હાર્ટ એટેક અને સ્ટ્રોકથી બચવાનો માસ્ટર પ્લાન: ટેસ્ટ કરાવતા પહેલાં માત્ર ૫ મિનિટનો આરામ કેમ છે અનિવાર્ય?
વૈશ્વિક આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) ના સત્તાવાર રિપોર્ટ અનુસાર, જો હેલ્થ ચેકઅપ દરમિયાન યોગ્ય નિયમો અને સાચી પદ્ધતિનું પાલન કરવામાં ન આવે, તો મેડિકલ રીડિંગ્સ ખોટા આવી શકે છે. આ નાની દેખાતી ભૂલ ભવિષ્યમાં ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ અથવા ખોટી સારવાર તરફ દોરી જાય છે. આજના ભાગદોડભર્યા જીવનમાં હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાઈ બીપી) ના દર્દીઓની સંખ્યા સતત વધી રહી છે.
તબીબી ક્ષેત્રના અગ્રણી નિષ્ણાતોએ હાઈ બ્લડ પ્રેશરને લઈને સામાન્ય જનતા માટે એક મહત્વપૂર્ણ એડવાઈઝરી જારી કરી છે. મુંબઈની પ્રખ્યાત વોકહાર્ટ હોસ્પિટલના કન્સલ્ટન્ટ ઇન્ટરવેન્શનલ કાર્ડિયોલોજિસ્ટ ડૉ. પરિન સાંગોઈએ આ વિષય પર વિસ્તૃત પ્રકાશ પાડતા જણાવ્યું છે કે, હાઈ બ્લડ પ્રેશરને તબીબી ભાષામાં ‘સાયલન્ટ કિલર’ એટલે કે અવાજ વગર શિકાર કરનાર રોગ કહેવામાં આવે છે. આ રોગની સૌથી મોટી ચિંતા એ છે કે તે શરીરમાં લાંબા સમય સુધી કોઈ દેખીતા લક્ષણો પેદા કર્યા વિના જ ઘર કરી જાય છે, અને અંદરથી શરીરના મહત્વપૂર્ણ અંગોને નુકસાન પહોંચાડે છે.
શરીરના મહત્વપૂર્ણ અવયવો પર લાંબા ગાળાનો તણાવ
ડૉ. પરિન સાંગોઈના જણાવ્યા અનુસાર, જો કોઈ વ્યક્તિ પોતાના બ્લડ પ્રેશરના ખોટા કે અસચોટ રીડિંગ પર ભરોસો રાખીને બેસી રહે છે અથવા નિયમિત હેલ્થ ચેકઅપ કરાવતી નથી, તો આ હાઈ બીપી વર્ષો સુધી હૃદય, મગજ, કિડની, આંખો અને રક્તવાહિનીઓને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે છે. ઘણા દર્દીઓને તો ત્યાં સુધી ખ્યાલ જ નથી આવતો કે તેઓ હાઈ બીપીનો શિકાર છે, જ્યાં સુધી તેમને અચાનક હાર્ટ એટેક, બ્રેઈન સ્ટ્રોક અથવા કિડની ફેલ્યોર જેવી જીવલેણ પરિસ્થિતિનો સામનો ન કરવો પડે. સમસ્યા માત્ર ડિજિટલ મશીન પર દેખાતા ઊંચા આંકડાની નથી, પરંતુ તે આંકડા પાછળ છુપાયેલા અંગો પરના લાંબા ગાળાના દબાણની છે.
બીપી માપતી વખતે આ નાની ભૂલો ફેરવી શકે છે આખી રમત
મોટાભાગના લોકો એવું માને છે કે બ્લડ પ્રેશર માપવા માટે માત્ર હાથ પર પટ્ટો (કફ) બાંધીને મશીન ચાલુ કરી દેવું પૂરતું છે. પરંતુ ડૉક્ટરોના મતે, ટેસ્ટ દરમિયાન તમારી નાની આદતો અને શરીરની સ્થિતિ (પોસ્ચર) પરિણામોને વ્યાપક રીતે પ્રભાવિત કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ટેસ્ટ દરમિયાન પગ ક્રોસ કરીને બેસવું, સતત વાતો કરવી, પીઠને ટેકો આપ્યા વિના બેસવું અથવા તમારા હાથના કદ પ્રમાણે યોગ્ય કફ સાઈઝનો ઉપયોગ ન કરવો, આ બધી એવી સામાન્ય ભૂલો છે જે રીડિંગમાં મોટો તફાવત લાવી શકે છે.
