શું ભારત ચીનને પાછળ છોડી દેશે? જાણો શું કહે છે વર્લ્ડ ઇનઇક્વલિટી લેબનો રિપોર્ટ
૨૧મી સદીના મધ્યભાગમાં વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં એક મોટું પરિવર્તન આવવા જઈ રહ્યું છે. તાજેતરમાં ‘વર્લ્ડ ઇનઇક્વલિટી લેબ’ (WIL) દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી એક મહત્વપૂર્ણ રિપોર્ટ મુજબ, આવનારા કેટલાક દાયકાઓમાં ભારત આર્થિક ક્ષેત્રે નવી ઊંચાઈઓ સર કરશે. આ રિપોર્ટમાં અનુમાન લગાવવામાં આવ્યું છે કે ૨૦૬૦ના દાયકા સુધીમાં ભારત ક્રય શક્તિ સમતા (PPP – Purchasing Power Parity) ના આધારે ચીનને પાછળ છોડીને વૈશ્વિક જીડીપીમાં અગ્રણી સ્થાન પ્રાપ્ત કરી શકે છે.
ક્રય શક્તિ સમતા (PPP) શું છે?
સામાન્ય રીતે આપણે જીડીપીને ડોલરના ભાવમાં માપીએ છીએ, પરંતુ PPP એક અલગ અને વધુ સચોટ ચિત્ર રજૂ કરે છે. PPP એટલે કે કોઈ એક દેશના ચલણની એક એકમ બીજા દેશમાં કેટલી વસ્તુઓ કે સેવાઓ ખરીદી શકે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, તે દેશની આંતરિક ખરીદશક્તિ અને જીવનધોરણની વાસ્તવિક સ્થિતિને માપવાનું સાધન છે.
ચીનનું વર્તમાન ચિત્ર અને ભવિષ્યની પડકારો
વર્તમાન આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, ચીનનું વૈશ્વિક જીડીપી (PPP) માં યોગદાન લગભગ ૨૦ ટકા છે, જે અમેરિકા કરતા પણ એક-તૃતીયાંશ વધુ છે. રિપોર્ટ મુજબ, ૨૦૩૫ સુધીમાં ચીનનું અર્થતંત્ર અમેરિકા કરતા લગભગ બમણું થઈ શકે છે. જોકે, ચીન માટે સૌથી મોટો પડકાર તેની ઘટતી જતી વસ્તી છે. ૧૯૪૫માં ચીનનો હિસ્સો વિશ્વની કુલ વસ્તીના ૨૩ ટકા હતો, જે ૨૦૨૫માં ઘટીને ૧૭ ટકા પર આવી ગયો છે અને ૨૧૦૦ સુધીમાં આ આંકડો ૮ ટકાથી પણ નીચે જઈ શકે છે. વસ્તીના આ ઘટાડાને કારણે સદીના ઉત્તરાર્ધમાં ચીનનું આર્થિક વર્ચસ્વ સ્થિર થઈ જશે અને ત્યારબાદ તેમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળશે.
ભારતની પ્રગતિ અને પડકારો
રિપોર્ટ અનુસાર, ૨૦૬૦ સુધીમાં ભારત ચીનને પાછળ છોડી દેશે તેવી પ્રબળ સંભાવના છે. ભારત માટે આ એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ હશે. જોકે, ભારત સામે કેટલીક ગંભીર ચેતવણીઓ પણ છે. ચીનની તુલનામાં ભારતમાં અસમાનતા વધુ છે. ચીને માનવ મૂડી (Human Capital) પર જે પ્રકારનું અને જે સ્તરનું રોકાણ કર્યું છે, તે ભારતમાં હજુ સુધી જોવા મળ્યું નથી. ચીનની ઉત્પાદકતા વધવાનું મુખ્ય કારણ તેનું શિક્ષણ અને સ્વાસ્થ્ય જેવી પાયાની સુવિધાઓમાં કરવામાં આવેલું રોકાણ છે. ભારત જો આ ક્ષેત્રે ધ્યાન આપે, તો જ તે આ લક્ષ્યને વધુ મજબૂતીથી હાંસલ કરી શકશે.
વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ભારતનું સ્થાન (૨૦૨૬ના અંદાજો)
વર્ષ ૨૦૨૬ના લેટેસ્ટ વર્લ્ડ ઇકોનોમિક આઉટલુકના ડેટા પર નજર કરીએ તો, ભારતની અર્થવ્યવસ્થા અત્યંત ઝડપથી આગળ વધી રહી છે. ૨૦૨૬માં ભારતનો જીડીપી ૪.૧૫ લાખ કરોડ ડોલર રહેવાનું અનુમાન છે. તે સમયે ભારત વિશ્વની અગ્રણી અર્થવ્યવસ્થાઓ જેવી કે બ્રિટન (૪.૨૭ લાખ કરોડ ડોલર) અને જાપાન (૪.૩૮ લાખ કરોડ ડોલર) ની ખૂબ નજીક હશે. જ્યારે અમેરિકા ૩૨.૩૮ લાખ કરોડ ડોલર સાથે પ્રથમ અને ચીન ૨૦.૮૫ લાખ કરોડ ડોલર સાથે બીજા સ્થાને યથાવત રહેશે.
બહુધ્રુવીય વિશ્વનું નિર્માણ
રિપોર્ટનો સૌથી રસપ્રદ મુદ્દો એ છે કે ભવિષ્યમાં કોઈ એક દેશનું વર્ચસ્વ રહેવાની શક્યતા ખૂબ ઓછી છે. ૧૯૫૦ના દાયકામાં અમેરિકાએ અથવા ૨૦મી સદીની શરૂઆતમાં યુરોપે જે પ્રકારનું સંપૂર્ણ પ્રભુત્વ જમાવ્યું હતું, તેવું પ્રભુત્વ ચીન ક્યારેય મેળવી શકશે નહીં. આનાથી એ સ્પષ્ટ થાય છે કે ભવિષ્યનું વૈશ્વિક અર્થતંત્ર ‘બહુધ્રુવીય’ (Multipolar) રહેશે. આનો અર્થ એ કે ભારતના ઉદય સાથે સત્તાના કેન્દ્રો વધુ વિકેન્દ્રિત થશે અને વિશ્વમાં નવા આર્થિક પાવરહાઉસ ઉભરી આવશે.
