ઓનલાઈન ITR ફાઈલ કરવાની સૌથી સરળ રીત: જાણો ITR-1 થી ITR-4 માંથી તમારા માટે કયું ફોર્મ યોગ્ય છે?
આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ભરવાની અંતિમ તારીખ 31 જુલાઈ ખૂબ નજીક આવી રહી છે. છેલ્લા દિવસોમાં સરકારી પોર્ટલ પર કરદાતાઓનો ભારેસૌથી વધુ ટ્રાફિક રહેતો હોય છે, જેના કારણે વેબસાઈટ ધીમી પડવાની કે ક્રેશ થવાની શક્યતા રહે છે. આવી મુશ્કેલીઓથી બચવા માટે ટેક્સપેયર્સે છેલ્લી ઘડી સુધી રાહ જોયા વગર વહેલી તકે પોતાનું રિટર્ન ફાઈલ કરી લેવું જોઈએ. સમયસર રિટર્ન ભરવું એ માત્ર એક કાનૂની ફરજ નથી, પરંતુ ભવિષ્યમાં બેંક લોન મેળવવા, વિઝા અરજી પ્રક્રિયા અને ક્રેડિટ કાર્ડ મેળવવા જેવા મહત્વપૂર્ણ નાણાકીય કામોને સરળ બનાવે છે.
લેટ ફી અને દંડથી બચવા માટે સમયસર તૈયારી જરૂરી
નાણાકીય નિષ્ણાતોની સલાહ છે કે રિટર્ન ફાઈલ કરતા પહેલાં પોતાના તમામ ફાઈનાન્સિયલ ડેટા અને દસ્તાવેજોની યોગ્ય ચકાસણી કરી લેવી જોઈએ. અગાઉથી કરવામાં આવેલી આ તૈયારી રિટર્નમાં કોઈ ભૂલ થવાની શક્યતા ઘટાડે છે. ઉપરાંત, જો સમયસર રિટર્ન ફાઈલ કરવામાં આવે તો મોડા ફાઈલ કરવા બદલ લાગતા દંડ અને વધારાના વ્યાજથી સરળતાથી બચી શકાય છે.
આવકવેરા વિભાગના અધિકૃત ઈ-ફાઈલિંગ પોર્ટલ દ્વારા ઘરે બેઠા સરળતાથી ITR કેવી રીતે ફાઈલ કરવું, તેની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ માહિતી નીચે મુજબ છે:
ઈ-ફાઈલિંગ પોર્ટલ દ્વારા ITR ફાઈલ કરવાની તબક્કાવાર પ્રક્રિયા
1. પોર્ટલ પર લોગ-ઈન કરો
સૌપ્રથમ આવકવેરા વિભાગની સત્તાવાર વેબસાઈટ [https://www.incometax.gov.in](https://www.incometax.gov.in) પર જાઓ. ત્યાં તમારા PAN નંબરને યુઝર ID તરીકે દાખલ કરો અને પાસવર્ડનો ઉપયોગ કરીને એકાઉન્ટમાં લોગ-ઈન કરો.
2. ITR ફાઈલિંગ સેક્શન પસંદ કરો
સફળતાપૂર્વક લોગ-ઈન કર્યા પછી, મેનૂબારમાંથી ‘e-File’ વિકલ્પ પર ક્લિક કરો. ત્યાંથી ‘Income Tax Returns’ અને ત્યારબાદ ‘File Income Tax Return’ વિકલ્પ પર પસંદગી કરો. નાણાકીય વર્ષ FY 2025-26 માટે રિટર્ન ફાઈલ કરવા હેતુ આકારણી વર્ષ ‘AY 2026-27’ પસંદ કરો. આગળ વધવા માટે મોડમાં ‘Online’ સિલેક્ટ કરીને ‘Continue’ પર ક્લિક કરો.
3. તમારા માટે યોગ્ય ITR ફોર્મની પસંદગી કરો
તમારી આવકના સ્ત્રોત મુજબ યોગ્ય ફોર્મ પસંદ કરવું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે:
-
ITR-1 (સહજ): જે પગારદાર કર્મચારીઓની આવકનો સ્ત્રોત સામાન્ય છે (જેમ કે પગાર, એક મકાનની આવક કે વ્યાજથી આવક).
