જ્વેલરી સેવિંગ્સ સ્કીમ્સ: ૧૧ હપ્તા ભરો અને ૧૨મો હપ્તો ફ્રી! જાણો આકર્ષક સ્કીમોનું અસલી ગણિત
સોના અને ચાંદીના સતત વધતા ભાવ વચ્ચે સામાન્ય કે મધ્યમ વર્ગ માટે એકસાથે મોટી રકમ ખર્ચીને સોનાના દાગીના ખરીદવા અત્યંત પડકારજનક બની ગયા છે. આ સમસ્યાના ઉકેલ રૂપે અને ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે દેશની નામાંકિત જ્વેલરી બ્રાન્ડ્સ અને સ્થાનિક વેપારીઓ ‘જ્વેલરી સેવિંગ્સ સ્કીમ’ (Jewelry Savings Schemes) ની ઓફર આપી રહ્યા છે. આ યોજના હેઠળ દર મહિને ચોક્કસ રકમની નાની બચત કરીને મુદત પૂરી થતાં દાગીના ખરીદી શકાય છે.
સોના-ચાંદીના ભાવ દિન-પ્રતિદિન નવી ઊંચાઈઓ સ્પર્શી રહ્યા છે. આવા સમયે પરિવારમાં લગ્નપ્રસંગ હોય કે ભવિષ્ય માટે દાગીના બનાવવાની ઈચ્છા હોય, તો એકસાથે લાખો રૂપિયાનું સોનું ખરીદવું સામાન્ય પરિવાર માટે મુશ્કેલ બને છે. આ પરિસ્થિતિમાં ગ્રાહકોને રાહત આપવા અને શિસ્તબદ્ધ બચત પ્રોત્સાહિત કરવા માટે દેશની મોટી જ્વેલરી કંપનીઓ ‘જ્વેલરી સેવિંગ્સ સ્કીમ’ ઓફર કરે છે.
પરંતુ આ સ્કીમમાં રોકાણ કરતાં પહેલાં તેનો આર્થિક ફાયદો, મર્યાદાઓ અને ગુપ્ત શરતો સમજી લેવી ખૂબ જ જરૂરી છે, જેથી પાછળથી પસ્તાવાનો વારો ન આવે.
કેવી રીતે કામ કરે છે આ જ્વેલરી સેવિંગ્સ સ્કીમ?
આ યોજનાનો પ્રાથમિક સિદ્ધાંત બેંકની રેકરિંગ ડિપોઝિટ (RD) જેવો જ છે. ગ્રાહકે દર મહિને એક નક્કી કરેલી રકમ (જેમ કે ₹૨,૦૦૦, ₹૫,૦૦૦ કે ₹૧૦,૦૦૦) જ્વેલર પાસે જમા કરાવવાની હોય છે. સામાન્ય રીતે આ સ્કીમ ૧૦ થી ૧૨ મહિનાની હોય છે.
નક્કી કરેલી મુદત પૂરી થયા બાદ, જમા થયેલી કુલ રકમમાંથી ગ્રાહક પોતાની પસંદગીના સોના કે ચાંદીના દાગીના ખરીદી શકે છે. પહેલાં ગ્રાહકોએ હપ્તો ભરવા માટે દર મહિને શોરૂમ પર જવું પડતું હતું, પરંતુ હવે મોટાભાગની જ્વેલરી બ્રાન્ડ્સે પોતાની મોબાઈલ એપ્લિકેશન્સ લોન્ચ કરી દીધી છે, જેથી ગ્રાહકો ઘરે બેઠા ડિજિટલ માધ્યમથી રકમ જમા કરાવી શકે છે.
આ સ્કીમમાં મળતા મુખ્ય ફાયદાઓ
આ સ્કીમ ગ્રાહકોમાં ખૂબ લોકપ્રિય થવાના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે:
-
બોનસ કે ફ્રી હપ્તો: મોટાભાગની જ્વેલરી સ્કીમમાં ૧૦ કે ૧૧ મહિના સુધી સતત હપ્તા ભર્યા બાદ છેલ્લો એટલે કે ૧૨મો હપ્તો જ્વેલર પોતાની તરફથી બોનસ તરીકે ઉમેરે છે.
-
મેકિંગ ચાર્જ (ઘડામણ) માં છૂટ: મુદત પૂરી થતાં દાગીના ખરીદતી વખતે જ્વેલર્સ ગ્રાહકોને ઘડામણ ચાર્જ પર ભારે ડિસ્કાઉન્ટ અથવા તો ૦% ઘડામણની ઓફર આપે છે.
-
નાની અને શિસ્તબદ્ધ બચત: દર મહિને થોડી-થોડી રકમ અલગ રાખવાથી એકસાથે આર્થિક બોજ પડતો નથી અને ભવિષ્યના પ્રસંગો માટે બચત થઈ જાય છે.
સ્કીમની મર્યાદાઓ અને ધ્યાનમાં રાખવા જેવા જોખમો
જોકે, આ સ્કીમમાં જોડાતા પહેલાં કેટલીક મહત્વની બાબતો ધ્યાને રાખવી અનિવાર્ય છે:
૧. આ શુદ્ધ રોકાણ (Investment) નથી:
ઘણા લોકો આ યોજનાને સોવરેન ગોલ્ડ બોન્ડ (SGB), ગોલ્ડ ઇટીએફ (Gold ETF) કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ જેવું રોકાણ ગણે છે. પરંતુ વાસ્તવમાં આ કોઈ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ નથી. આમાં જમા થયેલા પૈસા રોકડા પાછા મળતા નથી, પરંતુ ફરજિયાતપણે દાગીના જ ખરીદવા પડે છે.
૨. સોનાના ભાવ નક્કી કરવાનો સમય:
સૌથી મહત્વનો મુદ્દો સોનાના ભાવનો છે. સ્કીમ શરૂ કરતી વખતે સોનાનો ભાવ ગણાશે કે સ્કીમ પૂરી થાય અને દાગીના ખરીદો તે દિવસનો ભાવ ગણાશે, તેની શરતો પહેલેથી સ્પષ્ટ વાંચી લેવી જોઈએ. જો સ્કીમ પૂરી થતી વખતે ભાવ વધી ગયા હોય અને તે દિવસનો ભાવ જ લાગુ પડતો હોય, તો ગ્રાહકને અપેક્ષિત ફાયદો મળતો નથી.
૩. જ્વેલરની વિશ્વસનીયતા:
તમે જે જ્વેલર પાસે દર મહિને નાણાં જમા કરાવો છો તે વિશ્વસનીય, હોલમાર્ક (Hallmark) દાગીના આપનાર અને નામાંકિત હોવો જોઈએ. કોઈ સ્થાનિક કે અજાણ્યા વેપારી પાસે આવી સ્કીમ શરૂ કરતા પહેલાં તેની બજારમાં શાખ તપાસવી જરૂરી છે.
કોના માટે છે આ શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ?
જો તમારા ઘરમાં નજીકના ભવિષ્યમાં લગ્નપ્રસંગ છે અથવા તમે ચોક્કસપણે સોનાના દાગીના ખરીદવાનું પ્લાનિંગ કરી રહ્યા છો, તો આ સ્કીમ ફાયદાનો સોદો છે. પરંતુ જો તમારો હેતુ માત્ર પૈસાનું રોકાણ કરીને વ્યાજ કે નફો કમાવાનો હોય, તો આ સ્કીમના બદલે ગોલ્ડ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અથવા ગોલ્ડ ઈટીએફ પસંદ કરવા વધુ હિતાવહ છે.
