દરિયાઈ સુરક્ષા પર મોટું સંકટ: ભારતીય જહાજો પર વધતા હુમલા વચ્ચે ભારતે યુએસ રાજદૂતને સમન્સ પાઠવ્યા
અરબી સમુદ્ર અને ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં ભારતીય નાવિકો અને વેપારી જહાજોની સુરક્ષા ગંભીર ખતરામાં છે. છેલ્લા ચાર દિવસમાં ભારતીય ક્રૂ સભ્યો ધરાવતા જહાજો પર થયેલા સતત ત્રણ હુમલાઓએ ભારત સરકારને હચમચાવી દીધી છે. આ ગંભીર સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારતે શુક્રવારે બીજી વખત યુએસ ચાર્જ ડી’અફેર્સ જેસન મીક્સને વિદેશ મંત્રાલયમાં સમન્સ પાઠવ્યા છે. આ આક્રમક રાજદ્વારી પ્રતિક્રિયા દર્શાવે છે કે નવી દિલ્હી આ મામલે હવે કોઈ બાંધછોડ કરવાના મૂડમાં નથી.
ચાર દિવસમાં ત્રણ હુમલા: શું છે સમગ્ર મામલો?
દરિયાઈ સુરક્ષા માટે આ અઠવાડિયું અત્યંત ચિંતાજનક રહ્યું છે. ભારતીય ક્રૂ સભ્યોને લઈ જતા જહાજો પર એક પછી એક હુમલાઓનો સિલસિલો શરૂ થયો છે
પ્રથમ ઘટના (૮ જૂન): MT મેરીવેક્સ જહાજ પર શંકાસ્પદ હુમલો થયો, જેના કારણે ટેન્કરમાં ભીષણ આગ લાગી હતી. સદનસીબે, તેમાં સવાર તમામ ૨૪ ભારતીય ક્રૂ સભ્યો સુરક્ષિત રીતે બચાવી લેવામાં આવ્યા હતા.
બીજી ઘટના (૧૦ જૂન): ઓમાનના અખાતમાં MT સેટેબેલો પર હુમલો કરવામાં આવ્યો. આ ઘટના અત્યંત કરુણ હતી, જેમાં ત્રણ ભારતીય ખલાસીઓના મૃત્યુ થયા હતા. શરૂઆતમાં તેઓ ગુમ હોવાનું જણાવાયું હતું, પરંતુ બાદમાં દુઃખદ પુષ્ટિ થઈ હતી.
ત્રીજી ઘટના (૧૨ જૂન): ઓમાનના દરિયાકાંઠે જ વધુ એક વેપારી જહાજ (સંભવિત MT જલવીર) ને નિશાન બનાવવામાં આવ્યું. આ જહાજ પર ૨૦ ભારતીય ક્રૂ સભ્યો સવાર હતા.
આ સતત હુમલાઓને કારણે ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં વેપારી જહાજોની સુરક્ષા અંગે અનેક સવાલો ઉભા થયા છે.
ભારતની સખત રાજદ્વારી પ્રતિક્રિયા
વિદેશ મંત્રાલય (MEA) ના અધિક સચિવ (અમેરિકા) એ યુએસ રાજદૂતને સમન્સ પાઠવીને સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો છે કે ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા સાથે કોઈ પણ પ્રકારની રમત સહન કરવામાં આવશે નહીં. ભારત દ્વારા લેવામાં આવેલા આ કડક પગલાનો મુખ્ય હેતુ ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં વધતા જતા જોખમો પ્રત્યે વિશ્વનું ધ્યાન દોરવાનો છે. દરિયાઈ માર્ગો પર આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા વ્યવસ્થા જાળવવી એ જે-તે દેશોની જવાબદારી છે, અને ભારત પોતાની ચિંતાઓ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ છે.
૧૮,૦૦૦ નાવિકો માટે સુરક્ષા સલાહકાર જાહેર
આ હુમલાઓને પગલે ‘ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ શિપિંગ’ (DGS) એ અત્યંત ગંભીરતા દાખવી છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ, ઓમાનનો અખાત અને તેની આસપાસના જોખમી વિસ્તારોમાં કામ કરતા અંદાજિત ૧૮,૦૦૦ ભારતીય નાવિકો માટે નવી દરિયાઈ સુરક્ષા સલાહકાર (Advisory) જારી કરવામાં આવી છે.
ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં હજારો ભારતીય નાગરિકો વિદેશી ધ્વજવાળા સેંકડો જહાજોમાં કામ કરે છે. ભારત વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો દરિયાઈ કાર્યબળ (Maritime Workforce) ધરાવતો દેશ છે, જ્યાં લગભગ ૩,૨૦,૦૦૦ ભારતીય ખલાસીઓ વૈશ્વિક સ્તરે સેવાઓ આપે છે. આથી, દરિયાઈ સુરક્ષામાં આવતી કોઈપણ બગાડની અસર માટે ભારત વિશ્વના સૌથી સંવેદનશીલ દેશોમાંનો એક બની જાય છે.
હુમલાખોરો કોણ? અસ્પષ્ટતા અને ચિંતા
હજુ સુધી કોઈપણ સત્તાવાર એજન્સી દ્વારા આ હુમલાઓ પાછળનું ચોક્કસ કારણ કે તે કોના દ્વારા કરવામાં આવ્યા છે, તેની માહિતી આપવામાં આવી નથી. જહાજો પર થયેલા હુમલામાં અત્યાધુનિક હથિયારો કે વિસ્ફોટકોનો ઉપયોગ થયો હોવાની આશંકા છે, પરંતુ આ ક્ષેત્રમાં કાર્યરત ખલાસીઓમાં ભારે ફફડાટ ફેલાયો છે. MT જલવીર જેવી ઘટના બાદ જહાજ કંપનીઓ પણ પોતાની સુરક્ષા વ્યવસ્થાની સમીક્ષા કરી રહી છે.
સરકારી અંદાજ મુજબ, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની આસપાસ કાર્યરત ૧૩ ભારતીય ધ્વજવાળા જહાજોમાં ૬૨૨ ખલાસીઓ કામ કરે છે. જો આ રીતે હુમલાઓ ચાલુ રહેશે, તો વૈશ્વિક વેપાર અને ખાસ કરીને ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા (તેલ અને ગેસ આયાત) પર તેની સીધી અસર પડશે.
