વિશ્વના ટોપ દેશોને પછાડી ભારત બન્યું 11મું મોટું કેન્દ્ર! ગુગલની પેરેન્ટ કંપનીએ દેશમાં કર્યો અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો ધડાકો!
વિશ્વભરમાં આર્થિક મોરચે ભારત માટે એક ખૂબ જ મોટા અને ઉત્સાહવર્ધક સમાચાર સામે આવ્યા છે. વિદેશી રોકાણને આકર્ષિત કરવાની બાબતમાં ભારતે વૈશ્વિક સ્તરે લાંબી છલાંગ લગાવી છે. વર્ષ 2025 દરમિયાન ભારતમાં વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ (FDI) માં નોંધપાત્ર ઉછાળો આવવાને કારણે, ભારત હવે બે સ્થાન ઉપર ચઢીને વિશ્વનું 11મું સૌથી મોટું FDI ડેસ્ટિનેશન (રોકાણનું સ્થળ) બની ગયું છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સંસ્થા ‘યુનાઇટેડ નેશન્સ કોન્ફરન્સ ઓન ટ્રેડ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ’ (UNCTAD) દ્વારા મંગળવારે જાહેર કરવામાં આવેલા ‘વર્લ્ડ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રિપોર્ટ 2026’ અનુસાર, વર્ષ 2025માં ભારતમાં આવતા એફડીઆઈ (FDI Inflows) માં વાર્ષિક ધોરણે લગભગ 44 ટકાનો મોટો વધારો નોંધાયો છે. આ સમયગાળા દરમિયાન દેશમાં કુલ 38.89 અબજ ડોલરનું વિદેશી રોકાણ આવ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં વૈશ્વિક ટોપ-10 ની યાદીમાંથી બહાર થઈ ગયા બાદ, ભારત માટે આ એક શાનદાર અને મજબૂત રિકવરી માનવામાં આવી રહી છે.
અગાઉના વર્ષ એટલે કે 2024માં ભારત આ યાદીમાં 13મા ક્રમે હતું, જ્યારે દેશ માત્ર 27.09 અબજ ડોલરનું વિદેશી રોકાણ આકર્ષી શક્યો હતો. ભારતીય બજારની વધતી જતી વૈશ્વિક લોકપ્રિયતા પર ભાર મૂકતા રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે, “ભારતે 2025માં એક મોટા અને વિશ્વસનીય રોકાણ સ્થળ તરીકે પોતાની સ્થિતિ વધુ મજબૂત કરી છે. ભારત સરકારની સક્રિય નીતિઓ (Active Policy) ને કારણે રોકાણનો વ્યાપ માત્ર સર્વિસ સેક્ટર પૂરતો મર્યાદિત ન રહેતા, એડવાન્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ (અદ્યતન ઉત્પાદન) ક્ષેત્રે પણ ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યો છે.”
વૈશ્વિક સ્તરે જોવા જઈએ તો, અમેરિકા (USA) માં વિદેશી રોકાણમાં 2 ટકાનો નજીવો ઘટાડો થયો હોવા છતાં, તે 277 અબજ ડોલર સાથે વિશ્વનું સૌથી મોટું FDI ડેસ્ટિનેશન રહ્યું છે. બીજી તરફ, ચીનમાં વિદેશી રોકાણ અગાઉના વર્ષના 116.24 અબજ ડોલરથી ઘટીને 2025માં 104.66 અબજ ડોલર થઈ ગયું હોવા છતાં, તેણે વૈશ્વિક સ્તરે પોતાનું ચોથું સ્થાન જાળવી રાખ્યું છે.
મેગા પ્રોજેક્ટ્સ છતાં ગ્રીનફિલ્ડ ઇન્વેસ્ટમેન્ટમાં ધીમી ગતિ
એકતરફ દેશમાં એકંદર એફડીઆઈના આંકડા સુધર્યા છે, પરંતુ નવા પ્રોજેક્ટ્સની જાહેરાતો (Greenfield Investments) અંગે ચિત્ર થોડું મિશ્ર રહ્યું છે. રોકાણકારો નવી ફેક્ટરીઓ કે પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કરવા માટે હજુ પણ થોડા સાવચેત દેખાઈ રહ્યા છે. રિપોર્ટ અનુસાર, ભારતમાં જાહેર કરાયેલા કુલ ગ્રીનફિલ્ડ ઇન્વેસ્ટમેન્ટનું મૂલ્ય વર્ષ 2024 ના 111.14 અબજ ડોલરથી ઘટીને 2025માં 74.12 અબજ ડોલર પર આવી ગયું છે.
જોકે, આ નરમ માહોલ વચ્ચે પણ ભારતે એક ઈતિહાસ રચ્યો છે. વર્ષ 2025 દરમિયાન વિશ્વનો સૌથી મોટો ગ્રીનફિલ્ડ પ્રોજેક્ટ ભારતને મળ્યો છે. અમેરિકાની દિગ્ગજ ટેક કંપની આલ્ફાબેટ (Alphabet – Google ની પેરેન્ટ કંપની) એ ભારતમાં ડેટા સેન્ટર પ્રોજેક્ટ માટે 14.5 અબજ ડોલરના જંગી રોકાણની જાહેરાત કરી છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે વર્ષની સૌથી મોટી જાહેરાત છે. આ ઉપરાંત પોલેન્ડની કંપની ‘હાઈનફ્રા’ (Hynfra) એ પણ આંધ્રપ્રદેશમાં 4 અબજ ડોલરના મોટા પ્રોજેક્ટની જાહેરાત કરીને ભારતની વૈશ્વિક સ્વીકૃતિ વધારી છે.
