પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધના ભણકારા વચ્ચે પીએમ મોદીની મોટી રાજદ્વારી પહેલ: કુવૈતના અમીર સાથે ફોન પર વાત કરી એરપોર્ટ હુમલાની સખત નિંદા કરી; તણાવ ઘટાડવા અને શાંતિ સ્થાપવા ભારતે આપી હાકલ
પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલો ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ હવે અત્યંત જોખમી સ્તરે પહોંચી ગયો છે. ઈઝરાયલ, ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધી રહેલી સૈન્ય ગતિવિધિઓની સીધી અસરો હવે ખાડી દેશો પર પડવા લાગી છે. આ ગંભીર કટોકટી વચ્ચે, કુવૈતના આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ સહિત તેના સાર્વભૌમ ક્ષેત્રો પર તાજેતરમાં થયેલા હવાઈ હુમલાએ સમગ્ર વિશ્વની ચિંતા વધારી દીધી છે. આ હુમલામાં કમનસીબે એક નિર્દોષ ભારતીય નાગરિકે પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો છે, જ્યારે અન્ય કેટલાક લોકો ઘાયલ થયા છે.
આ ભયાવહ ઘટના બાદ ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તાકીદે રાજદ્વારી મોરચો સંભાળ્યો છે. મંગળવારે પીએમ મોદીએ કુવૈતના અમીર શેખ મેશાલ અલ-અહમદ અલ-જાબેર અલ-સબાહ સાથે ટેલિફોન પર ઉચ્ચ સ્તરીય વાતચીત કરી હતી. આ વાતચીત દરમિયાન વડાપ્રધાને હુમલાની તીવ્ર શબ્દોમાં નિંદા કરવાની સાથે પશ્ચિમ એશિયામાં શાંતિ, સંવાદ અને મુત્સદ્દીગીરી (રાજદ્વારી પ્રક્રિયા) ના માર્ગે પાછા ફરવા પર ભાર મૂક્યો હતો.
હુમલાની આકરી નિંદા અને ભારતની કડક ભૂમિકા
કેન્દ્રીય વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા સત્તાવાર નિવેદન (રીડઆઉટ) અનુસાર, પીએમ નરેન્દ્ર મોદીએ કુવૈતના સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતા પરના આ ઘાતકી હુમલાઓ પ્રત્યે ભારત સરકાર વતી આક્રોશ અને કડક વિરોધ વ્યક્ત કર્યો હતો. કુવૈતના હવાઈ ક્ષેત્રનું ઉલ્લંઘન કરીને નાગરિક વિસ્તારો અને આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ જેવા સંવેદનશીલ સ્થળોને નિશાન બનાવવાની ઘટનાને ભારતે વૈશ્વિક સુરક્ષા માટે મોટો ખતરો ગણાવ્યો છે.
પીએમ મોદીએ ખાતરી આપી હતી કે સંકટની આ ઘડીમાં ભારત કુવૈતની સાથે મજબૂતીથી ઊભું છે. કુવૈતે પોતાની સુરક્ષા અને સાર્વભૌમત્વની રક્ષા માટે જે પણ પગલાં લીધાં છે અથવા ભવિષ્યમાં લેશે, તેને ભારતનું સંપૂર્ણ સમર્થન રહેશે. ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરીને કોઈ પણ દેશ કે સંગઠન દ્વારા કરવામાં આવતી હિંસા સ્વીકાર્ય નથી.
ભારતીય નાગરિકના મોત પર ઘેરા શોકની લાગણી
આ હુમલામાં જીવ ગુમાવનાર ભારતીય નાગરિકના સમાચારથી દેશભરમાં આઘાતની લાગણી છે. ફોન પર વાતચીત દરમિયાન કુવૈતના અમીર શેખ મેશાલ અલ-અહમદે આ દુર્ભાગ્યપૂર્ણ ઘટના પર ઊંડો અફસોસ વ્યક્ત કર્યો હતો અને મૃતક ભારતીય નાગરિકના પરિવાર પ્રત્યે સંવેદના વ્યક્ત કરી હતી.
