિત વાહનો) ના ઇંધણ અને સિક્યોરિટી સ્ટાફ પાછળ થાય છે, જે બંને હાલ આસમાને છે.
-
વૈશ્વિક કટોકટી અને મોંઘું તેલ: પત્રમાં જણાવાયું છે કે, વર્તમાન સમયની આંતરરાષ્ટ્રીય ભૌગોલિક-રાજકીય (Geo-political) ઘટનાઓ અને વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલ બજારમાં જોવા મળી રહેલી ભારે ઉથલપાથલને કારણે ઇંધણ (ડીઝલ/પેટ્રોલ) ના ભાવ સતત વધી રહ્યા છે. કેશ વૅન આખો દિવસ અલગ-અલગ રૂટ પર ફરે છે, જેથી ફ્યુઅલના વધતા ભાવ સીધા કંપનીઓના નફાને ધોઈ નાખે છે.
-
મજૂરી દરોમાં વધારો: આ સિવાય દેશના કેટલાક મહત્વના અને મોટા રાજ્યોમાં સરકાર દ્વારા લઘુત્તમ વેતનમાં (Minimum Wages) વધારો કરવામાં આવ્યો છે. કેશ વૅન સાથે ગાર્ડ, ડ્રાઇવર અને કસ્ટોડિયન જેવા અનેક કર્મચારીઓ જોડાયેલા હોવાથી, વેતન વધારાના કારણે કંપનીઓ પર પગારનો બોજ અચાનક ખૂબ વધી ગયો છે.
માંગ અને સપ્લાય વચ્ચેનું અંતર: વધુ ચક્કર મારવાની મજબૂરી
નવેમ્બર 2025 થી માર્ચ 2026 વચ્ચેના સમયગાળા દરમિયાન બજારમાં રોકડા રૂપિયાની માંગ અને સપ્લાય વચ્ચે મોટું અંતર જોવા મળ્યું હતું. એટીએમમાંથી ઝડપથી કેશ ઉપડી જવાને કારણે, કંપનીઓએ મશીનો ખાલી ન રહે તે માટે વારંવાર ચક્કર (ટ્રિપ્સ) મારવા પડ્યા હતા.
એક અંદાજ મુજબ, આ પાંચ મહિનાના ગાળામાં એટીએમમાં કેશ ભરવાની ટ્રિપ્સમાં 11 થી 12 ટકાનો મોટો વધારો નોંધાયો હતો. આ વધારાના ચક્કરોને કારણે માત્ર ફ્યુઅલ (ઇંધણ) પાછળનો ખર્ચ જ 8 થી 10 ટકા જેટલો વધી ગયો છે, જેની સામે બેંકો તરફથી મળતું વળતર જૂના દરો મુજબ જ છે. આ સ્થિતિ હવે કેશ લોજિસ્ટિક્સ ઇન્ડસ્ટ્રી માટે અસહ્ય બની રહી છે.
ખર્ચ ઘટાડવા નવો પ્લાન: હવે બધા ATMs માં રોજ કેશ નહીં ભરાય!
જો આઇબીએ (IBA) દ્વારા ચાર્જ વધારવામાં વિલંબ થશે, તો કેશ કંપનીઓએ ખર્ચને કાબૂમાં લેવા માટે એક વૈકલ્પિક પ્લાન પણ તૈયાર કરી લીધો છે. કંપનીઓ હવે એટીએમની ટ્રિપ્સ ઘટાડવા પર ગંભીરતાથી વિચાર કરી રહી છે. આ નવા પ્લાન હેઠળ, જે એટીએમ મશીનોમાં રોજેરોજ કેશ લોડ કરવાની જરૂર નથી હોતી, ત્યાં હવે કેશ વૅન રોજ આંટો નહીં મારે. આવા એટીએમમાં અઠવાડિયામાં માત્ર બે કે ત્રણ વાર જ પૈસા ભરવામાં આવશે.
યુ. એસ. પાલીવાલે આ વ્યૂહરચના સમજાવતા કહ્યું કે, “ધારો કે અમે નિયમ પ્રમાણે રોજ કોઈ એટીએમ પર જઈએ છીએ, પરંતુ ત્યાં તપાસ કરતા ખબર પડે છે કે મશીનની અંદર રહેલી કેશ કેસેટમાં હજુ પણ 50 થી 60 ટકા રોકડા રૂપિયા બચેલા છે. આવા કિસ્સામાં રોજ વૅન મોકલવી એ માત્ર ફ્યુઅલ અને માનવબળનો બગાડ છે. આના બદલે હવેથી અમે માત્ર એવા જ એટીએમ પર રોજ જઈશું જ્યાં કેશનો વપરાશ ખૂબ વધારે છે અને રોજ પૈસા ખૂટી જાય છે. બાકીના ઓછા વપરાશવાળા એટીએમ સબસ્ટેશન પર અઠવાડિયામાં માત્ર બે કે ત્રણ વાર જ કેશ રિફિલ કરવામાં આવશે.”
