ડાયાબિટીસના ડરથી કેરી નથી ખાતા? તો જાણી લો તેને ખાવાનો સાચો સમય અને રીત
ભારતમાં ઉનાળાની ઋતુ કેરી વિના સાવ અધૂરી માનવામાં આવે છે. બાળક હોય કે વૃદ્ધ, દરેક વ્યક્તિ આ ‘ફળોના રાજા’ નો દિવાનો છે. કેરીના દરેક બટકું આપણને જૂની યાદો, પરમ સુખ અને ઉત્સવનો અહેસાસ કરાવે છે. પરંતુ ડાયાબિટીસ (મધુપ્રમેહ) થી પીડાતા લાખો લોકો માટે આ કેરીની સીઝન પોતાના સાથી ઘણો ડર, અપરાધ-ભાવ (Guilt) અને મૂંઝવણ લઈને આવે છે. ડાયાબિટીસના દર્દીઓના મનમાં હંમેશા એક જ સવાલ ઘુમરાતો હોય છે કે, શું કેરી ખાવાથી તેમનું બ્લડ શુગર લેવલ અચાનક વધી જશે? ચાલો આજે આ વિષય પાછળનું સાચું વિજ્ઞાન અને તબીબી સત્ય વિગતવાર જાણીએ.
કેરીમાં હોય છે કુદરતી શુગર: તે કોઈ ‘ઝેર’ નથી
અનેક જાણીતા એન્ડોક્રિનોલોજિસ્ટ્સ (અંતઃસ્ત્રાવી રોગોના નિષ્ણાતો) નું માનવું છે કે કેરીમાં કુદરતી શુગર (Natural Fruit Sugar) નું પ્રમાણ વધારે હોય છે, પરંતુ ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે તે કોઈ ‘ઝેર’ નથી. જો દર્દીઓને તેમની મનપસંદ સીઝનલ ફળો ખાવાથી સંપૂર્ણપણે વંચિત રાખવામાં આવે, તો હેલ્ધી ડાયેટ પણ તેમને એક બોજ જેવો અને માનસિક રીતે થકવી નાખનારો લાગી શકે છે.
અહીં સૌથી મહત્ત્વની બાબત એ સમજવાની છે કે કેરી કેટલી માત્રામાં, કયા સમયે અને કઈ વસ્તુઓ સાથે ખાવામાં આવે છે. ડાયાબિટીસને લઈને સમાજમાં સૌથી મોટી ગેરસમજ એ છે કે કોઈપણ મીઠી વસ્તુ ખાવાથી શરીરને તાત્કાલિક નુકસાન થાય છે. પરંતુ પોષણ વિજ્ઞાન (Nutrition Science) માત્ર સ્વાદ કરતાં ક્યાંય વધુ જટિલ અને ઊંડું છે.
કેરીના અદભુત ગુણો: માત્ર શુગર જ નહીં, પોષણનો ખજાનો છે
એક પાકેલી કેરીમાં માત્ર ફ્રુટોઝ (Fructose) એટલે કે ફ્રૂટ શુગર જ નથી હોતી, પરંતુ તેની સાથે શરીર માટે જરૂરી એવા અનેક પોષક તત્વો પણ સમાયેલા હોય છે:
ભરપૂર ફાઈબર (Fiber): કેરીમાં રહેલું ફાઈબર પાચન પ્રક્રિયાને ધીમી પાડે છે, જેના કારણે લોહીમાં શુગર એકદમ ઝડપથી ભળતી નથી.
વિટામિન્સ અને એન્ટીઓક્સીડેન્ટ્સ: તેમાં વિટામિન A, વિટામિન C અને પોલીફેનોલ્સ નામના શક્તિશાળી પ્લાન્ટ કમ્પાઉન્ડ હોય છે, જે શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારે છે.
અમેરિકાની પ્રખ્યાત સંસ્થા NIH (National Institutes of Health) દ્વારા સમર્થિત સંશોધનો દર્શાવે છે કે કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ આપણા બ્લડ ગ્લુકોઝ પર અલગ-અલગ રીતે અસર કરે છે, જે તેના સ્ત્રોત અને ફાઈબરની માત્રા પર આધાર રાખે છે. આનો અર્થ એ થયો કે તાજી કેરીના થોડા ટુકડા ખાવા અને ખાંડ તેમજ આઈસ્ક્રીમથી ભરેલો મેંગો શેક (Mango Shake) પીવો, એ બંને વચ્ચે જમીન-આસમાનનો તફાવત છે.
ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે કેરી ખાવાની સાચી રીત
ઘણા લોકો આ તફાવતને સમજી શકતા નથી અને ભૂલો કરી બેસે છે. જો તમે સંતુલિત લંચ (બપોરના ભોજન) પછી વાટકીમાં કેરીના ટુકડા ખાઓ છો, તો શરીર પર તેની અસર ખાલી પેટે મેંગો જ્યુસ પીવા કરતાં સાવ અલગ થાય છે.
જ્યારે પેટ એકદમ ખાલી હોય, ત્યારે સીધો કેરીનો રસ, શેક અથવા મેંગો ડેઝર્ટ લેવાથી બ્લડ શુગર લેવલ ખૂબ જ ઝડપથી ઉપર જાય છે (Spike થાય છે). તેથી જ ડાયાબિટીસના દર્દીઓને સલાહ આપવામાં આવે છે કે તેઓ જ્યારે પણ કેરી ખાય, ત્યારે તેને કોઈ પ્રોટીન અથવા હેલ્ધી ફેટના સ્ત્રોત સાથે જોડીને ખાય. ઉદાહરણ તરીકે:
૧. કેરીના ટુકડાની સાથે થોડા ડ્રાયફ્રૂટ્સ (બદામ, અખરોટ) અથવા મગજતરીના બીજ ખાવા.
૨. કેરીને ગ્રીક યોગર્ટ (દહીં) અથવા પનીરના ટુકડા સાથે લેવી.
આ પ્રકારનું કોમ્બિનેશન પાચનની ગતિને ધીમી કરે છે અને લોહીમાં ગ્લુકોઝના સ્તરને સ્થિર રાખવામાં મદદ કરે છે.
ખાવા-પીવાની આધુનિક આદતો જ સમસ્યા ઊભી કરે છે
તબીબોના જણાવ્યા અનુસાર, કેરી ખાવાનો સર્વશ્રેષ્ઠ સમય દિવસનો (સવાર અથવા બપોરનો) હોય છે. આ સમયે આપણું શરીર શારીરિક રીતે વધુ સક્રિય (Active) હોય છે અને શરીરમાં ઇન્સ્યુલિન સેન્સિટિવિટી (Insulin Sensitivity) પણ ઉચ્ચ સ્તર પર હોય છે. તેનાથી વિપરીત, મોડી સાંજે કે રાત્રે વધુ માત્રામાં કેરી ખાવાથી બ્લડ ગ્લુકોઝમાં મોટો ઉતાર-ચઢાવ આવી શકે છે.
એનો અર્થ એ નથી કે સૂર્યાસ્ત પછી કેરી ‘ઝેરી’ બની જાય છે, પરંતુ તેનો સીધો અર્થ એ છે કે જ્યારે આપણું મેટાબોલિઝમ (પાચન ક્રિયા) અને શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ દિવસ દરમિયાન કુદરતી રીતે ઝડપી હોય છે, ત્યારે શરીર શુગરને વધુ સારી રીતે હેન્ડલ કરી શકે છે.
કેટલી માત્રામાં કેરી ખાવી સુરક્ષિત છે?
મોટાભાગના ડાયાબિટીસના દર્દીઓ તેમના શુગર કંટ્રોલ, ચાલુ દવાઓ અને શારીરિક સક્રિયતાના આધારે દિવસ દરમિયાન અડધાથી એક કપ (આશરે 100 થી 150 ગ્રામ) કેરીના ટુકડા સુરક્ષિત રીતે ખાઈ શકે છે. જો કે, દરેક વ્યક્તિના શરીરની શુગર પચાવવાની ક્ષમતા (Tolerance) અલગ-અલગ હોય છે. તેથી કેરી ખાધાના બે કલાક પછી ગ્લુકોમીટર વડે શુગર લેવલ ચેક કરવું એ એક સમજદારીભર્યું પગલું હોઈ શકે છે.
