નેપાળ માટે ભારતે ખોલી દીધી પોતાની તિજોરી: ભૂકંપ પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં હાથ ધરાશે આ મોટું અભિયાન
૨૦૧૫માં આવેલા વિનાશકારી ભૂકંપના એક દાયકા પછી પણ નેપાળ સંપૂર્ણપણે બેઠું થઈ શક્યું નથી. કુદરતી આપત્તિએ દેશના પાયાના માળખાને જે નુકસાન પહોંચાડ્યું હતું, તેને સરખું કરવા માટે આજે પણ મથામણ ચાલી રહી છે. આવા મુશ્કેલ સમયમાં ભારતે ફરી એકવાર પાડોશી ધર્મ નિભાવીને નેપાળની મદદ માટે હાથ લંબાવ્યો છે. ભારતે નેપાળના ભૂકંપ પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં ૧૪ નવી શાળાઓના નિર્માણ માટે ૫૬૦.૨ મિલિયન નેપાળી રૂપિયા (આશરે ૩૫.૧ કરોડ ભારતીય રૂપિયા) ની મોટી આર્થિક સહાયની જાહેરાત કરી છે.
આ આર્થિક મદદનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય નેપાળના જાહેર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત બનાવવાનો છે, જેથી ત્યાંના સ્થાનિક લોકોને શિક્ષણ જેવી મૂળભૂત સુવિધાઓ ફરીથી ઉત્તમ રીતે મળી શકે. ભારત સરકાર દ્વારા આપવામાં આવતી આ ગ્રાન્ટ સહાય નેપાળના સર્વાંગી વિકાસ અને પુનઃનિર્માણના પ્રયાસોનો એક મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો છે.
8 જિલ્લાઓમાં બનશે ૧૪ અત્યાધુનિક શાળાઓ
ભારત સરકારના ફંડિંગથી ચાલનારા આ પુનઃનિર્માણ કાર્યક્રમ અંતર્ગત નેપાળના શિક્ષણ અને રમતગમત મંત્રાલય હેઠળની સંસ્થા ‘સેન્ટ્રલ લેવલ પ્રોજેક્ટ ઇમ્પ્લીમેન્ટેશન યુનિટ-એજ્યુકેશન’ દ્વારા સત્તાવાર કરાર કરવામાં આવ્યા છે. આ અંતર્ગત નેપાળના સૌથી વધુ પ્રભાવિત થયેલા ૮ જિલ્લાઓમાં ૧૪ શાળાઓનું નિર્માણ કરવામાં આવશે.
આ આઠ જિલ્લાઓની યાદી નીચે મુજબ છે:
ગોરખા
નુવાકોટ
ધાદિંગ
દોલખા
કાઠમંડુ
કાવરેપાલાનચોક
રામેછાપ
સિંધુપાલ્ચોક
આ નવી શાળાઓ માત્ર સામાન્ય ઇમારતો નહીં હોય, પરંતુ તેનું નિર્માણ નેપાળ સરકારના ભૂકંપ-રોધક (Earthquake-Resistant) માળખાકીય નિયમો અનુસાર કરવામાં આવશે. આ શાળાઓમાં આધુનિક એકેડેમિક બ્લોક્સ, સુવિધાજનક ક્લાસરૂમ્સ અને વિદ્યાર્થી-વિદ્યાર્થીનીઓ માટે અલગ-અલગ શૌચાલય જેવી પાયાની સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.
ભારતનો ટ્રેક રેકોર્ડ: અગાઉ પણ કરી છે મોટી મદદ
આ પહેલીવાર નથી જ્યારે ભારતે નેપાળને શિક્ષણ ક્ષેત્રે આટલી મોટી મદદ કરી હોય. અગાઉ જાન્યુઆરી ૨૦૨૪માં, ભારતે પોતાના ભૂકંપ પછીના પુનઃનિર્માણ ગ્રાન્ટ કાર્યક્રમ અંતર્ગત આ જ ૮ જિલ્લાઓમાં ૭૦ શાળાઓનું નિર્માણ કાર્ય સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરીને નેપાળ સરકારને સોંપી દીધું હતું. આ સિવાય, કાઠમંડુમાં આવેલી પ્રતિષ્ઠિત ‘ત્રિભુવન યુનિવર્સિટી સેન્ટ્રલ લાઇબ્રેરી’નું પુનઃનિર્માણ પણ ભારતે પૂરું કરીને નેપાળને સુપરત કર્યું છે, જે બંને દેશો વચ્ચેના મજબૂત સાંસ્કૃતિક અને શૈક્ષણિક સંબંધોની સાક્ષી પૂરે છે.
