લેબનોન મુદ્દે અમેરિકા-ઈરાન કરારથી ઇઝરાયલના નેતન્યાહૂ ચિંતામાં: ‘બીબી ઉન્માદમાં’
મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષો વચ્ચે એક નવો વળાંક આવ્યો છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તાજેતરમાં થયેલા 14-મુદ્દાના સમજૂતી કરાર (MoU) થી ઇઝરાયલના વડા પ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ ભારે ચિંતામાં મુકાયા છે. સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં પૂર્ણ થયેલી વાટાઘાટો બાદ સામે આવેલી વિગતો સૂચવે છે કે લેબનોનમાં ઈરાનનો પ્રભાવ વધવાની શક્યતાને કારણે ઇઝરાયલના રાજકીય વર્તુળોમાં હલચલ મચી ગઈ છે. નેતન્યાહૂના નજીકના વર્તુળોનું કહેવું છે કે આ કરારને લઈને ‘બીબી’ (નેતન્યાહૂ) અત્યારે ભારે માનસિક તણાવ અને ‘ઉન્માદ’ જેવી સ્થિતિમાં છે.
14-મુદ્દાનો કરાર અને ઇઝરાયલની સુરક્ષા ચિંતા
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના આ ડ્રાફ્ટના પહેલા મુદ્દામાં જ બંને દેશો વચ્ચેની તમામ લશ્કરી કાર્યવાહી તાત્કાલિક અને કાયમી ધોરણે બંધ કરવાનો ઉલ્લેખ છે. આ કરાર લેબનોનની પ્રાદેશિક અખંડિતતા અને સાર્વભૌમત્વની ખાતરી આપે છે. જોકે, આ બાબત નેતન્યાહૂ સરકાર માટે ગળામાં ફસાયેલા હાડકા જેવી છે. ઇઝરાયલને ડર છે કે જો અમેરિકા આ કરાર દ્વારા લેબનોનમાં ઈરાનને છૂટછાટ આપશે, તો તે સીધી રીતે ઇઝરાયલની સુરક્ષાને નબળી પાડશે. હિઝબુલ્લાહ જેવા સંગઠનોને ઈરાન તરફથી મળતી મદદ પર રોક લગાવવાના ઇઝરાયલના તમામ પ્રયાસો પર આ કરાર પાણી ફેરવી શકે તેમ છે.
નેતન્યાહૂનો બળવો અને ટ્રમ્પ સાથેના સંબંધો
સોમવારે એક નિવેદનમાં નેતન્યાહૂએ યુએસ-ઈરાન કરારને જાહેરમાં અવગણતા કહ્યું હતું કે, “દક્ષિણ લેબનોનમાં જ્યાં સુધી ઇઝરાયલી નાગરિકોની સુરક્ષાની જરૂર જણાશે, ત્યાં સુધી અમારા દળો ત્યાં તહેનાત રહેશે.” તેમણે અમેરિકાની સરખામણી ઇઝરાયલની સુરક્ષા વ્યૂહરચના સાથે કરતા કહ્યું કે અમેરિકા પણ પોતાની સરહદો પર આવું જ કરે છે. આ વલણ સ્પષ્ટ કરે છે કે નેતન્યાહૂ વોશિંગ્ટનના દબાણને સ્વીકારવા તૈયાર નથી. પોતાની રણનીતિને ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર સુધી પહોંચાડવા માટે તેમણે તેમના વિશ્વાસુ સાથી રોન ડર્મરને મેદાનમાં ઉતાર્યા છે, જેથી લેબનોન પરની વાટાઘાટોને પ્રભાવિત કરી શકાય.
ઇઝરાયલ માટે આર્થિક અને લશ્કરી જોખમો
ઇઝરાયલી અધિકારીઓના મતે, આ કરાર 2024માં બિડેન વહીવટીતંત્ર સાથે થયેલી સમજૂતીઓ કરતાં પણ વધુ જોખમી છે. અગાઉના કરારમાં ઇઝરાયલે હિઝબુલ્લાહ વિરુદ્ધ હુમલા કરવાનો અધિકાર સુરક્ષિત રાખ્યો હતો, પરંતુ નવા એમઓયુ બાદ સ્થિતિ બદલાઈ રહી છે. સેનેટર લિન્ડસે ગ્રેહામે પણ આને “મોટી ભૂલ” ગણાવી છે, કારણ કે આમાં ઇઝરાયલના સુરક્ષા હિતોને યોગ્ય રીતે આવરી લેવામાં આવ્યા નથી. ઇઝરાયલને ડર છે કે હવે પછી જ્યારે પણ તે લેબનોનમાં કાર્યવાહી કરવાનો પ્રયાસ કરશે, ત્યારે વોશિંગ્ટન વાંધો ઉઠાવશે અને દળોને પાછા ખેંચવા માટે દબાણ કરશે.
શું ટ્રમ્પ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવશે?
જ્યારે પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને પૂછવામાં આવ્યું કે તેઓ નેતન્યાહૂના આ વલણને કેવી રીતે સંભાળશે, ત્યારે તેમણે આત્મવિશ્વાસ સાથે કહ્યું, “હું સમસ્યાનો ઉકેલ લાવનાર છું. હું આ સમસ્યા ખૂબ જ ઝડપથી ઉકેલી નાખીશ.” જોકે, આ નિવેદન પાછળ શું રણનીતિ છે તે હજુ સ્પષ્ટ નથી. એક વરિષ્ઠ યુએસ અધિકારીએ એવી દલીલ કરી છે કે આ નવી પદ્ધતિ ઇઝરાયલ અને લેબનોન વચ્ચે મધ્યસ્થી કરવામાં મદદ કરશે, પરંતુ વાસ્તવિક જમીની સ્થિતિ ઇઝરાયલ માટે અત્યંત કપરી છે.