ભારતના રોકાણના વાતાવરણ અંગે ટિપ્પણી કરતા રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે, “ભારતનું પોલિસી ફ્રેમવર્ક (નીતિગત માળખું) હજુ પણ અદ્યતન ઉત્પાદન, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાવા તરફ લક્ષિત છે. જોકે, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ટેરિફ (ટેક્સ) ની અનિશ્ચિતતા, સપ્લાય ચેઈનમાં થઈ રહેલા બદલાવો અને નબળા વૈશ્વિક સેન્ટિમેન્ટને કારણે મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રે નવા રોકાણોની ગતિ થોડી પ્રભાવિત થઈ છે.”
વિવિધ એજન્સીઓ વચ્ચે ભારતના FDI ના આંકડા કેમ જુદા પડે છે?
UNCTAD ના અહેવાલમાં એ બાબત પર પણ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે કે, તેમના દ્વારા બહાર પાડવામાં આવતા અંદાજો અને ભારત સરકારના સત્તાવાર એફડીઆઈના આંકડાઓમાં તફાવત કેમ જોવા મળે છે. વાસ્તવમાં, આ બંને સંસ્થાઓની ગણતરી કરવાની પદ્ધતિ (Methodology) સાવ અલગ છે.
-
DPIIT નો અભિગમ: ભારતનું ડિપાર્ટમેન્ટ ફોર પ્રમોશન ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રી એન્ડ ઇન્ટરનલ ટ્રેડ (DPIIT) મુખ્યત્વે દેશમાં આવતા માત્ર એફડીઆઈ ઇક્વિટી ઇનફ્લો (FDI Equity Inflows) ને જ ટ્રેક કરે છે.
-
UNCTAD ની ગણતરી: જ્યારે UNCTAD તેના ગણિતમાં ઇક્વિટી કેપિટલ ઉપરાંત, કંપનીઓની પુનઃરોકાણ કરાયેલી કમાણી (Reinvested Earnings) અને ઇન્ટ્રા-કંપની ડેટ (કંપનીઓ વચ્ચેનું આંતરિક દેવું) ને પણ સામેલ કરે છે.
-
RBI ની પદ્ધતિ: ભારતની સેન્ટ્રલ બેંક એટલે કે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) આનાથી પણ વધુ કડક પદ્ધતિ અપનાવે છે. આરબીઆઈ ભારતમાં આવતા વિદેશી રોકાણમાંથી ભારતીય કંપનીઓ દ્વારા વિદેશમાં કરવામાં આવતા રોકાણને બાદ કરે છે, જેના લીધે નેટ એફડીઆઈ (ચોખ્ખું FDI) નો આંકડો હંમેશા ઘણો નીચો દેખાય છે.
ભારતીય કંપનીઓએ વિદેશમાં વધાર્યું રોકાણ: ગ્લોબલ બની રહી છે સ્વદેશી બ્રાન્ડ્સ
આ અહેવાલ માત્ર ભારતમાં આવતા રોકાણ પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ તે ભારતીય ઉદ્યોગપતિઓની વૈશ્વિક મહત્વાકાંક્ષાઓ પણ દર્શાવે છે. હવે ભારતીય કંપનીઓ માત્ર દેશ પૂરતી સીમિત નથી રહી, પરંતુ વિદેશી બજારોમાં પણ મોટું રોકાણ કરી રહી છે. વર્ષ 2025માં ભારતમાંથી વિદેશમાં જતું રોકાણ (Outward FDI) 47 ટકા વધીને 35.66 અબજ ડોલર થઈ ગયું છે, જે અગાઉના વર્ષે 24.26 અબજ ડોલર હતું. આ આંકડા સાથે ભારત વિદેશમાં સૌથી વધુ રોકાણ કરનારા દેશોની યાદીમાં બે સ્થાન આગળ વધીને 18મા ક્રમે પહોંચી ગયું છે.
આરબીઆઈ (RBI) ની ગણતરી મુજબ, ભારતનું નેટ એફડીઆઈ 2024 ના 2.83 અબજ ડોલરથી વધીને 2025માં 3.34 અબજ ડોલર થયું છે.
તેવી જ રીતે, ભારતીય કંપનીઓ દ્વારા વિદેશોમાં જાહેર કરાયેલા ગ્રીનફિલ્ડ રોકાણોનું મૂલ્ય પણ 41 ટકા ઉછળીને 25.29 અબજ ડોલર પર પહોંચી ગયું છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય જાહેરાતોમાં સૌથી મોટું નામ ‘રાણા ગ્રુપ’ (Rana Group) નું છે. રાણા ગ્રુપે સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) માં ઓટોમોટિવ ઓરિજિનલ ઇક્વિપમેન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ (OEM) ફેસિલિટી સ્થાપવા માટે 10 અબજ ડોલરના જંગી રોકાણની દરખાસ્ત મૂકી છે. આ પ્રોજેક્ટ વર્ષ 2025 દરમિયાન સમગ્ર વિશ્વમાં જાહેર કરાયેલા ટોચના પાંચ સૌથી મોટા ગ્રીનફિલ્ડ પ્રોજેક્ટ્સમાં સ્થાન પામ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે ભારતીય બ્રાન્ડ્સ હવે વૈશ્વિક સ્તરે પોતાનો ડંકો વગાડી રહી છે.