-
ITR-2: જે કરદાતાઓને કેપિટલ ગેઈન્સ (શેરબજાર, મિલકત વેચાણ વગેરે) થી આવક હોય, વિદેશી સંપત્તિ હોય કે એક કરતાં વધુ મકાનમાંથી આવક થતી હોય.
-
ITR-3: જે વ્યક્તિઓ કે વ્યાવસાયિકોની આવકનો મુખ્ય સ્ત્રોત બિઝનેસ અથવા પ્રોફેશન હોય.
-
ITR-4 (સુગમ): જે કરદાતાઓ ‘પ્રીઝમ્પટીવ ટેક્સેશન’ (અનુમાનિત કરવેરા યોજના) નો વિકલ્પ પસંદ કરે છે.
4. રિટર્ન ફાઈલ કરવાનું કારણ જણાવો
ફોર્મ પસંદ કર્યા પછી તમારે રિટર્ન ફાઈલ કરવાનું ચોક્કસ કારણ દર્શાવવું પડશે, જેમ કે:
-
તમારી કરપાત્ર આવક મૂળભૂત કર મુક્તિ મર્યાદા કરતા વધુ છે.
-
કોઈ ચોક્કસ નાણાકીય શરતો અથવા નિયમોના કારણે રિટર્ન ફાઈલ કરવું ફરજિયાત છે.
-
અન્ય કોઈ વ્યક્તિગત કે વ્યવસાયિક કારણોસર.
5. વિગતોની ચકાસણી અને કન્ફર્મેશન
પોર્ટલ પર તમારી મોટાભાગની વ્યક્તિગત અને નાણાકીય વિગતો અગાઉથી ભરેલી (Auto-populated) જોવા મળશે. આગળ વધતા પહેલા આ તમામ વિગતો કાળજીપૂર્વક ચકાસી લો:
-
અંગત વિગતો: PAN, બેંક ખાતાની વિગતો અને સંપર્ક માહિતી.
-
આવકની વિગતો: ફોર્મ 16 (Form 16) અને ફોર્મ 26AS માંથી મેળવેલ પગાર અને અન્ય આવકની રકમ.
-
કર મુક્તિ અને કપાત (Deductions): કલમ 80C, 80D હેઠળ મેળવેલ રોકાણ અને કપાતની વિગતો.
તમામ એન્ટ્રીઓ બરાબર છે તેની ખાતરી કર્યા પછી જ આગળ વધીને સબમિટ કરો.
6. બાકી ટેક્સની ચુકવણી અને ફાઈનલ સબમિશન
જો વિગતોની ગણતરી કર્યા બાદ કોઈ કર બાકી નીકળતો હોય, તો પોર્ટલ પરથી જ તેની ચુકવણી (Self-Assessment Tax) કરી લો. ત્યારબાદ સમગ્ર રિટર્નની સમરી જોઈને તેની ચકાસણી કરો અને તેને સબમિટ કરો.
7. ITR નું ઈ-વેરિફિકેશન (E-Verification)
ITR ફાઈલિંગની પ્રક્રિયા ત્યાં સુધી પૂર્ણ ગણાતી નથી જ્યાં સુધી તમે તેનું ઈ-વેરિફિકેશન ન કરો. રિટર્ન સબમિટ કર્યાના 30 દિવસની અંદર તેને વેરીફાઈ કરવું જરૂરી છે. તમે નીચેનામાંથી કોઈપણ એક રીતે ઈ-વેરિફિકેશન કરી શકો છો:
-
આધાર OTP: તમારા આધાર સાથે લિંક થયેલા મોબાઈલ નંબર પર આવતા OTP દ્વારા.
-
નેટ બેંકિંગ: તમારી સંકળાયેલી બેંકના નેટ બેંકિંગ પોર્ટલ દ્વારા.
-
EVC (ઈલેક્ટ્રોનિક વેરિફિકેશન કોડ): ATM અથવા બેંક એકાઉન્ટ દ્વારા જનરેટ કરેલા કોડ વડે.
-
ભૌતિક રીત: અથવા તમે રિટર્ન સાઈન કરીને સીપીસી (CPC), બેંગલુરુ ખાતે ટપાલ દ્વારા ITR-V મોકલી શકો છો.
સમયસર અને યોગ્ય રીતે ફાઈલ કરેલું રિટર્ન તમને કોઈપણ પ્રકારની કાનૂની મુશ્કેલી કે દંડથી મુક્ત રાખશે.
