સાવધાન! ‘ફ્રેશ’ પનીરના નામે છેતરાઈ રહ્યા છો? FSSAIની મોટી કાર્યવાહી!
બજારમાં ખરીદી કરતી વખતે આપણે અવારનવાર પેકેટ પર લખેલા ‘ફ્રેશ’, ‘ઓર્ગેનિક’, અથવા ‘100% નેચરલ’ જેવા શબ્દો જોઈને વિશ્વાસ કરી લઈએ છીએ અને વધુ વિચાર્યા વગર સામાન ઉપાડી લઈએ છીએ. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ દાવાઓ ખરેખર સાચા હોય છે? ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક પ્રાધિકરણ (FSSAI) એ તાજેતરમાં જે પગલાં લીધાં છે, તે દર્શાવે છે કે તમારી થાળી સુધી પહોંચતી ઘણી ખાદ્ય વસ્તુઓ તમને ગેરમાર્ગે દોરી શકે છે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
તાજેતરમાં FSSAI એ ઘણી મોટી ફૂડ બિઝનેસ ઓપરેટર્સ (FBOs) ને નોટિસ ફટકારી છે. આ કંપનીઓ પર આરોપ છે કે તેઓ તેમના ઉત્પાદનો પર એવા લેબલ અને દાવાઓનો ઉપયોગ કરી રહી છે, જે માત્ર ભ્રામક જ નથી પરંતુ ખાદ્ય સુરક્ષા અધિનિયમ, 2006 ના નિયમોનું ઉલ્લંઘન પણ કરે છે. નિયમનકારે આ કંપનીઓને સ્પષ્ટ પૂછ્યું છે કે તેમની સામે કડક કાર્યવાહી કેમ ન કરવામાં આવે? જવાબ આપવા માટે તેમને સાત દિવસનો સમય આપવામાં આવ્યો છે.
‘ફ્રેશ’ પનીરનો દાવો શા માટે ભારે પડ્યો?
આ કાર્યવાહીના કેન્દ્રમાં સૌથી મહત્વનું નામ ‘હેરિટેજ ફૂડ્સ લિમિટેડ’ (Heritage Foods Limited) નું આવ્યું છે. કંપનીએ તેના પનીરના પેકેટ પર ‘ફ્રેશ પનીર’ (Fresh Paneer) હોવાનો દાવો કર્યો હતો. FSSAI નું કહેવું છે કે ખાદ્ય સુરક્ષાના નિર્ધારિત નિયમો (અનુસૂચિ 5) હેઠળ, કોઈપણ ઉત્પાદનને ‘ફ્રેશ’ નું લેબલ આપવા માટે કેટલીક કડક શરતો પૂરી કરવી પડે છે, જેને આ ઉત્પાદન પૂર્ણ કરી શકતું નહોતું.
નિયમનકારનું માનવું છે કે આવા શબ્દોનો ઉપયોગ ગ્રાહકોને ભ્રમિત કરે છે. એક સામાન્ય ગ્રાહક જ્યારે પેકેટ પર ‘ફ્રેશ’ લખેલું જુએ છે, ત્યારે તે તેને તાજું સમજીને ખરીદે છે. જો ઉત્પાદન તે ધોરણો પર ખરું ન ઉતરે, તો તે ગ્રાહકના વિશ્વાસ અને સ્વાસ્થ્ય બંને સાથે ચેડાં છે.
માત્ર પનીર જ નહીં, અન્ય ઉત્પાદનો પર પણ ગાજ
FSSAI ની આ કડકાઈ માત્ર ડેરી ઉત્પાદનો સુધી મર્યાદિત નથી. ‘લા કાસા’ (La Casa) જેવી કંપનીઓને પણ તેમના ‘વીગન’, ‘100% ઓર્ગેનિક’ અને ‘સંપૂર્ણપણે કુદરતી’ હોવાના દાવાઓ માટે નોટિસ મળી છે. આ ઉપરાંત, ‘સિપ્ઝર ન્યુટ્રાસ્યુટિકલ્સ’ (Sipser Nutraceuticals) ને પણ નોટિસ આપવામાં આવી છે, કારણ કે તેમણે તેમના કેપ્સ્યુલ પર એવો દાવો કર્યો હતો કે તે FSSAI દ્વારા મંજૂર છે અને તે સંપૂર્ણપણે જૈવિક શાકભાજીમાંથી બનેલું છે.
