‘આપણે જ ફૂટપાથ પર પાવભાજીની લારીઓ ઊભી કરી દીધી’: મુંબઈમાં પૂર માટે હાઈકોર્ટે લોકોને ઠેરવ્યા જવાબદાર, કહ્યું– ‘આ આપણી પોતાની ભૂલ છે’
ચોમાસા દરમિયાન મુંબઈમાં સર્જાતી પૂરની સ્થિતિ અને જળબંબાકારની સમસ્યાને લઈને બોમ્બે હાઈકોર્ટે એક અત્યંત આકરી અને આંખ ઉઘાડનારી ટિપ્પણી કરી છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે મુંબઈમાં વારંવાર થતા ચોમાસાના પાણી ભરાવા (વોટરલોગિંગ) ની સમસ્યા માટે માત્ર બૃહન્મુંબઈ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (BMC) ને જ દોષી ઠેરવી શકાય નહીં. લોકો દ્વારા કરવામાં આવતા ગેરકાયદેસર અતિક્રમણો, કચરો નાખીને બ્લોક કરી દેવાયેલી ગટરો અને જાહેર માળખાના બેજવાબદાર ઉપયોગે આ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના શહેરની પૂરની સમસ્યાઓમાં મોટો ફાળો આપ્યો છે.
મંગળવારે સાયન-ટ્રોમ્બે પટ્ટા પર આવેલા મંડલા ગામમાં રસ્તા પહોળા કરવાના એક મહત્વપૂર્ણ મામલાની સુનાવણી દરમિયાન હાઈકોર્ટે આ અવલોકનો કર્યા હતા. કાર્યકારી મુખ્ય ન્યાયાધીશ રવિન્દ્ર વી. ઘુગે અને ન્યાયાધીશ ગૌતમ અંકડની ખંડપીઠે ટિપ્પણી કરી હતી કે, પાણી ભરાવાની ઘણી સમસ્યાઓ નાગરિક પ્રશાસનની નિષ્ફળતાને કારણે નહીં, પરંતુ સામાન્ય જનતાના નકારાત્મક પગલાં અને આદતોને કારણે ઉભી થાય છે.
‘પોતાની માતૃભૂમિને લૂંટવાની આપણી આદત છે’: હાઈકોર્ટની વેધક ટિપ્પણી
કોર્ટ રૂમમાં સુનાવણી દરમિયાન કાર્યકારી મુખ્ય ન્યાયાધીશ ઘુગેએ નારાજગી વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું હતું કે:
“આપણે પોતે જ રસ્તાઓ પર વરસાદી પાણી જોવાનું નક્કી કર્યું છે. હવે આપણે તેનાથી બચી શકીએ નહીં. જમીનો ગેરકાયદેસર રીતે પચાવી પાડવાની (લેન્ડ ગ્રેબિંગ) આપણી પાસે એક વિચિત્ર કુશળતા છે. આપણે ગટરો બ્લોક કરીએ છીએ. થોડોક જ વરસાદ પડે ત્યાં આખેઆખા રસ્તાઓ જામ થઈ જાય છે. આ પૂર કોઈ કુદરતી આપત્તિ નથી, પરંતુ આપણી પોતાની જ રચના (મેન-મેડ ક્રિએશન) છે.”
ન્યાયાધીશોએ શહેરીજનો દ્વારા ફૂટપાથ અને જાહેર જગ્યાઓના થતા બેફામ દુરુપયોગ તરફ પણ આંગળી ચીંધી હતી. ન્યાયમૂર્તિએ ઉમેર્યું કે, “કોર્પોરેશન દ્વારા આપણને ચાલવા માટે સુંદર ફૂટપાથ આપવામાં આવ્યા, પણ આપણે તેના પર પાવભાજીના સ્ટોલ અને લારી-ગલ્લા ઊભા રાખવાનું શરૂ કરી દીધું. આપણી આદત આપણી પોતાની જ માતૃભૂમિને લૂંટવાની અને નુકસાન પહોંચાડવાની બની ગઈ છે.”
શું છે સમગ્ર મામલો? મંડલા ગામમાં રોડ પહોળો કરવાનો વિવાદ
આ સમગ્ર કાનૂની વિવાદ સાયન-ટ્રોમ્બે વિસ્તારના મંડલા ગામમાં આવેલા એક મુખ્ય રસ્તાને ૩૦ ફૂટથી વધારીને ૫૦ ફૂટ જેટલો પહોળો કરવા સાથે જોડાયેલો છે. આ પ્રોજેક્ટના અમલીકરણ માટે BMCએ હાઈકોર્ટમાં એક અરજી દાખલ કરીને પરમાણુ ઉર્જા વિભાગ (DAE – Department of Atomic Energy) પાસેથી વધારાની જમીનની માંગણી કરી છે.
BMC વતી હાજર રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ મિલિંદ સાઠેએ અદાલતને જણાવ્યું હતું કે, મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશને તેના નિયંત્રણ હેઠળની જમીનમાંથી તમામ પ્રકારના ગેરકાયદેસર અતિક્રમણોને સંપૂર્ણપણે હટાવી દીધા છે. આ પ્રક્રિયા અને રસ્તાની સફાઈ દરમિયાન નાગરિક સંસ્થાને અંદાજે ૧૯૨ જેટલા વૃક્ષો પણ કાપવા પડ્યા છે.
જો કે, વકીલે સ્પષ્ટ કર્યું કે રસ્તાની પહોળાઈ ૫૦ ફૂટ સુધી લઈ જવા માટે હજુ પણ જે વધારાની જમીનની જરૂર છે, તે પરમાણુ ઉર્જા વિભાગ (DAE) ની માલિકીની છે. આ જમીન નજીકમાં આવેલા પ્રતિષ્ઠિત ભાભા પરમાણુ સંશોધન કેન્દ્ર (BARC) ની દેખરેખ હેઠળ આવે છે. BMCએ કોર્ટ સમક્ષ ખાતરી આપી હતી કે જો કેન્દ્ર સરકારનો આ વિભાગ જમીન ઉપલબ્ધ કરાવી દેશે, તો નાગરિક સંસ્થા તાત્કાલિક ધોરણે રસ્તો પહોળો કરવાનું કામ પૂરું કરવા તૈયાર છે.
હાઈકોર્ટે પરમાણુ ઉર્જા વિભાગ (DAE) નો જવાબ માંગ્યો
બંને પક્ષોની દલીલો અને રજૂઆતો સાંભળ્યા પછી, બોમ્બે હાઈકોર્ટની બેન્ચે આ મામલાને ગંભીરતાથી લીધો હતો. કોર્ટે નોંધ્યું કે રસ્તાનું વિસ્તરણ જનહિત અને ટ્રાફિકની સમસ્યાના નિવારણ માટે અત્યંત જરૂરી છે. આથી, હાઈકોર્ટે કેન્દ્રીય પરમાણુ ઊર્જા વિભાગ (DAE) ને સત્તાવાર નોટિસ જારી કરીને આ અંગે તેમનો પક્ષ રજૂ કરવા આદેશ આપ્યો છે.
અદાલતે જણાવ્યું છે કે હવે અંતિમ નિર્ણય પરમાણુ ઊર્જા વિભાગે લેવાનો રહેશે કે તેઓ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને સંશોધન કેન્દ્રની ગરિમા જાળવીને આ જનઉપયોગી રસ્તાના વિસ્તરણ માટે જરૂરી વધારાની જમીન BMCને સોંપવા તૈયાર છે કે નહીં.