૨૦૧૫નો એ કાળો દિવસ: જ્યારે નેપાળ ધ્રુજી ઉઠ્યું હતું
વર્ષ ૨૦૧૫માં નેપાળે એક નહીં પણ બે-બે શક્તિશાળી ભૂકંપના ઝટકા સહન કર્યા હતા. એપ્રિલ ૨૦૧૫માં આવેલા ૭.૮ ની તીવ્રતાના ભૂકંપનું કેન્દ્રબિંદુ ‘ગોરખા’ જિલ્લો હતો. આ આપત્તિ એટલી ભયાનક હતી કે તેમાં આશરે ૯,૦૦૦ લોકોએ પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો હતો અને લાખો લોકો બેઘર થઈ ગયા હતા.
માત્ર થોડી જ સેકન્ડોમાં સદીઓ જૂનો ઇતિહાસ, મકાનો, શાળાઓ અને રસ્તાઓ કાટમાળમાં ફેરવાઈ ગયા હતા. નેપાળની અર્થવ્યવસ્થા અને સામાજિક માળખું આ આંચકાથી સંપૂર્ણપણે વેરવિખેર થઈ ગયું હતું, જેમાંથી બહાર આવવા માટે દેશ આજે એક દાયકા પછી પણ સંઘર્ષ કરી રહ્યો છે.
ઐતિહાસિક વિરાસતોને પહોંચ્યું હતું ભારે નુકસાન
આ કુદરતી આપત્તિમાં માત્ર માનવજીવન જ નહીં, પરંતુ નેપાળની વૈશ્વિક ધરોહર સમાન ઐતિહાસિક ઈમારતો પણ જમીનદોસ્ત થઈ ગઈ હતી. યુનેસ્કો (UNESCO) ની વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ્સમાં સામેલ અનેક મહત્વપૂર્ણ સ્થળોને ભારે નુકસાન પહોંચ્યું હતું, જેમાં નીચેના સ્થળોનો સમાવેશ થાય છે:
કાઠમંડુ દરબાર સ્ક્વેર
પાટન દરબાર સ્ક્વેર
ભક્તપુર દરબાર સ્ક્વેર
ચાંગુ નારાયણ મંદિર
બૌદ્ધનાથ સ્તૂપ
સ્વયંભૂનાથ સ્તૂપ
આ ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક સ્થળો નેપાળના પ્રવાસન ઉદ્યોગની કરોડરજ્જુ સમાન હતા, જે તૂટી પડવાના કારણે દેશને આર્થિક રીતે પણ મોટો ફટકો પડ્યો હતો.
‘વસુધૈવ કુટુંબકમ’ અને ભારત-નેપાળ સંબંધો
ભારત હંમેશાં પાડોશી દેશો સાથે મુશ્કેલીના સમયમાં અડગતાથી ઊભો રહ્યો છે. નેપાળમાં જ્યારે પણ આવી કોઈ કુદરતી આપત્તિ આવી છે, ત્યારે ભારતે સૌથી પહેલા મદદનો હાથ લંબાવ્યો છે. આ નવી શાળાઓના નિર્માણ માટે જાહેર કરાયેલું ફંડ એ વાતનું પ્રતીક છે કે ભારત નેપાળના માત્ર ભૌતિક વિકાસમાં જ નહીં, પરંતુ ત્યાંની આવનારી પેઢીના ભવિષ્યને સુધારવામાં પણ રસ ધરાવે છે. શિક્ષણના માધ્યમથી નવી પેઢીને સશક્ત બનાવવાનો ભારતનો આ પ્રયાસ બંને દેશો વચ્ચેના સદીઓ જૂના ‘રોટી-બેટી’ના સંબંધોને વધુ ગાઢ અને મજબૂત બનાવશે.