નોંધનીય છે કે નિયમનકારે આ કંપનીઓને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ ગ્રાહકોને એવો અહેસાસ ન અપાવે કે તેમનું ઉત્પાદન કોઈ વિશેષ નિયમનકારી સત્તા દ્વારા પ્રમાણિત છે, જ્યાં સુધી તેમની પાસે ખરેખર તેની સત્તાવાર મંજૂરી ન હોય.
અગાઉ પણ એનર્જી ડ્રિંક્સ નિશાના પર રહી છે
આ પહેલીવાર નથી જ્યારે FSSAI એ કંપનીઓના દાવાઓ પર સવાલ ઉઠાવ્યા હોય. થોડા સમય પહેલા રેડ બુલ (Red Bull), સ્ટિંગ (Sting), હેલ (Hell) અને એડ્રેનાલિન રશ (Adrenaline Rush) જેવી પ્રખ્યાત એનર્જી ડ્રિંક્સ બનાવતી કંપનીઓને પણ નોટિસ મોકલવામાં આવી હતી.
FSSAI નો તર્ક હતો કે ખાદ્ય સુરક્ષા નિયમો હેઠળ ‘એનર્જી ડ્રિંક’ નામની કોઈ શ્રેણી જ સૂચિત નથી. કંપનીઓ અવારનવાર તેમના વિજ્ઞાપનોમાં ઊર્જા વધારવા, એકાગ્રતા (ફોકસ) સુધારવા અથવા નબળાઈ દૂર કરવા જેવા થેરાપ્યુટિક દાવાઓ કરે છે, જે વૈજ્ઞાનિક પુરાવા અને પરવાનગી વગર કરવા ગેરકાયદેસર છે.
ગ્રાહકો માટે સંદેશ: સમજદારી જ બચાવ છે
FSSAI ની આ કાર્યવાહીઓનો એક જ ઉદ્દેશ્ય છે—પારદર્શિતા. નિયમનકારે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે લેબલિંગ અને જાહેરાતના મામલે કોઈપણ પ્રકારની બેદરકારી સહન કરવામાં આવશે નહીં. જે કંપનીઓ નિયમોનું પાલન નહીં કરે, તેમની સામે આગળ પણ કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
તમારા માટે શું શીખ છે?
-
લેબલ ધ્યાનથી વાંચો: માત્ર આગળ લખેલા મોટા શબ્દો (જેમ કે Fresh, Organic) પર ન જાઓ. પેકેટની પાછળ સામગ્રી (Ingredients) અને તેના પ્રમાણપત્રો તપાસો.
-
ભ્રામક દાવાઓથી બચો: જો કોઈ ઉત્પાદન પર ‘બીમારી મટાડવા’ કે ‘જાદુઈ અસર’ જેવા દાવાઓ હોય, તો તેના પર આંખ મીંચીને વિશ્વાસ ન કરો.
-
જાગૃત રહો: FSSAI જેવી સંસ્થાઓ સમયાંતરે તેમની વેબસાઇટ પર આવી નોટિસ મૂકે છે. એક જાગૃત ગ્રાહક બનીને તમે તમારા પરિવારને સુરક્ષિત રાખી શકો છો.
અંતે, આ સમાચાર આપણને યાદ અપાવે છે કે બજારની ચમકતી જાહેરાતો અને દાવાઓ પાછળનું સત્ય જાણવું એ આપણો અધિકાર છે. હવે પછી જ્યારે તમે સ્ટોર પર પનીર કે કોઈ પણ ‘હેલ્થ પ્રોડક્ટ’ ખરીદો, ત્યારે એક ક્ષણ થોભીને જરૂર વિચારજો—શું તે ખરેખર એટલું જ ‘ફ્રેશ’ છે જેટલું પેકેટ પર લખેલું છે?
