ફિફા વર્લ્ડ કપ ૨૦૨૬: રાજકારણના આટાપાટા વચ્ચે ઘેરાયેલું ફૂટબોલ, ઈરાનની ટીમને મેચ પૂરી થતા જ ‘અમેરિકા છોડવા’ આદેશ
રમતગમત હંમેશા દેશોને નજીક લાવવાનું કામ કરે છે, પરંતુ ક્યારેક વૈશ્વિક રાજકારણના પડછાયા રમતની ભાવના પર ભારે પડી જતા હોય છે. ફિફા વર્લ્ડ કપ ૨૦૨૬ની શરૂઆત સાથે જ એક મોટો વિવાદ સામે આવ્યો છે. મેદાન પર ન્યૂઝીલેન્ડ સામે શાનદાર પ્રદર્શન કરનાર ઈરાનની ફૂટબોલ ટીમને મેચ પૂરી થતાં જ એક મોટો ઝટકો લાગ્યો હતો. ઈરાનના મુખ્ય ફૂટબોલ કોચે ખુલાસો કર્યો છે કે ન્યૂઝીલેન્ડ સામેની રોમાંચક મેચ પૂરી થયાના ગણતરીના કલાકોમાં જ તેમની ટીમને ‘તાત્કાલિક અમેરિકા છોડી દેવાનો’ હુકમ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઘટનાએ ફૂટબોલ જગતમાં સનસનાટી મચાવી દીધી છે અને ટૂર્નામેન્ટની આસપાસ ચાલી રહેલા રાજકીય તણાવને સપાટી પર લાવી દીધો છે.
મેદાન પર રોમાંચક મુકાબલો, પણ મેદાન બહાર માનસિક તણાવ
મંગળવારે સવારે ફિફા વર્લ્ડ કપ ૨૦૨૬ ના ગ્રુપ-જી (Group G) ના એક અત્યંત રોમાંચક મુકાબલામાં ઈરાન અને ન્યૂઝીલેન્ડની ટીમો આમને-સામને હતી. લોસ એન્જલસના ભવ્ય સ્ટેડિયમમાં રમાયેલી આ મેચમાં બંને ટીમોએ જીવ રેડી દીધો હતો. ચાહકો માટે આ ટુર્નામેન્ટની અત્યાર સુધીની સૌથી શ્રેષ્ઠ અને રોમાંચક મેચોમાંની એક સાબિત થઈ, જે અંતે ૨-૨ ની બરાબરી (ડ્રો) પર સમાપ્ત થઈ હતી. ઈરાને આ ડ્રો સાથે પોતાની વર્લ્ડ કપ સફરની સકારાત્મક શરૂઆત તો કરી, પરંતુ આ ખુશી લાંબો સમય ટકી શકી નહીં.
મેચ પૂરી થયા બાદ પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં ઈરાનના મુખ્ય કોચ અમીર ઘલેનોઈએ જે ખુલાસો કર્યો તેણે બધાને ચોંકાવી દીધા. તેમણે જણાવ્યું કે, મેચના થાકમાંથી ખેલાડીઓ હજુ બહાર પણ નહોતા આવ્યા ત્યાં જ ટીમને આદેશ આપવામાં આવ્યો કે તેઓ તાત્કાલિક અમેરિકાની સરહદ છોડી દે અને મેક્સિકોમાં આવેલા તેમના ટ્રેનિંગ બેઝ (તાલીમ મથક) પર પરત ફરે. જોકે, આ કડક નિર્દેશ કઈ સત્તાધિકારી કે સંસ્થા તરફથી આવ્યો હતો, તે અંગે કોચે સ્પષ્ટતા કરવાનું ટાળ્યું હતું.
આરામનો સમય પણ ન મળ્યો: ૧૪૦ માઈલની ફરજિયાત મુસાફરી
એસોસિએટેડ પ્રેસ (AP) ના અહેવાલો અનુસાર, ઈરાનની ટીમ ન્યૂઝીલેન્ડ સામેની શારીરિક રીતે અત્યંત થકવી નાખનારી રમત પછી કેલિફોર્નિયાની હોટલમાં રાત વિતાવવાની યોજના બનાવી રહી હતી. ખેલાડીઓના શરીરને આરામ (Recovery) મળે તે માટે આ ખૂબ જ જરૂરી હતું. પરંતુ, તેમને રાતોરાત કેલિફોર્નિયાથી મેક્સિકોના તિજુઆના શહેર સુધીના આશરે ૧૪૦ માઈલ લાંબા રસ્તાની મુસાફરી કરવા માટે મજબૂર કરવામાં આવ્યા હતા.
