ઈરાન પર અમેરિકાનો મોટો હુમલો! શું આ શરૂઆત છે મોટા યુદ્ધની?
પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) ફરી એકવાર દારૂગોળાના ઢગલા પર બેઠું હોય તેવું લાગી રહ્યું છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ત્રણ કોમર્શિયલ જહાજો પર થયેલા શંકાસ્પદ હુમલા બાદ, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલો લાંબા સમયનો તણાવ હવે ખુલ્લી જંગમાં ફેરવાઈ રહ્યો છે. અમેરિકાએ ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતાઓને નિશાન બનાવીને સતત બીજી રાત્રે મોટા પાયે હવાઈ હુમલા કર્યા છે. આ ઘટનાક્રમે માત્ર વૈશ્વિક અર્થતંત્રને જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વને એક અનિશ્ચિત યુદ્ધના મુખમાં લાવીને ઉભું કરી દીધું છે.
‘જવાબ’ અને ‘બદલો’: અમેરિકાનું આક્રમક વલણ
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ સમગ્ર કાર્યવાહીને ‘જવાબી કાર્યવાહી’ ગણાવી છે. અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) મુજબ, આ હુમલા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગ માર્ગોને સુરક્ષિત રાખવાના ઉદ્દેશ્યથી કરવામાં આવ્યા છે. વોશિંગ્ટનનો સ્પષ્ટ સંદેશ છે કે જો ઈરાન આંતરરાષ્ટ્રીય જળસીમામાં જહાજોને નુકસાન પહોંચાડવાનું ચાલુ રાખશે, તો અમેરિકા મૂક પ્રેક્ષક બનીને રહેશે નહીં.
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રનું માનવું છે કે ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતા પર પ્રહાર કરવો એ જોખમને ઘટાડવા માટે જરૂરી છે, જે સતત વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈન માટે જોખમી બની રહ્યું છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દુનિયાના સૌથી વ્યસ્ત અને મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક છે, જ્યાંથી વિશ્વનો એક મોટો હિસ્સો તેલ અને ગેસ મેળવે છે. અહીં કોઈપણ પ્રકારની અસ્થિરતાનો અર્થ છે વૈશ્વિક ઉર્જા સંકટ.
ઈરાનનો કડક વલણ અને પ્રાદેશિક તણાવ
બીજી તરફ, ઈરાને આ હુમલાને પોતાની સાર્વભૌમત્વ પર હુમલો અને આક્રમક કાર્યવાહી ગણાવી છે. તેહરાને કડક ચેતવણી આપી છે કે અમેરિકાએ આના ગંભીર પરિણામો ભોગવવા પડશે. બહેરીન અને કુવૈત જેવા પાડોશી દેશોમાં એર રેડ સાયરન વાગવાના અહેવાલો તણાવની ભયાનકતા દર્શાવે છે.
ઈરાનના ઘણા મુખ્ય શહેરો – જેમ કે બંદર અબ્બાસ, બુશેહર, જસ્ક અને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ અબુ મુસા ટાપુ – માં જોરદાર ધડાકાઓનો અવાજ સંભળાયો છે. આ વિસ્તારો માત્ર ઈરાનની સૈન્ય શક્તિના કેન્દ્રો જ નથી, પરંતુ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ પણ અત્યંત સંવેદનશીલ છે. વિસ્ફોટોના આ અહેવાલોએ સમગ્ર વિસ્તારમાં દહેશતનો માહોલ પેદા કરી દીધો છે.
એક ઐતિહાસિક વળાંક: ખોમેનીની અંતિમવિધિ
આ તણાવપૂર્ણ માહોલ વચ્ચે, ઈરાનના પૂર્વ સર્વોચ્ચ નેતા અયાતુલ્લા અલી ખોમેનીને તેમના વતન મશહદમાં દફનાવવામાં આવી રહ્યા છે. એક તરફ દેશ પોતાના પૂર્વ નેતાને અંતિમ વિદાય આપી રહ્યો છે, તો બીજી તરફ સરહદ પર અમેરિકી મિસાઈલો વરસી રહી છે. આ સમય ઈરાન માટે અત્યંત નાજુક છે. એક તરફ ઊંડો આંતરિક શોક છે, તો બીજી તરફ બાહ્ય સૈન્ય દબાણ, જેણે ઈરાન સામે બેવડો પડકાર ઉભો કર્યો છે.
વિશ્વ સમુદાય માટે ચિંતાનો વિષય
આ યુદ્ધનો પડઘો માત્ર મિડલ ઈસ્ટ સુધી સીમિત રહેશે નહીં. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું બંધ થવું અથવા ત્યાં કોઈપણ પ્રકારની સૈન્ય અવરોધ આંતરરાષ્ટ્રીય તેલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો લાવી શકે છે. જો આ સંઘર્ષ લાંબો ખેંચાશે, તો તેના ગંભીર આર્થિક પરિણામો સમગ્ર વિશ્વએ ભોગવવા પડી શકે છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ સ્થિતિમાં કૂટનીતિની શક્યતા ઓછી થઈ રહી છે. બંને દેશો વચ્ચેનો અવિશ્વાસ હવે એટલી હદે વધી ગયો છે કે કોઈપણ નાની ગેરસમજ સ્થિતિને હાથમાંથી બહાર કાઢી શકે છે. અમેરિકાનું સૈન્ય બળ અને ઈરાનની જીદ વચ્ચે સામાન્ય જનતા પીસાઈ રહી છે.
આગળ શું?
હાલમાં પરિસ્થિતિ અત્યંત વિસ્ફોટક છે. સમગ્ર વિશ્વની નજર આ વાત પર ટકેલી છે કે શું ઈરાન સીધો સૈન્ય જવાબ આપશે કે આ સંઘર્ષ પ્રોક્સી વોરમાં ફેરવાઈ જશે. મિડલ ઈસ્ટમાં શાંતિની આશા હાલમાં ધૂંધળી જણાય છે. આગામી થોડા કલાકો કે દિવસો નક્કી કરશે કે શું આ વિસ્તાર વ્યાપક પ્રાદેશિક યુદ્ધ તરફ આગળ વધી રહ્યો છે કે તેને કૂટનીતિક દબાણથી નિયંત્રિત કરી શકાય છે.
માનવીય દ્રષ્ટિકોણથી જોઈએ તો યુદ્ધ હંમેશા વિનાશક હોય છે. પછી તે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના મોજાં પર હોય કે જમીન પર, તેનો સૌથી વધુ ભોગ નિર્દોષ લોકોએ જ બનવું પડે છે. હવે જોવાનું એ છે કે દુનિયાની મહાસત્તાઓ આ આગને ઓલવવામાં સફળ થાય છે કે મિડલ ઈસ્ટની ધરતી વધુ એક ઐતિહાસિક સંઘર્ષની સાક્ષી બનવાની છે.