કેટલાક કિસ્સાઓમાં, આ સામાન્ય ભૂલોને લીધે તંદુરસ્ત વ્યક્તિનો રિપોર્ટ હાઈ બીપી વાળો આવી જાય છે, જેના કારણે બિનજરૂરી ગભરાટ અને ખોટી દવાઓ શરૂ થઈ જાય છે. તેનાથી વિપરીત, ક્યારેક એવું પણ બને છે કે જે દર્દીનું બીપી ખરેખર ઊંચું હોય, તેને ખોટો નોર્મલ રિપોર્ટ મળી જાય છે, જેનાથી તે ભ્રમમાં રહે છે અને અંદરથી રોગ વધતો જાય છે.
ચા, કોફી અને શારીરિક શ્રમની રિપોર્ટ પર અસ્થાયી અસર
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ સીડી ચઢીને, દોડીને અથવા માનસિક તણાવ કે ચિંતામાં હોય ત્યારે તેનું બ્લડ પ્રેશર કુદરતી રીતે જ અસ્થાયી રૂપે વધી જાય છે. આ સિવાય, ટેસ્ટ કરાવવાના થોડા સમય પહેલાં ચા કે કોફી પીવાથી શરીરમાં એડ્રેનાલિન જેવા તણાવ હોર્મોન્સ ઉત્પન્ન થાય છે. આ હોર્મોન્સ લીવરને લોહીમાં વધુ ગ્લુકોઝ છોડવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે, જેનાથી બ્લડ શુગર અને બ્લડ પ્રેશર બંને થોડા સમય માટે વધી જાય છે. પરંતુ આ આંકડા વ્યક્તિનું સાચું બ્લડ પ્રેશર દર્શાવતા નથી.
તેથી જ તબીબી નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે, બ્લડ પ્રેશરની તપાસ કરતા પહેલાં દર્દીએ ઓછામાં ઓછા ૫ મિનિટ સુધી કોઈ પણ હલચલ વગર શાંતિથી ખુરશી પર બેસવું જોઈએ. ઉપરાંત, ટેસ્ટ કરાવવાના ઓછામાં ઓછા ૩૦ મિનિટ પહેલાં કેફીનયુક્ત પીણાં (ચા/કોફી), ધૂમ્રપાન (નિકોટીન) અને ભારે કસરત અથવા શારીરિક શ્રમ સંપૂર્ણપણે ટાળવા જોઈએ.
યુવા પેઢીએ ભ્રમમાંથી બહાર આવવાની જરૂર છે
આજના સમયમાં ૨૦ અને ૩૦ વર્ષની ઉંમર ધરાવતા યુવાનોમાં પણ હાર્ટ એટેકના કેસ વધી રહ્યા છે. ડૉ. સાંગોઈએ ચિંતા વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું કે, મોટાભાગના યુવાનો એવા ભ્રમમાં જીવે છે કે તેઓ એકદમ ફિટ અને સ્વસ્થ છે, તેથી તેમને આવી કોઈ તપાસની જરૂર નથી. પરંતુ જ્યારે તેમનામાં હાઈ બીપીના લક્ષણો દેખાવાનું શરૂ થાય છે, ત્યાં સુધીમાં અંદરખાને અંગોને નુકસાન થવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગઈ હોય છે. તેથી, ઉતાવળમાં લીધેલા એકાદ ખોટા રીડિંગથી ગભરાયા વગર, શાંત વાતાવરણમાં સચોટ પદ્ધતિથી નિયમિત તપાસ કરાવવાની ટેવ દરેક ઉંમરના વ્યક્તિએ પાડવી જોઈએ.