કોચ અમીર ઘલેનોઈએ દુભાષિયા (Interpreter) ના માધ્યમથી પોતાનો આક્રોશ ઠાલવતા કહ્યું, “તેઓએ અમને મેચ પછી શરીરને સામાન્ય સ્થિતિમાં લાવવા માટે પૂરતો સમય પણ ન આપ્યો. રમત પૂરી થતાં જ અમને કહેવામાં આવ્યું કે ‘તમારે અત્યારે ને અત્યારે જ અહીંથી નીકળવું પડશે.’ ફૂટબોલ જેવા ઉચ્ચ સ્તરના પ્રદર્શન પછી ખેલાડીઓ માટે રિકવરી પિરિયડ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હોય છે. પરંતુ અમને તાત્કાલિક વિમાનમાં બેસીને તિજુઆના કેમ્પમાં પાછા ફરવા કહી દેવાયું. આ પ્રકારના વર્તનથી આખી ટીમ માનસિક રીતે ખૂબ જ પરેશાન છે.”
યુદ્ધનો પડછાયો અને ફિફાનું વલણ
ઈરાનની વર્લ્ડ કપ ૨૦૨૬ની આ સફર શરૂઆતથી જ વિવાદો અને રાજકારણથી ઘેરાયેલી રહી છે. આ વર્ષે ૨૮ ફેબ્રુઆરીએ યુએસએ (USA) અને ઈઝરાયેલ સાથે ઈરાનનો ભીષણ સૈન્ય સંઘર્ષ શરૂ થયો ત્યારથી જ પરિસ્થિતિઓ વણસેલી છે. આ યુદ્ધની સીધી અસર રમતગમત પર પણ જોવા મળી રહી છે. શરૂઆતના દિવસોમાં, રાજકીય અને સુરક્ષાના કારણોસર ઈરાને આ પ્રતિષ્ઠિત ટૂર્નામેન્ટમાંથી પોતાનું નામ પાછું ખેંચી લેવાની ધમકી પણ આપી હતી.
ઈરાન ફૂટબોલ ફેડરેશને વૈશ્વિક ફૂટબોલ સંસ્થા ‘ફિફા’ (FIFA) ને સત્તાવાર વિનંતી કરી હતી કે તેમની મેચો અમેરિકાની ધરતી પરથી ખસેડીને અન્ય કોઈ તટસ્થ દેશમાં યોજવામાં આવે. જોકે, ફિફાએ આ વિનંતીને ફગાવી દીધી હતી. રમતમાં કોઈ અવરોધ ન આવે તે માટે ઈરાને ભારે હૈયે અમેરિકા આવીને રમવાનો નિર્ણય કર્યો, પરંતુ ટૂર્નામેન્ટ શરૂ થતાં જ તેમની મુશ્કેલીઓ ઓછી થવાનું નામ નથી લઈ રહી.
“અમે આ વર્લ્ડ કપની સૌથી દલિત ટીમ છીએ”
પોતાના ખેલાડીઓ સાથે થઈ રહેલા ભેદભાવથી વ્યથિત થઈને કોચ ઘલેનોઈએ ગંભીર આક્ષેપો કર્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે, “૪૮ ટીમોની આ વિશાળ સ્પર્ધામાં જો કોઈ સૌથી વધુ દબાયેલી કે દલિત (Oppressed) ટીમ હોય, તો તે ઈરાન છે. ટૂર્નામેન્ટ સત્તાવાર રીતે શરૂ થઈ તે પહેલાંથી જ અમારે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.”
તેમણે આગળ ઉમેર્યું કે, “પહેલાં તેઓએ અમારા અમેરિકા આગમનમાં જાણીજોઈને વિલંબ કરાવ્યો. અને હવે, જ્યારે અમે અહીં આવી ગયા છીએ, ત્યારે મેચ પછી આરામ આપ્યા વિના જ અમને વહેલા પાછા ધકેલવામાં આવી રહ્યા છે. તેઓ અમારી પરિસ્થિતિને વધુને વધુ જટિલ બનાવી રહ્યા છે જેથી અમે મેદાન પર સારું પ્રદર્શન ન કરી શકીએ. દરેક પગલે અમારી સામે નવા અવરોધો ઊભા કરવામાં આવી રહ્યા છે, પરંતુ હું સ્પષ્ટ કરવા માંગું છું કે અમે હાર માનવાના નથી. અમે અમારી પૂરી તાકાતથી લડીશું.”
