યુપીમાં બેઠકોની વહેંચણી મુદ્દે કૉંગ્રેસ-સપા વચ્ચે જંગ; કૉંગ્રેસે ૧૨૦ બેઠકો પર દાવો કર્યો હોવાના અહેવાલ
દેશના સૌથી મોટા રાજ્ય ઉત્તર પ્રદેશમાં ૨૦૨૭ માં યોજાનારી વિધાનસભા ચૂંટણી માટે અત્યારથી જ રાજકીય પક્ષોએ પોતાની ગોઠવણ શરૂ કરી દીધી છે. વિપક્ષી ગઠબંધન ‘ઇન્ડિયા’ (INDIA Alliance) ના બે મુખ્ય સાથી પક્ષો, સમાજવાદી પાર્ટી (SP) અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ વચ્ચે બેઠકોની વહેંચણીને લઈને અંદરખાને ચર્ચાઓ અને ગણિત શરૂ થઈ ગયા છે. રાજકીય વર્તુળોના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ગત લોકસભા ચૂંટણીના ઉત્સાહજનક પરિણામોથી પ્રોત્સાહિત થયેલી કોંગ્રેસ આ વખતે સપા પાસે ૧૨૦ જેટલી વિધાનસભા બેઠકોની માંગણી કરી શકે છે.
બીજી તરફ, સમાજવાદી પાર્ટીના વડા અખિલેશ યાદવ આ ગઠબંધનને મજબૂત રાખવાની સાથે કોંગ્રેસને ૮૦ બેઠકોની આસપાસના આંકડા પર સમાધાન કરવા માટે મનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. ઉત્તર પ્રદેશના રાજકારણમાં આ બેઠકોની ખેંચતાણ માત્ર આંકડાની નથી, પરંતુ રાજ્યમાં પોતાના અસ્તિત્વને ફરી બેઠું કરવાની કોંગ્રેસની બહુ મોટી વ્યૂહરચનાનો ભાગ છે.
ભૂતકાળના ગઠબંધનનો ઇતિહાસ: ૨૦૧૭ અને ૨૦૨૨ ના પરિણામોનું વિશ્લેષણ
કોંગ્રેસ અને સમાજવાદી પાર્ટી અગાઉ પણ ઉત્તર પ્રદેશમાં સાથે ચૂંટણી લડી ચૂક્યા છે. બંને પક્ષો વચ્ચેના જૂના સમીકરણો અને સીટ શેરિંગના આંકડા નીચે આપેલા કોષ્ટક દ્વારા સરળતાથી સમજી શકાય છે:
| ચૂંટણી વર્ષ | ગઠબંધનની સ્થિતિ | કોંગ્રેસની બેઠકોની સંખ્યા | ચૂંટણીનું પરિણામ અને પરફોર્મન્સ |
| ૨૦૧૭ | સપા-કોંગ્રેસ સાથે લડ્યા | ૧૦૫ બેઠકો (સપા દ્વારા અપાઈ) | કોંગ્રેસે ૭ બેઠકો જીતી, ૫૦ બેઠકો પર બીજા નંબરે રહી. |
| ૨૦૧૭ (ફ્રેન્ડલી ફાઇટ) | ૨૦ બેઠકો પર સામસામે મુકાબલો | ૨૦ બેઠકો (બંને પક્ષો લડ્યા) | કોંગ્રેસ એક પણ ન જીતી, સપા ૨ બેઠકો (ગૌરીગંજ, ઊંચહાર) જીતી. |
| ૨૦૨૨ | બંને પક્ષો અલગ-અલગ લડ્યા | સ્વતંત્ર રીતે તમામ બેઠકો | કોંગ્રેસ માત્ર ૨ બેઠકો જીતી શકી અને ૪ બેઠકો પર બીજા સ્થાને રહી. |
| ૨૦૨૭ (સંભવિત) | ઇન્ડિયા ગઠબંધન હેઠળ સાથે | ૧૨૦ બેઠકોની માંગ | કોંગ્રેસ પોતાના જૂના મજબૂત ગઢ અને રનર-અપ બેઠકો પર દાવો કરશે. |
૨૦૧૭ માં કોંગ્રેસના કયા વાઘે મારી હતી બાજી?
