ભારતીય એન્જિનિયરિંગનો જાદુ! યુરોપના રસ્તાઓ પીગળે છે, પણ ભારત અડીખમ છે!
યુરોપના રસ્તાઓ ૪૦°C તાપમાનમાં કેમ પીગળી જાય છે અને ભારતીય રસ્તાઓ ૪૫°C કે તેથી વધુ તાપમાનમાં પણ કેમ ટકી રહે છે? આ એક એવો પ્રશ્ન છે જે ઘણા લોકોને આશ્ચર્યમાં મૂકી દે છે. સોશિયલ મીડિયા પર જ્યારે યુરોપના રસ્તાઓ પીગળવાના વીડિયો વાયરલ થાય છે, ત્યારે ભારતીયોને નવાઈ લાગે છે કારણ કે ભારતમાં તો ઉનાળામાં તાપમાન ૪૫°C કે ૪૮°C સુધી પહોંચી જાય છે, છતાં ત્યાંના રસ્તાઓ સામાન્ય રીતે સુરક્ષિત રહે છે.
યુરોપના દેશો, ખાસ કરીને યુનાઈટેડ કિંગડમ (UK) જેવા ઠંડા પ્રદેશોમાં રસ્તાઓનું બાંધકામ અત્યંત લાંબી અને કડકડતી ઠંડીને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવે છે. ત્યાંનું તાપમાન શૂન્યની નીચે પણ જતું રહે છે. જો રસ્તાઓ સખત બનાવવામાં આવે, તો ઠંડીમાં તેમાં તિરાડો પડી શકે છે. આ સમસ્યાને રોકવા માટે, એન્જિનિયરો રસ્તા બનાવવામાં ‘સોફ્ટ બીટ્યુમેન’ (નરમ ડામર) નો ઉપયોગ કરે છે.
આ નરમ ડામરનો ફાયદો એ છે કે તે અત્યંત ઠંડીમાં પણ રસ્તાને લવચીક (Flexible) રાખે છે, જેથી રસ્તા તૂટતા નથી. પરંતુ, આ જ સામગ્રી જ્યારે અસાધારણ ગરમીના મોજા (Heatwaves) આવે ત્યારે સમસ્યા બની જાય છે. જ્યારે તાપમાન ૪૦°C સુધી પહોંચે છે, ત્યારે આ નરમ ડામર વધુ પડતો નરમ થઈ જાય છે, જેના કારણે વાહનોના વજન નીચે રસ્તાની સપાટી વિકૃત થઈ જાય છે અને તેમાં ખાડા કે કરચલીઓ પડી જાય છે.
ભારતીય રસ્તાઓ ૪૫°C કે તેથી વધુ ગરમીમાં કેમ ટકી રહે છે?
ભારતની આબોહવા યુરોપ કરતા સાવ અલગ છે. ભારતમાં રસ્તાઓનું નિર્માણ મુખ્યત્વે ભારે ગરમી અને અસહ્ય તાપમાનને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવે છે. ભારતીય રસ્તાઓ બનાવવા માટે ‘હાર્ડ ગ્રેડ’ના બીટ્યુમેનનો ઉપયોગ થાય છે, જેમાં ખાસ કરીને VG-30 અને VG-40 ગ્રેડનો સમાવેશ થાય છે.
આ ઉપરાંત, ડામરના મિશ્રણમાં મોટા પથ્થરના ટુકડાઓ (Stone aggregates) નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ સામગ્રીઓ રસ્તાને ગરમી સામે ટકી રહેવાની અસાધારણ તાકાત આપે છે. સખત ડામર હોવાને કારણે, રસ્તાઓ ભારે વાહનોના વજન અને તીવ્ર તાપમાન છતાં પોતાની મજબૂતી ગુમાવતા નથી. આ જ કારણ છે કે ભારતના રસ્તાઓ ઉનાળાની ભયંકર ગરમીમાં પણ પોતાની મૂળ સ્થિતિ જાળવી રાખે છે.
આબોહવા નક્કી કરે છે રસ્તાની ડિઝાઇન
ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર એન્જિનિયરિંગમાં એક મૂળભૂત સિદ્ધાંત છે: ‘રસ્તો જે તે વિસ્તારની આબોહવાને અનુરૂપ હોવો જોઈએ’.
-
યુરોપિયન અભિગમ: તેમનું મુખ્ય ધ્યાન ઠંડીમાં રસ્તાને સુરક્ષિત રાખવાનું છે. તેમને ક્યારેય એવો અંદાજ નહોતો કે ૪૦°C જેવી ગરમી ત્યાં લાંબા સમય સુધી ટકી રહેશે. પરિણામે, તેમના રસ્તાઓ આ ગરમી સહન કરવા માટે રચાયેલા નથી.
-
ભારતીય અભિગમ: ભારતમાં એન્જિનિયરોએ દાયકાઓથી ગરમી સામે લડતા રસ્તાઓ બનાવ્યા છે. અહીંના રસ્તાઓ ઉનાળાના તાપમાનને સહન કરવા માટે જ ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે.
શું ભારત માટે પણ આ એક ચેતવણી છે?
ભલે ભારતીય રસ્તાઓ ૪૫°C સહન કરી શકે છે, પરંતુ વધતું જતું ગ્લોબલ વોર્મિંગ એક ચિંતાનો વિષય છે. જેમ યુરોપમાં તાપમાન વધી રહ્યું છે, તેમ ભારતમાં પણ અસાધારણ ગરમીના દિવસો વધી રહ્યા છે. જો તાપમાન ભવિષ્યમાં ૫૦°C કે તેથી વધુ ઉપર જશે, તો ભારતીય રસ્તાઓની ડિઝાઇનમાં પણ નવા ફેરફારો અને સંશોધનોની જરૂર પડશે.
