ઈરાકમાંથી અમેરિકી સેના હટશે, પણ બિઝનેસ પાર્ટનર તરીકે રહેશે અમેરિકા!
ઈરાકની ધૂળભરી ગલીઓથી લઈને વ્હાઇટ હાઉસના ગલિયારા સુધી, એક મોટો ફેરફાર આવી રહ્યો છે. છેલ્લા 23 વર્ષોથી ઈરાકની ધરતી પર જે અમેરિકી સૈન્ય હાજરી એક સ્થાયી હકીકત બની હતી, હવે તેનો અંત આવવા જઈ રહ્યો છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને ઈરાકી વડાપ્રધાન અલી અલ-ઝૈદીએ એક સંયુક્ત પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં આ ઐતિહાસિક નિર્ણયની જાહેરાત કરી છે કે સપ્ટેમ્બર 2026 (30 સપ્ટેમ્બર) સુધીમાં અમેરિકી સેના ઈરાકને સંપૂર્ણપણે અલવિદા કહી દેશે. આ માત્ર સૈનિકોની વાપસી નથી, પરંતુ એક યુગનો અંત છે.
આખરે આ નિર્ણય કેમ લેવામાં આવ્યો?
ઈરાકમાં અમેરિકી સેનાની તૈનાતી 2003માં શરૂ થઈ હતી, જેનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય સદ્દામ હુસૈનના શાસનને હટાવવાનો હતો. પાછલા વર્ષોમાં આ મિશન ISIS સામેની લડાઈમાં બદલાઈ ગયું. પરંતુ આજે, જ્યારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને અલી અલ-ઝૈદીએ વ્હાઇટ હાઉસમાં સાથે ઊભા રહીને આ વાપસીની જાહેરાત કરી, ત્યારે તેની પાછળના તર્ક સ્પષ્ટ હતા.
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન કહ્યું, “અમને નથી લાગતું કે હવે ઈરાકમાં અમેરિકી સેનાની હાજરીની જરૂર છે.” તેમનું આ નિવેદન દર્શાવે છે કે અમેરિકા હવે પોતાને ‘વિશ્વના પોલીસમેન’ની ભૂમિકામાંથી પાછા હટાવીને એક ‘વ્યાવસાયિક ભાગીદાર’ની ભૂમિકામાં જોવા માંગે છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું કે ઈરાક સાથે અમેરિકાના સંબંધો હવે સૈન્ય આધારિત નહીં, પરંતુ પેટ્રોલિયમ અને કોમર્શિયલ સંબંધો પર ટકેલા રહેશે.
શું અમેરિકી સેનાનું જવું જોખમ મુક્ત છે?
વાપસીની જાહેરાત થતા જ વિશ્વભરના વ્યૂહરચનાકારોએ સવાલો ઉઠાવવાનું શરૂ કરી દીધું છે. 2014માં જ્યારે ISISએ ઈરાક અને સીરિયાના મોટા વિસ્તારો પર કબજો કર્યો હતો, ત્યારે અમેરિકી સેનાની હાજરી જ એક મોટી ઢાલ સાબિત થઈ હતી. જોકે, 2021માં ISISનો પ્રાદેશિક પ્રભાવ ખતમ થઈ ગયો હતો, પરંતુ પેન્ટાગોન અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર બંનેએ સમયાંતરે ચેતવણી આપી છે કે ISISની વિચારધારા ખતમ થઈ નથી. હવે તેઓ આફ્રિકા જેવા નવા વિસ્તારોમાં પોતાના મૂળ જમાવી રહ્યા છે. ઈરાકમાંથી હટ્યા પછી, શું ત્યાંનું સુરક્ષા માળખું પોતાની જાતને સંભાળી શકશે? આ એક મોટો પ્રશ્ન બન્યો છે.
ઈરાકનો સફર: 2003 થી 2026 સુધી એક નજર
ઈરાકમાં અમેરિકી સેનાનો ઈતિહાસ ઉતાર-ચઢાવથી ભરેલો રહ્યો છે:
-
2003: સદ્દામ હુસૈન વિરુદ્ધ ‘વેપન ઓફ માસ ડિસ્ટ્રક્શન’ (WMD)ના દાવાઓ સાથે હુમલાની શરૂઆત.
-
2007: સંઘર્ષની ચરમસીમા, જ્યારે ઈરાકમાં તૈનાત અમેરિકી સૈનિકોની સંખ્યા 1,70,000થી વધુ થઈ ગઈ હતી.
-
2011: બરાક ઓબામાના કાર્યકાળમાં સેનાની વાપસી થઈ, પરંતુ શાંતિ જળવાઈ રહી નહીં.
-
2014: ISISના ઉદયને કારણે અમેરિકી સેનાને ફરી પાછા આવવું પડ્યું.
-
2021-2024: ISISના ખાતમા પછી પણ તાલીમના નામે લગભગ 2,500 સૈનિકો ત્યાં તૈનાત રહ્યા.
હવે 2024ની ડીલ હેઠળ આ મિશન સત્તાવાર રીતે ખતમ થવા જઈ રહ્યું છે.
સેના જશે, પણ કંપનીઓ રહેશે
આ નિર્ણયનું સૌથી રસપ્રદ પાસું એ છે કે અમેરિકી સેના ગયા પછી પણ અમેરિકી કંપનીઓ ઈરાકમાં જામી રહેશે. ઈરાકી વડાપ્રધાન અલી અલ-ઝૈદીએ પુષ્ટિ કરી છે કે આર્થિક અને પેટ્રોલિયમ ક્ષેત્રે સહયોગ ચાલુ રહેશે. આ દર્શાવે છે કે આધુનિક યુદ્ધ હવે મિસાઇલોથી નહીં, પરંતુ ‘માર્કેટ એક્સેસ’ અને ‘એનર્જી ડીલ’થી લડવામાં અને જીતવામાં આવે છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કહ્યું કે અમે તેમની મદદ માટે ચોક્કસ રહીશું, પરંતુ ‘આર્મી’ના રૂપમાં નહીં.
એક નવા અધ્યાયની શરૂઆત
ઈરાકના દ્રષ્ટિકોણથી જોઈએ તો, 23 વર્ષ પછી વિદેશી સેનાનું હટવું દેશની સાર્વભૌમત્વ માટે એક મોટી વાત છે. ઈરાક હવે પોતાના પગ પર ઊભા રહેવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. પરંતુ, સુરક્ષા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ નિર્ણય ઈરાન સાથે વધતા તણાવ વચ્ચે લેવામાં આવ્યો છે, જે મિડલ ઈસ્ટમાં એક નવું ‘પાવર બેલેન્સ’ પેદા કરશે.
શું સપ્ટેમ્બર પછી ઈરાક ખરેખર સુરક્ષિત રહેશે? કે પછી આ ખાલીપો કોઈ અન્ય કટ્ટરપંથી તાકાતને જન્મ આપશે? આ સવાલો હાલમાં સમયના ગર્ભમાં છે. એક વાત નક્કી છે—અમેરિકી સેનાની આ વિદાય ઈરાકના ઈતિહાસમાં એક નવું પાનું લખી રહી છે, જેની અસર આગામી દાયકાઓ સુધી અનુભવાશે.
