યુદ્ધના ભણકારા: ઈરાન-અમેરિકા વચ્ચે તણાવની ચરમસીમા અને ‘સીઝફાયર’નો અંત
દુનિયા આ સમયે ઈતિહાસના એક અત્યંત કપરા અને નાજુક વળાંક પર ઉભી છે. મધ્ય પૂર્વના આકાશમાં ફરી એકવાર યુદ્ધના વાદળો ઘેરાયા છે અને પરિસ્થિતિ આખા વિશ્વ માટે ચિંતાનો વિષય બની ગઈ છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે જે થોડી ઘણી શાંતિ અથવા ‘સીઝફાયર’ની આશા હતી, તે અત્યારે સંપૂર્ણપણે તૂટી ગઈ છે. સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ—જે દુનિયાનો સૌથી મહત્વનો અને વ્યસ્ત તેલ માર્ગ માનવામાં આવે છે—ત્યાં વેપારી જહાજો પર થયેલા હુમલા બાદ શરૂ થયેલી લશ્કરી કાર્યવાહીએ સમગ્ર વૈશ્વિક અર્થતંત્રને હચમચાવી દીધું છે.
સીઝફાયરનો અંત અને અમેરિકાનું ‘હાર્ડ હિટિંગ’ અભિયાન
ગઈકાલે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જાહેર કર્યું કે ઈરાન સાથે થયેલો સીઝફાયર હવે ‘ઓવર’ (સમાપ્ત) થઈ ચૂક્યો છે. આ જાહેરાત બાદ અમેરિકી સેનાએ ઈરાનના વિવિધ સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર મોટા પાયે હવાઈ હુમલા શરૂ કર્યા છે. સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) ના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકાએ આશરે 90 જેટલા ઈરાની લશ્કરી લક્ષ્યોને નિશાન બનાવ્યા છે, જેમાં મિસાઈલ સિસ્ટમ, ડ્રોન સ્ટોરેજ સાઇટ્સ અને એર ડિફેન્સ સિસ્ટમનો સમાવેશ થાય છે.
આ કાર્યવાહીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય હોર્મુઝના જળમાર્ગમાં ઈરાનની ‘દાદાગીરી’ ઘટાડવાનો અને આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો માટે સુરક્ષિત માર્ગ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. જોકે, ઈરાને પણ વળતો પ્રહાર કરીને બહેરીન, કુવૈત અને કતારમાં અમેરિકી ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવ્યા છે, જેના કારણે આ સંઘર્ષ હવે સીમાઓ ઓળંગીને ફેલાઈ રહ્યો છે.
હોર્મુઝનું બંધ થતું દ્વાર: વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર ખતરો
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ માત્ર પાણીનો એક રસ્તો નથી, તે વૈશ્વિક ઉર્જા સપ્લાયની ધમની છે. દુનિયાભરમાં વપરાતા તેલનો એક મોટો હિસ્સો આ રસ્તેથી પસાર થાય છે. ઈરાન દ્વારા સતત વેપારી જહાજો પર કરાયેલા હુમલાઓએ આ માર્ગને બ્લોક કરી દીધો છે. જ્યારે આ રસ્તો અસુરક્ષિત બને છે, ત્યારે તેની સીધી અસર કાચા તેલના ભાવમાં જોવા મળે છે. પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં આવેલો તાજેતરનો ઉછાળો એ વાતનો પુરાવો છે કે આ યુદ્ધ માત્ર બે દેશો વચ્ચેનું નથી, પરંતુ તેની અસર દરેક દેશના સામાન્ય નાગરિકની ખિસ્સા પર પડશે.
ઈરાનની ધરતી પર અરાજકતા અને ખામિનેઈનો અંતિમ સંસ્કાર
આ તણાવપૂર્ણ માહોલ વચ્ચે ઈરાનમાં શોક અને આક્રોશનું મિશ્રણ જોવા મળી રહ્યું છે. પૂર્વ સર્વોચ્ચ નેતા અલી ખામિનેઈની હત્યા બાદ, તેમનો અંતિમ સંસ્કાર ઈરાનના મશહાદમાં થઈ રહ્યો છે. એક તરફ નેતાને વિદાય આપવા માટે લાખોની ભીડ ઉમટી છે, તો બીજી તરફ અમેરિકી હુમલાઓએ ઈરાનના બંદર અબ્બાસ, કોનારક, ચાબહાર અને બુશેર જેવા શહેરોને ધ્રુજાવી દીધા છે. બુશેર, જે ઈરાનનું એકમાત્ર અણુઉર્જા પ્લાન્ટ ધરાવે છે, ત્યાં પણ વિસ્ફોટો અવાજ સંભળાયા છે, જેનાથી અણુ અકસ્માતનો ભય પણ વધ્યો છે.
ઈરાન-અમેરિકા સંઘર્ષ: આગળ શું?
અમેરિકા અને ઈરાન બંને હવે આરપારની લડાઈના મૂડમાં છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની ચેતવણી કે “જો ઈરાને ફરી હુમલો કર્યો તો તે પહેલા કરતા ઘણું ખરાબ હશે,” તે સ્પષ્ટ સંકેત છે કે અમેરિકા હવે આ મુદ્દાને લાંબા સમય સુધી ખેંચવા માંગતું નથી. બીજી તરફ, ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સે પણ પોતાની આક્રમકતા વધારી દીધી છે અને કુવૈત તથા બહેરીનમાં અમેરિકી બેઝ પર હુમલા કરવાની જવાબદારી લીધી છે.
તજજ્ઞો માને છે કે આ પ્રકારની અથડામણ જો જલ્દી નહીં અટકે તો મધ્ય પૂર્વમાં એક મોટું યુદ્ધ છેડાઈ શકે છે. નાટો (NATO) ના દેશો પણ આ મુદ્દે ચિંતિત છે અને શાંતિ સ્થાપવા માટે દબાણ કરી રહ્યા છે, પરંતુ હાલની પરિસ્થિતિમાં કોઈ પણ પક્ષ પીછેહઠ કરવા તૈયાર નથી.
માનવજાત હંમેશા શાંતિ ઈચ્છે છે, પરંતુ રાજકીય મહત્વાકાંક્ષાઓ જ્યારે હદ વટાવે છે, ત્યારે વિશ્વ પર વિનાશનું જોખમ વધી જાય છે. હોર્મુઝના પાણીમાં જે રક્તપાત થઈ રહ્યો છે, તે આવનારા સમય માટે એક ચેતવણી છે. ભારત જેવા દેશો માટે પણ આ સ્થિતિ અત્યંત ગંભીર છે, કારણ કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે તેલના ભાવ અને સુરક્ષાની વ્યવસ્થા જોખમમાં છે.
