ઈસ્લામાબાદની હાર કે રણનીતિ? PoK માં પાકિસ્તાની સેનાને પાછા પગે મજબૂર થવું પડ્યું
પાકિસ્તાનના કબજા હેઠળના કાશ્મીર (PoK) માં છેલ્લા 37 દિવસથી ચાલી રહેલું વિરોધ પ્રદર્શન હવે એક એવા નિર્ણાયક વળાંક પર છે, જ્યાં પાકિસ્તાનની સત્તા અને સૈન્ય સંસ્થાન બંને ઘૂંટણિયે પડેલા દેખાય છે. 15 જુલાઈ 2026ની તારીખ PoK ના ઈતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ અધ્યાય બનીને ઉભરી છે, જ્યાં લાખોની ભીડે માત્ર પોતાની તાકાત જ નહીં, પરંતુ ઈસ્લામાબાદને પોતાની શરતો પર ઝૂકવા માટે મજબૂર કરી દીધું છે.
માર્ચ ટાળવાની મજબૂરી અને બિલાવલનો ‘શાંતિ’નો પેંતરો
15 જુલાઈએ મુઝફ્ફરાબાદ તરફ થનારી ‘લોન્ગ માર્ચ’ ભલે 21 જુલાઈ સુધી ટળી ગઈ હોય, પરંતુ તેની પાછળની કહાની કોઈ જીતથી ઓછી નથી. મંગળવાર રાત સુધીમાં PoK ના પૂંછ ડિવિઝનથી લઈને રાવલાકોટ સુધીના લોકો મુઝફ્ફરાબાદ કૂચ કરવા માટે ઉમટી પડ્યા હતા. બુધવાર સવાર સુધીમાં દોઢ લાખથી વધુ લોકો જમા થઈ ગયા હતા.
પરિસ્થિતિ બેકાબૂ થતી જોઈ, પાકિસ્તાનની અવામી એક્શન કમિટી (JAAC) ને પણ એ અહેસાસ થયો કે જો માર્ચ આગળ વધશે, તો સ્થિતિ વધુ હિંસક બની શકે છે. આ દરમિયાન, બિલાવલ ભુટ્ટો ઝરદારીએ એક પત્ર દ્વારા પ્રદર્શનકારીઓને શાંતિની અપીલ કરી. બિલાવલે એક ‘સત્ય અને સુલેહ પંચ’ (Truth and Reconciliation Commission) બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, જે જૂના કરારોના અમલીકરણ અને પ્રદર્શનકારીઓ સામે નોંધાયેલા કેસોની સમીક્ષા કરવાનું વચન આપે છે.
મુનીરના દૂતોની ‘આજીજી’
માત્ર રાજકીય નેતૃત્વ જ નહીં, પરંતુ પાકિસ્તાનના સૈન્ય વડા જનરલ આસિમ મુનીરના દૂતોએ પણ સક્રિયતા દર્શાવી છે. અહેવાલો અનુસાર, આસિમ મુનીરના ખાસ અને પાકિસ્તાન ઓવરસીઝ ફાઉન્ડેશન (POF) ના વડા સૈયદ કમર રઝાએ પ્રદર્શનકારી નેતા ઉમર નઝીર સાથે ગુપ્ત વાતચીત કરી હતી.
રસપ્રદ વાત એ છે કે કમર રઝાએ સ્વીકાર્યું કે તેમણે સૈન્ય વડા આસિમ મુનીર સાથે વાત કર્યા પછી જ આ ‘મિશન’ સંભાળ્યું છે. આ સ્પષ્ટ સંકેત છે કે પાકિસ્તાની સેનાને હવે એ ડર સતાવી રહ્યો છે કે જો PoK ની જનતાએ વિદ્રોહ વધુ તેજ કર્યો, તો સ્થિતિ તેમના હાથમાંથી સંપૂર્ણપણે નીકળી જશે. ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન રાજા પરવેઝ અશરફનું હેલિકોપ્ટર દ્વારા રાવલાકોટ પહોંચવું અને પ્રદર્શનકારીઓની સામે બેસવું, પાકિસ્તાનની હતાશા વ્યક્ત કરવા માટે પૂરતું છે.
વિખવાદ કે નવી રણનીતિ?
જોકે, આ આંદોલનની અંદરનું ચિત્ર થોડું જટિલ છે. આંદોલનનું નેતૃત્વ કરનારા ચાર મુખ્ય ચહેરાઓ—સરદાર અમાન ખાન, સરદાર જાવેદ ઈકબાલ, શૌકત નવાઝ મીર અને સરદાર ઉમર નઝીર—ની વિચારધારામાં સ્પષ્ટ વિભાજન દેખાઈ રહ્યું છે.
જ્યાં ઉમર નઝીર અને શૌકત નવાઝ મીર હાલ વાતચીતના માધ્યમથી સમાધાનની વાત કરી રહ્યા છે, ત્યાં સરદાર અમાન ખાન અને ખ્વાજા મેહરાન હવે 38 માંગોથી આગળ વધીને ‘આઝાદી’ની વાત કરી રહ્યા છે. મંચ પરથી સરદાર અમાન ખાનનું “યે વતન હમારા હૈ” (આ વતન અમારું છે) ના સૂત્રોચ્ચાર કરવા એ પાકિસ્તાન પરસ્ત શાસકોના કાળજામાં તીર વાગવા જેવું છે.
ડર અને આક્રોશનું પૂર
PoK માં હજુ પણ તણાવ ચરમસીમા પર છે. પ્રદર્શનકારીઓનો આરોપ છે કે પાકિસ્તાની રેન્જર્સે અત્યાર સુધી 73 લોકોના જીવ લીધા છે અને 200 થી વધુ લોકોને ‘જબરદસ્તી ગુમ’ (Enforced Disappearances) કરી દેવામાં આવ્યા છે. પ્રદર્શનકારીઓનું એવું કહેવું કે “અમે લોહી-ખરાબો નથી ઈચ્છતા, તેથી 21 તારીખ સુધીનો સમય આપી રહ્યા છીએ,” તે દર્શાવે છે કે આંદોલનનો સંયમ માત્ર એટલા માટે છે કે તેઓ પોતાની માંગોને વધુ એક તક આપી શકે.
જોકે, પ્રદર્શનકારી નેતાઓએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે 21 જુલાઈ સુધી ભલે માર્ચ ન થાય, પરંતુ સમગ્ર PoK માં ચાલી રહેલા તમામ ધરણાં યથાવત રહેશે. તેમણે કોઈ પણ પ્રકારની નરમાશ રાખવાનો ઈન્કાર કર્યો છે.
આ માત્ર શરૂઆત છે
આ પહેલીવાર છે જ્યારે PoK ની જનતાએ આટલી સંગઠિત રીતે ઈસ્લામાબાદની ઊંઘ હરામ કરી દીધી છે. બિલાવલનો પત્ર અને મુનીરના દૂતોની હાજરી એ દર્શાવે છે કે પાકિસ્તાન પાસે હવે દમન સિવાય વાત કરવા સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ બચ્યો નથી. આગામી 21 જુલાઈ આ આંદોલનની દિશા નક્કી કરશે—શું પાકિસ્તાનના વાયદા ફરી એકવાર ‘કોરા કાગળ’ સાબિત થશે કે PoK ની આઝાદીની ચિનગારી હવે એક મશાલ બની ચૂકી છે?
PoK ની જનતાએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તેઓ હવે કઠપૂતળી સરકારોના અત્યાચાર સામે ઝૂકવાના નથી. હવે દડો પાકિસ્તાનના પાલામાં છે, અને સમય ઝડપથી સરકી રહ્યો છે.
