અમેરિકા-ઇરાન યુદ્ધની ભારતીયો પર આકરી અસર: ડીઝલ પર ₹૩૦ અને પેટ્રોલ પર ₹૬ નું નુકસાન કેમ કરી રહી છે કંપનીઓ?
વૈશ્વિક સ્તરે અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા પ્રચંડ સૈન્ય સંઘર્ષની સીધી નકારાત્મક અસર હવે ભારતના સામાન્ય નાગરિકોના ખિસ્સા પર પડવાની આશંકા મજબૂત થઈ ગઈ છે. મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધના કારણે ક્રૂડ ઓઇલ (કાચું તેલ) ના આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવો આસમાને પહોંચી રહ્યા છે, જેને પગલે ભારતમાં ઈંધણની કટોકટી ઘેરી બની છે. આ વૈશ્વિક કટોકટી વચ્ચે ભારત સરકારના પેટ્રોલિયમ મંત્રાલય દ્વારા કરવામાં આવેલા એક તાજેતરના સત્તાવાર ખુલાસાએ દેશભરમાં ચિંતા અને તણાવનો માહોલ પેદા કર્યો છે, કારણ કે ભવિષ્યમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ અને રાંધણ ગેસના ભાવોમાં આકરો વધારો થવાના સ્પષ્ટ સંકેતો મળી રહ્યા છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય કમોડિટી માર્કેટમાંથી આવી રહેલા અહેવાલો ભારતીય ગ્રાહકો માટે ચિંતાજનક છે. અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે વધી રહેલા સૈન્ય તણાવના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે કાચા તેલના પુરવઠા સાંકળને મોટો ફટકો પડ્યો છે. પરિણામે સ્થાનિક બજારમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને રાંધણ ગેસની કિંમતો નિયંત્રણ બહાર જવાની અણી પર છે. સરકાર દ્વારા તાજેતરમાં આયોજિત એક વિશેષ મીડિયા બ્રીફિંગમાં જે આંકડા જાહેર કરવામાં આવ્યા છે, તેનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે દેશની સરકારી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) હાલ ભારે નાણાકીય દબાણ હેઠળ કામ કરી રહી છે અને તેઓ ગ્રાહકો સુધી મોંઘવારી ન પહોંચે તે માટે મોટું નુકસાન જાતે સહન કરી રહી છે.
દૈનિક ₹૬૦૦ થી ₹૭૦૦ કરોડનું આંધણ
પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયના અધિક સચિવ પ્રવીણ માલ ખાનુજાએ એક સત્તાવાર પ્રેસ કોન્ફરન્સને સંબોધિત કરતા દેશની વર્તમાન સ્થિતિ રજૂ કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે, વૈશ્વિક ક્રૂડના વધતા ભાવો છતાં ભારતમાં કિંમતો તુલનાત્મક રીતે સ્થિર રાખવાના પ્રયાસમાં સરકારી તેલ કંપનીઓને દરરોજ આશરે ૬૦૦ થી ૭૦０ કરોડ રૂપિયાનું સંયુક્ત નુકસાન થઈ રહ્યું છે. સચિવના જણાવ્યા મુજબ, સરકારી ઓઇલ કંપનીઓ હાલમાં ડીઝલના વેચાણ પર પ્રતિ લિટર આશરે ૩૦ રૂપિયા, પેટ્રોલ પર પ્રતિ લિટર ૬ રૂપિયા અને આપણા ઘરોમાં વપરાતા રાંધણ ગેસ એટલે કે ઘરેલું LPG સિલિન્ડર દીઠ આશરે ૭૦૦ રૂપિયાનું મોટું નુકસાન વેઠી રહી છે.
તેમણે એક ઉદાહરણ આપતા સમજાવ્યું કે, જ્યારે કોઈ ગ્રાહક દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં પ્રતિ લિટર ૯૫ રૂપિયાના ભાવે ડીઝલ ખરીદે છે, ત્યારે તેની પાછળનું અસલી ગણિત અલગ હોય છે. આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટના રેટ મુજબ તે ડીઝલની વાસ્તવિક કિંમત ઘણી વધારે છે અને બાકીના ૩૦ રૂપિયાનું નુકસાન અત્યારે કંપનીઓ પોતાના માથે લઈ રહી છે. પેટ્રોલમાં પણ પ્રતિ લિટર ૬ રૂપિયાની ખોટ ચાલુ જ છે. આ આંકડા સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે કંપનીઓ આટલું મોટું નુકસાન લાંબા સમય સુધી સહન કરી શકશે નહીં, અને મોંઘવારીનો નવો બોજ ગમે ત્યારે સામાન્ય જનતા પર આવી શકે છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બ્લોક થતાં વૈશ્વિક તેલ બજાર ખોરવાયું
વૈશ્વિક સુરક્ષા નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, ઇરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના યુદ્ધના લીધે સમુદ્રી વ્યાપારના સૌથી મહત્વપૂર્ણ માર્ગ ગણાતા ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Strait of Hormuz) ને સંપૂર્ણ કે આંશિક રીતે અવરોધિત કરી દેવામાં આવ્યો છે. દુનિયાભરના તેલના ટેન્કરો આ જ દરિયાઈ માર્ગેથી પસાર થાય છે. આ રૂટ બંધ થવાને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના વૈશ્વિક સપ્લાયમાં મોટો કાપ આવ્યો છે અને ભાવો આસમાને પહોંચ્યા છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું ૮૦ ટકાથી વધુ તેલ વિદેશથી આયાત કરતું હોવાથી, આ આંતરરાષ્ટ્રીય કટોકટીની સીધી અસર ભારતીય કંપનીઓની આર્થિક સ્થિતિ પર પડી છે.
એલપીજી સિલિન્ડરના ભાવમાં ફરી વધારો ઝીંકાયો
આ કટોકટી વચ્ચે તેલ કંપનીઓએ સામાન્ય માણસના રસોડા પર પ્રહાર કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે. તાજેતરમાં જ ૭ જૂનના રોજ સરકારી તેલ કંપનીઓએ ઘરેલું એલપીજી (LPG) સિલિન્ડરની કિંમતમાં ૨૯ રૂપિયાનો ઝીંક્યો હતો. મધ્ય પૂર્વ (Middle East) માં તણાવ શરૂ થયા પછી રસોઈ ગેસના ભાવમાં આ બીજો મોટો વધારો છે. જો વૈશ્વિક સ્તરે યુદ્ધ વિરામ નહીં થાય અને કાચા તેલના ભાવો કાબૂમાં નહીં આવે, તો આગામી દિવસોમાં ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચ વધશે, જેના કારણે શાકભાજી, દૂધ અને અન્ય જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓ પણ મોંઘી થવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
