Workplace Wellness: કમ્પ્યુટર બ્રાઇટનેસ અને રૂમની લાઇટ વચ્ચે આ રીતે જાળવો સંતુલન, માથાના દુખાવામાંથી મેળવો મુક્તિ
આજકાલ કોર્પોરેટ જગતમાં કામ કરતા મોટાભાગના લોકો કમ્પ્યુટર સ્ક્રીન અને ઓફિસની ઝગમગાટવાળી કૃત્રિમ લાઇટ્સ વચ્ચે દિવસના ૮ થી ૧૦ કલાક વિતાવે છે. સાંજે ઘરે ફરતી વખતે થતો માથાનો દુખાવો માત્ર કામના બોજ કે સ્ટ્રેસને કારણે જ નથી હોતો, પણ તેની પાછળ ઓફિસનું લાઇટિંગ કલ્ચર પણ એક મોટું કારણ છે.
આધુનિક સમયમાં ઓફિસ સંસ્કૃતિ ઝડપથી બદલાઈ છે અને તેની સાથે જ કર્મચારીઓની સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓમાં પણ નવો ઉમેરો થયો છે. જો ઓફિસમાં આખો દિવસ કમ્પ્યુટર સ્ક્રીન સામે કામ કર્યા પછી સાંજ સુધીમાં તમારું માથું ભારે થઈ જતું હોય અથવા અસહ્ય દુખાવો થતો હોય, તો દર વખતે તેના માટે માત્ર માનસિક તણાવ કે કામના ભારણને જવાબદાર ન ઠેરવી શકાય. ચિકિત્સકોના મતે, આ સમસ્યા પાછળ ઓફિસમાં વપરાતી તેજસ્વી કૃત્રિમ લાઇટ્સ એક મોટું અને અદ્રશ્ય કારણ હોઈ શકે છે. આજની મોટાભાગની કોર્પોરેટ ઓફિસોમાં તીવ્ર એલઇડી (LED) અથવા ફ્લોરોસન્ટ લાઇટિંગનો વ્યાપક ઉપયોગ થાય છે, જે કલાકો સુધી સીધી આંખો પર પ્રભાવ પાડે છે. આ પરિસ્થિતિમાં સતત કમ્પ્યુટર સ્ક્રીન તરફ જોતા રહેવાથી આંખો પરનું દબાણ બમણું થઈ જાય છે, જે અંતે માઇગ્રેન, આંખોમાં બળતરા અને ક્રોનિક માથાના દુખાવામાં પરિણમે છે.
પ્રકાશ પ્રત્યેની સંવેદનશીલતા અને અદ્રશ્ય ઝબકારો
ફરીદાબાદની પ્રતિષ્ઠિત અમૃતા હોસ્પિટલના આંતરિક દવા નિષ્ણાત (Internal Medicine Specialist) ડૉ. મોહિત શર્મા આ વિષય પર પ્રકાશ પાડતા સમજાવે છે કે, કૃત્રિમ પ્રકાશની અસર દરેક વ્યક્તિ પર એકસરખી નથી હોતી. કેટલાક લોકો કુદરતી રીતે જ પ્રકાશ પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ (Photophobic) હોય છે. ખાસ કરીને જે વ્યક્તિઓ પહેલેથી જ માઇગ્રેનની તકલીફથી પીડાતી હોય, તેમના માટે ઓફિસની તીવ્ર લાઇટો ટ્રિગર પોઇન્ટ તરીકે કામ કરે છે અને દુખાવાને વધુ ઉગ્ર બનાવે છે.
ઘણી કૃત્રિમ લાઇટોમાં ખૂબ જ હળવો અને અદ્રશ્ય ઝબકારો (Flicker) થતો હોય છે, જે સામાન્ય નજરે પકડાતો નથી. પરંતુ સંવેદનશીલ લોકોની આંખો અને મગજ આ ફેરફારને તરત જ પકડી લે છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે મગજ પર સતત લોડ રહે છે અને ધીમે-ધીમે કપાળમાં દુખાવો, આંખોનો થાક અને માથામાં ભારેપણું આવવા લાગે છે.
વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો શું કહે છે?
આ વિષય પર થયેલા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરના તબીબી સંશોધનો પણ ડૉક્ટરોના આ દાવાને મજબૂત સમર્થન આપે છે. મેડિકલ ક્ષેત્રના પ્રતિષ્ઠિત ‘બ્રેઈન જર્નલ’ માં પ્રકાશિત થયેલા એક વિશેષ અભ્યાસ અનુસાર, જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ માઇગ્રેન અથવા તીવ્ર માથાના દુખાવાનો સામનો કરી રહી હોય, ત્યારે તેની આંખો અને મગજને આપસમાં જોડતી ચોક્કસ ચેતાઓ (Optic Nerves) પ્રકાશ પ્રત્યે અસાધારણ રીતે સક્રિય અને સંવેદનશીલ બની જાય છે. આવી સ્થિતિમાં સામાન્ય કે ઓછો પ્રકાશ પણ દર્દીના મગજમાં ડંખ મારતો હોય તેવી પીડાદાયક સંવેદના જગાડે છે. કમ્પ્યુટર સ્ક્રીનમાંથી નીકળતો બ્લુ લાઇટ ગ્લેર અને આસપાસનો કૃત્રિમ પ્રકાશ જ્યારે એકસાથે આંખો પર પ્રહાર કરે છે, ત્યારે આંખોને વારંવાર પોતાની દ્રષ્ટિ એડજસ્ટ કરવી પડે છે, જે સ્નાયુઓને થકવી નાખે છે.
બચાવના ઉપાયો અને ડૉક્ટરની સલાહનું મહત્વ
આ ગંભીર બનતી જતી સમસ્યામાંથી રાહત મેળવવા માટે કેટલીક વ્યવહારુ આદતો કેળવવી ખૂબ જ જરૂરી છે. નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે કે કર્મચારીઓએ પોતાની કમ્પ્યુટર સ્ક્રીનની બ્રાઇટનેસને ઓફિસના રૂમની લાઇટિંગના સ્તર સાથે મેચ કરવી જોઈએ, જેથી આંખો પર અચાનક ઝબકારો ન આવે. ઓફિસમાં બને ત્યાં સુધી કુદરતી સૂર્યપ્રકાશ પૂરતી માત્રામાં આવે તેવી વ્યવસ્થા ગોઠવવી હિતાવહ છે. કામ દરમિયાન સતત સ્ક્રીન તરફ એકીટશે જોવાને બદલે દર ૨૦ મિનિટે થોડી સેકન્ડો માટે દ્રષ્ટિ હટાવી આંખોને આરામ આપવો જોઈએ.
સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે જો ઓફિસમાં કામ કરતી વખતે તમને વારંવાર માથાનો દુખાવો થતો હોય અને તેની સાથે ઉલટી થવી, ચક્કર આવવા, દ્રષ્ટિ ઝાંખી થવી કે શરીરમાં નબળાઈ અનુભવાવી જેવા લક્ષણો દેખાય, તો તેને સામાન્ય થાક સમજીને પેઇનકિલર્સ ખાવાની ભૂલ ક્યારેય ન કરવી. આવા કિસ્સામાં વિલંબ કર્યા વિના તુરંત જ લાયકાત ધરાવતા ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ, જેથી ચોક્કસ તબીબી કારણ જાણીને સમયસર અને સચોટ સારવાર શરૂ કરી શકાય.