ખેલાડીઓની શારીરિક સ્થિતિ અને ઈજાઓનો ખતરો
કોચે મેચ દરમિયાન ખેલાડીઓની શારીરિક તકલીફોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. ન્યૂઝીલેન્ડ સામેની મેચ હાઈ-ઈન્ટેન્સિટી વાળી હતી, જેમાં ઈરાનના ઘણા મુખ્ય ખેલાડીઓને સ્નાયુઓ ખેંચાવાની (Cramps) ફરિયાદ થઈ હતી.
આ અંગે વાત કરતા ઘલેનોઈએ જણાવ્યું, “મેચ શરૂ થાય તે પહેલાં જ મેં સત્તાવાળાઓને કહ્યું હતું કે લાંબી અને અસ્તવ્યસ્ત મુસાફરીને કારણે અમારા ખેલાડીઓને અહીંના વાતાવરણ અને ટાઈમ-ઝોન સાથે એડજસ્ટ થવાનો સમય જ મળ્યો નથી. મેચ દરમિયાન અમારા ઘણા ખેલાડીઓ સ્નાયુ ખેંચાવાને કારણે પીડાતા હતા, જેને કારણે અમારે વ્યૂહાત્મક રીતે નહીં, પણ ફરજિયાતપણે સબસ્ટીટ્યુટ (ખેલાડીઓની બદલી) કરવા પડ્યા હતા. ટૂંક સમયમાં અમારો મેડિકલ સ્ટાફ ખેલાડીઓની ઈજાઓની તપાસ કરશે, પરંતુ આ પ્રકારની માનસિક અને શારીરિક સતામણી ખેલાડીઓની કારકિર્દીને જોખમમાં મૂકે છે.”
કેપ્ટન મહેદી તારેમીની વેદના: “બીજા લોકો અમારું ભાગ્ય નક્કી કરી રહ્યા છે”
ટીમના સ્ટાર ખેલાડી અને કેપ્ટન મહેદી તારેમીએ પણ કોચની વાતોને સમર્થન આપતા આખી વ્યવસ્થા સામે આકરા સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે રવિવારે મેક્સિકોના તિજુઆનાથી લોસ એન્જલસ સુધીની મુસાફરીનો કડવો અનુભવ શેર કર્યો હતો. સામાન્ય રીતે આ અંતર ખૂબ જ ઓછું છે, પરંતુ કડક સુરક્ષા તપાસ અને તપાસના બહાને ઈરાનની ટીમને પાંચ કલાક સુધી અટકાવી રાખવામાં આવી હતી.
તારેમીએ ભાવુક અને આક્રોશિત સ્વરમાં કહ્યું, “સાચું કહું તો, અમને સમજાતું નથી કે તેઓ અમારી સાથે આવું વર્તન કેમ કરી રહ્યા છે અને અમને કેમ વારંવાર પાછા મોકલી દેવામાં આવે છે. આ બધું ખૂબ જ વિચિત્ર અને અપમાનજનક છે. એવું લાગે છે કે અમારું શિડ્યુલ અમે નહીં, પણ કોઈ અન્ય શક્તિઓ નક્કી કરી રહી છે. અમારા માટેના નિર્ણયો ફૂટબોલના મેદાનની બહાર, કોઈ બંધ ઓરડામાં લેવાઈ રહ્યા છે.”
તેમણે વધુમાં કહ્યું, “અમારો મૂળ પ્લાન એવો હતો કે અમે મેચના બે દિવસ પહેલા આવીએ અને મેચ પૂરી થયા પછીની રાત લોસ એન્જલસમાં જ રોકાઈએ, જેથી બીજા દિવસે બપોરે આરામથી પાછા જઈ શકાય. પરંતુ બધું જ વેરવિખેર કરી દેવામાં આવ્યું. ખેલાડીઓ, કોચિંગ સ્ટાફ અને મેનેજમેન્ટ માટે આ સ્થિતિ અત્યંત તણાવપૂર્ણ છે. દુઃખની વાત એ છે કે અમને ફિફા તરફથી જે સહયોગ મળવો જોઈએ તે મળી રહ્યો નથી. હાલની સ્થિતિમાં અમારા માટે બધું જ એક મોટી આપત્તિ (Disaster) સમાન બની ગયું છે.”