પ્રત્યુત્તરમાં, પીએમ મોદીએ કુવૈતમાં વસતા લાખો ભારતીયોની સુરક્ષાનો મુદ્દો પણ ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે કુવૈત સરકારનો આભાર માનતા કહ્યું કે, મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં પણ અમીરે રૂબરૂ રસ લઈને ત્યાં રહેતા ભારતીય સમુદાયની સુખાકારી અને સલામતી સુનિશ્ચિત કરી છે, જે બંને દેશો વચ્ચેના અતૂટ વિશ્વાસને દર્શાવે છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં વધતો તણાવ અને ભારતની ચિંતા
કુવૈતની સત્તાવાર ન્યૂઝ એજન્સી ‘કુના’ (KUNA) ના અહેવાલ મુજબ, આ વાતચીત માત્ર એક ઔપચારિક સંવાદ નહોતી, પરંતુ પશ્ચિમ એશિયાની વર્તમાન યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિ અંગેની ગંભીર સમીક્ષા હતી. હાલમાં ઈઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષમાં અમેરિકાની સીધી કે આડકતરી સંડોવણીના કારણે સમગ્ર પ્રદેશ બારૂદના ઢગલા પર બેઠો છે.
ભારત માટે પશ્ચિમ એશિયામાં શાંતિ જળવાઈ રહેવી અનિવાર્ય છે. વડાપ્રધાને ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે જો આ તણાવ વહેલી તકે ડામવામાં નહીં આવે, તો તેની વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા પર વિનાશક અસરો પડી શકે છે. ભારતે હંમેશા યુદ્ધના સ્થાને ‘શાંતિપૂર્ણ વાટાઘાટો અને રાજદ્વારી ચેનલો’ ખુલ્લી રાખવાની વકીલાત કરી છે, અને આ કટોકટીમાં પણ ભારતે એ જ સૂર દોહરાવ્યો છે.
કુવૈત સાથે ભારતના સંબંધો કેમ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે?
૧. ૧૦ લાખથી વધુ ભારતીયોનું ઘર (માનવીય પાસું)
કુવૈતમાં હાલમાં ૧૦ લાખ (૧ મિલિયન) થી વધુ ભારતીય નાગરિકો વસે છે. તેઓ કુવૈતના વિકાસમાં એન્જિનિયર્સ, ડોક્ટર્સ, શ્રમિકો અને ઉદ્યોગસાહસિકો તરીકે મોટું યોગદાન આપી રહ્યા છે. આ વિશાળ પ્રવાસી ભારતીય સમુદાય દ્વારા મોકલવામાં આવતું વિદેશી ભંડોળ (Remittance) ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવે છે. તેથી, ત્યાં કોઈપણ પ્રકારની અસ્થિરતા સીધી રીતે લાખો ભારતીય પરિવારોને પ્રભાવિત કરે છે.
૨. ભારતની ઉર્જા સુરક્ષાનો મુખ્ય સ્તંભ
ભારત તેની ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે મોટાભાગે ખાડી દેશો પર નિર્ભર છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૪-૨૦૨૫ ના સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર:
ભારત અને કુવૈત વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર $10.22 બિલિયન સુધી પહોંચી ગયો છે.
ભારતના કુલ ઉર્જા પુરવઠામાં એકલા કુવૈતનો હિસ્સો 3.5% જેટલો છે.
કુવૈત ભારતનો છઠ્ઠો સૌથી મોટો ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાયર દેશ છે.
એલપીજી (LPG) ના સ્ત્રોત તરીકે કુવૈત ભારત માટે પાંચમા ક્રમે આવે છે.
આ આંકડા દર્શાવે છે કે જો કુવૈત કે તેના હવાઈ ક્ષેત્ર પર હુમલા ચાલુ રહે, તો ભારતની ઉર્જા સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ શકે છે, જેનાથી ભારતમાં પેટ્રોલિયમ પેદાશોના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે.
વૈશ્વિક મિડિએટર તરીકે ભારતની ઉભરતી ભૂમિકા
પશ્ચિમ એશિયાના મુખ્ય દેશો સાથે પીએમ મોદીનો આ સંપર્ક ભારતની સક્રિય વિદેશ નીતિનો એક ભાગ છે. ભારત એક તરફ ઈઝરાયલ સાથે મજબૂત સંબંધો ધરાવે છે, તો બીજી તરફ ઈરાન અને ખાડી દેશો (અરબ જગત) સાથે પણ તેના સંબંધો ઐતિહાસિક અને ગાઢ રહ્યા છે. આ જ સંતુલિત અભિગમના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની ભૂમિકા એક મધ્યસ્થ (Mediator) તરીકે સ્વીકારાઈ રહી છે.
કુવૈતના અમીરે મુશ્કેલ સમયમાં ભારતના આ “સહાયક અને સકારાત્મક વલણ” ની મુક્ત કંઠે પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે સ્વીકાર્યું કે ભારત જેવા આર્થિક અને રાજકીય મહાસત્તા દેશનું સમર્થન કુવૈતની પ્રાદેશિક સુરક્ષા માટે મોટું બળ પૂરું પાડે છે.
