અમેરિકાએ ઈરાનની નાકાબંધી ફરી લાગુ કરી, હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર વધ્યો તણાવ
૧૧ જુલાઈ ૨૦૨૬ પછી મધ્ય-પૂર્વનું આકાશ દારૂગોળાના ધુમાડા અને મિસાઈલોના ગુંજારવથી ભરાઈ ગયું છે. સોમવારની રાત્રે અમેરિકાએ ઈરાન પર સતત ત્રીજી વાર સૈન્ય હુમલા કર્યા છે, જેણે સમગ્ર વૈશ્વિક પરિદ્રશ્યને એક મોટા યુદ્ધના ઉંબરે લાવીને ઊભું કરી દીધું છે. આ હુમલાઓ માત્ર એક સૈન્ય કાર્યવાહી નથી, પરંતુ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગ પર નિયંત્રણ મેળવવાની એક મોટી જંગનો ભાગ બની ગયા છે.
ધડાકાઓથી હચમચી ગયું ઈરાન
સોમવારે અમેરિકાની સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) એ જાહેરાત કરી કે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નિર્દેશ પર ઈરાનના ઠેકાણાઓ પર ‘ઓપરેશન’ ચાલુ છે. જોતજોતામાં ઈરાનના દક્ષિણી ભાગમાં ધડાકાઓનો અવાજ સંભળાવા લાગ્યો. શરૂઆતમાં સમાચાર બંદર અબ્બાસ અને કિશ ટાપુથી આવ્યા, પરંતુ જલ્દી જ આ વિસ્તાર બુશહેર પ્રાંતના જામ શહેર અને કેશમ ટાપુ સુધી ફેલાઈ ગયો. ઈરાની સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકાએ તે તમામ ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવ્યા છે જે ઈરાનની સૈન્ય શક્તિની કરોડરજ્જુ માનવામાં આવે છે—પછી તે દરિયાઈ દેખરેખ પ્રણાલી હોય, રડાર ઇન્સ્ટોલેશન હોય, મિસાઈલ ક્ષમતાઓ હોય કે તેમનું ડ્રોન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર હોય.
ટ્રમ્પની સીધી ચેતવણી: ‘પિકએક્સ માઉન્ટેન’ પર નજર
આ તણાવ વચ્ચે, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું વલણ અત્યંત આક્રમક દેખાઈ રહ્યું છે. એક ઈન્ટરવ્યુમાં તેમણે ઈરાનની અંદર ઊંડાણમાં સ્થિત પરમાણુ સુવિધા ‘પિકએક્સ માઉન્ટેન’ (કુહ-એ-કોલાંગ ગઝ લા) નો ઉલ્લેખ કરતા તેને નષ્ટ કરવાની ચેતવણી આપી. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ઈરાન વિરુદ્ધ આ અભિયાન કેટલાક અઠવાડિયા સુધી ચાલી શકે છે, જે સંકેત આપે છે કે વોશિંગ્ટન કોઈપણ સમજૂતીની તુલનામાં ‘સૈન્ય ઉકેલ’ને વધુ મહત્વ આપી રહ્યું છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ: જંગનું નવું કેન્દ્ર
આ સમગ્ર તંગદિલી પાછળનું સૌથી મોટું કારણ ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ છે. તે દુનિયા માટે તેલ અને ગેસનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ‘ચોકપોઈન્ટ’ છે. વૈશ્વિક કાચા તેલનો લગભગ ૨૦% વેપાર અહીંથી જ થઈને પસાર થાય છે. સોમવારે સ્થિતિ ત્યારે વધુ જટિલ બની જ્યારે અમેરિકાએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ‘ઈરાની નાકાબંધી’ને ફરીથી લાગુ કરવાની જાહેરાત કરી. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કહ્યું કે હવેથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના ‘રક્ષક’ તરીકે અમેરિકા કામ કરશે. તેમણે નિયમ બનાવ્યો છે કે હવેથી કોઈ પણ ઈરાની જહાજ આ જળમાર્ગમાંથી પસાર થઈ શકશે નહીં, જ્યારે અન્ય દેશોના કાર્ગો જહાજોને સુરક્ષિત અવરજવર માટે ૨૦% ફી ચૂકવવી પડશે. વોશિંગ્ટનનો તર્ક છે કે ઈરાને નાગરિક જહાજો માટે ખતરો ઊભો કર્યો છે, તેથી આ પગલું સુરક્ષા માટે જરૂરી છે.
શું કહે છે ઈરાન?
ઈરાને અમેરિકાના આ દાવાઓને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધા છે. ઈસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) એ તેને ‘ગેરકાયદેસર દખલ’ ગણાવી છે. ઈરાનનો દાવો છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ તેમના વિસ્તારનો ભાગ છે અને તેઓ કોઈ પણ બાહ્ય શક્તિને પોતાના જળમાર્ગમાં ‘મનમાની’ કરવાની પરવાનગી નહીં આપે. IRGC ના કડક તેવરથી સ્પષ્ટ છે કે તેઓ આ સ્થિતિને પોતાની સાર્વભૌમત્વની વિરુદ્ધ માની રહ્યા છે.
વૈશ્વિક ચિંતા અને ભવિષ્યનું સંકટ
સ્થિતિની ગંભીરતાને જોતા સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મહાસચિવ એન્ટોનિયો ગુટેરેસે ચેતવણી આપી છે કે જો આ સંઘર્ષ વધુ ફેલાશે, તો તેના પરિણામો ‘ભયાનક’ હશે. છેલ્લા ૬૦ દિવસથી ચાલી રહેલી વચગાળાની કૂટનીતિક શાંતિની કોશિશો આ હુમલાઓ બાદ સંપૂર્ણપણે ધ્વસ્ત થતી દેખાઈ રહી છે. દરિયાઈ સુરક્ષા અને વૈશ્વિક ઉર્જા પુરવઠાને લઈને દુનિયાભરમાં ચિંતા વધી ગઈ છે. તેલના ભાવમાં ઉછાળો અને પુરવઠા સાંકળ ખોરવાવાનો ડર બજારોને ડરાવી રહ્યો છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો આ તાજો સંઘર્ષ માત્ર બે દેશોનો વિવાદ નથી, પરંતુ તે એક એવી સ્થિતિ છે જે દુનિયાને એક મોટા આર્થિક અને સૈન્ય સંકટ તરફ ધકેલી શકે છે. હવે સમગ્ર દુનિયાની નજર એ વાત પર ટકેલી છે કે શું કૂટનીતિ માટે હજુ પણ કોઈ જગ્યા બાકી છે, કે પછી આ ‘લાંબા અભિયાન’ની જાહેરાત મધ્ય-પૂર્વને એક વધુ યુદ્ધની આગમાં હોમી દેશે.