૨૦૧૭ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસે ભલે કુલ ૧૨૫ બેઠકો પર નસીબ અજમાવ્યું હોય (જેમાંથી ૧૦૫ સપા સાથે ગઠબંધનની હતી), પણ તેના ૭ ઉમેદવારોએ ભાજપના મોજા વચ્ચે પણ શાનદાર જીત મેળવી હતી. આ વિજેતાઓમાં બેહટ બેઠક પરથી નરેશ સૈની, સહારનપુરથી મસૂદ અખ્તર, હરચંદપુરથી રાકેશ સિંહ અને રાયબરેલીથી અદિતિ સિંહ સામેલ હતા. આ સિવાય કાનપુર કેન્ટમાંથી સોહિલ અખ્તર અંસારી, રામપુર ખાસની પરંપરાગત બેઠક પરથી આરાધના મિશ્રા “મોના” અને તમકુહી રાજ બેઠક પરથી અજય કુમાર લલ્લુએ ભાજપ અને બસપાના દિગ્ગજોને હરાવીને પંજો મજબૂત કર્યો હતો.
કોંગ્રેસનો અસલી દાવો: ૪૯ બેઠકો જ્યાં પક્ષ બીજા ક્રમે (Runner-up) રહ્યો હતો
કૉંગ્રેસ હાઈકમાન્ડ આ વખતે બેઠકોની વહેંચણીમાં જે તર્ક રજૂ કરી રહ્યું છે, તેનો મુખ્ય આધાર ૨૦૧૭ માં ૪૯ બેઠકો પર મેળવેલું બીજું સ્થાન છે. પક્ષના નેતાઓનું માનવું છે કે જે વિસ્તારોમાં તેઓ બીજા ક્રમે રહ્યા હતા, ત્યાં તેમનું સંગઠન હજુ પણ જીવંત છે અને સપાના પરંપરાગત મતો ઉમેરાતા આ બેઠકો સરળતાથી જીતી શકાય તેમ છે.
આ મહત્વની બેઠકોમાં નકુર, ગંગોહ, શામલી, પુરકાજી, બાદાપુર, નેહતૌર, ચંદૌસી, બિલાસપુર, સાહિબાબાદ, હાપુડ, મથુરા, બરેલી, બરેલી કેન્ટ, બિસલપુર, તિલ્હાર, પલિયા, મોહમ્મદી, સાંડી, લખનૌ પૂર્વ અને બછરાવન જેવી પશ્ચિમ અને મધ્ય યુપીની પ્રભાવશાળી બેઠકોનો સમાવેશ થાય છે. આ સિવાય પૂર્વાંચલની જૌનપુર, વારાણસી ઉત્તર, વારાણસી દક્ષિણ, વારાણસી કેન્ટ અને બલરામપુર જેવી બેઠકો પર પણ કોંગ્રેસ પોતાનો મજબૂત દાવો રજૂ કરી રહી છે.
૨૦૨૨ નો નબળો દેખાવ અને બદલાયેલી રણનીતિ
જો આપણે ૨૦૨૨ની છેલ્લી વિધાનસભા ચૂંટણી પર નજર કરીએ, તો કોંગ્રેસનો દેખાવ અત્યંત નબળો રહ્યો હતો. પ્રિયંકા ગાંધીના નેતૃત્વમાં પક્ષે અલગથી ચૂંટણી લડી હતી જેમાં ફરેન્ડા અને રામપુર ખાસ સિવાય પક્ષ કોઈ બેઠક જીતી શક્યો નહોતો. માત્ર મથુરા, ખેરાગઢ અને કિડવાઈ નગર જેવી ચાર બેઠકો પર જ કોંગ્રેસ બીજા નંબરે આવી શકી હતી.
પરંતુ, ગત લોકસભા ચૂંટણીમાં કૉંગ્રેસ અને સપાના અણધાર્યા અને શાનદાર સમીકરણોએ આખી બાજી બદલી નાખી છે. મુસ્લિમ-યાદવ (MY) ફેક્ટરની સાથે દલિત અને પછાત વર્ગોના મતો જે રીતે ગઠબંધન તરફ વળ્યા છે, તેનાથી કોંગ્રેસ ઉત્સાહમાં છે. આથી જ, ૨૦૨૭માં અખિલેશ યાદવની સાથે રહીને કૉંગ્રેસ વધુમાં વધુ બેઠકો મેળવીને યુપીના રાજકારણમાં કિંગમેકર અથવા સત્તાધારી ભાગીદાર બનવાના સપના જોઈ રહી છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે અખિલેશ યાદવ મોટા ભાઈની ભૂમિકા ભજવીને કોંગ્રેસને કેટલી બેઠકો આપે છે.
