કેલિફોર્નિયામાં અમેરિકાનું કરોડોનું F-35B ફાઇટર જેટ ક્રેશ: પાયલટે કેવી રીતે બચાવ્યો જીવ?
વૈશ્વિક સુરક્ષા અને લશ્કરી તાકાતના પ્રતીક સમાન અમેરિકન સેનાને એક મોટો આંચકો લાગ્યો છે. કેલિફોર્નિયાના સાન ડિએગો પાસે અમેરિકાનું અત્યાધુનિક અને કરોડો ડોલરની કિંમત ધરાવતું ‘F-35B સ્ટેલ્થ ફાઇટર જેટ’ અકસ્માતનો ભોગ બન્યું છે. લશ્કરી ઉડ્ડયન ઇતિહાસમાં આ ઘટનાને અત્યંત ગંભીર માનવામાં આવી રહી છે, કારણ કે આ વિમાન માત્ર સામાન્ય લડાકુ વિમાન નથી, પરંતુ અમેરિકન હવાઈ તાકાતનો કરોડરજ્જુ ગણાય છે. સદનસીબે, આ ગંભીર અકસ્માતમાં પાયલટ સમયસર પોતાની જાતને ઇજેક્ટ (બહાર ફેંકી દેવામાં) કરવામાં સફળ રહ્યો હતો, જેના કારણે તેનો જીવ બચી ગયો છે. આ ઘટના બાદ સમગ્ર વિસ્તારમાં અફરાતફરી મચી ગઈ હતી અને સુરક્ષા એજન્સીઓ તાત્કાલિક હરકતમાં આવી ગઈ હતી.
ઘટનાનું સ્થળ અને ભયાનક દ્રશ્યો: સાન ડિએગોના મિરામાર એરબેઝ પાસે બની દુર્ઘટના
આ અકસ્માત કેલિફોર્નિયાના પ્રખ્યાત સાન ડિએગો સ્થિત ‘મરીન કોર્પ્સ એર સ્ટેશન મિરામાર’ (MCAS Miramar) ની નજીક સર્જાયો હતો. પ્રત્યક્ષદર્શીઓ અને રિપોર્ટ્સ અનુસાર, વિમાન ક્રેશ થયા બાદ ઘટનાસ્થળેથી કાળા ધુમાડાના ગોટેગોટા આકાશમાં છવાઈ ગયા હતા. વિમાન જમીન પર પટકાયા બાદ આસપાસની સૂકી ઝાડીઓ અને વનસ્પતિમાં ભીષણ આગ ફાટી નીકળી હતી.
ઘટનાની જાણ થતાં જ સાન ડિએગો ફાયર ડિપાર્ટમેન્ટ અને મિલિટરી રેસ્ક્યુ ટીમ ગણતરીની મિનિટોમાં ઘટનાસ્થળે પહોંચી ગઈ હતી. હેલિકોપ્ટરથી લેવાયેલી તસવીરોમાં અનેક લશ્કરી વાહનો, એમ્બ્યુલન્સ અને ફાયર બ્રિગેડની ગાડીઓ રાહત કામગીરી કરતી નજરે પડી હતી. આગ પર કાબૂ મેળવવા માટે જમીન પર ખાસ પ્રકારના સફેદ રંગના જ્વલનશીલ રોધક રસાયણો (Flame Retardant) છાંટવામાં આવ્યા હતા અને ફાયરકર્મીઓએ પાણીનો ભારે મારો ચલાવીને આગને બુઝાવી હતી. સક્ષમ તંત્રની સતર્કતાના કારણે આગ આસપાસના વસ્તીવાળા વિસ્તારો સુધી ફેલાતી અટકી ગઈ હતી.
પાયલટની કુશળતા કામ આવી: સમયસૂચકતાએ બચાવ્યો અમૂલ્ય જીવ
કોઈપણ વિમાન દુર્ઘટનામાં સૌથી ચિંતાનો વિષય પાયલટની સલામતીનો હોય છે. આ ઘટનામાં રાહતની વાત એ રહી કે વિમાન નિયંત્રણની બહાર થાય તે પહેલાં જ પાયલટે પોતાની સૂઝબૂઝ વાપરીને ‘ઇજેક્ટ’ બટન દબાવી દીધું હતું. આ ટેક્નોલોજીના માધ્યમથી પાયલટ પેરાશૂટની મદદથી સુરક્ષિત રીતે વિમાનમાંથી બહાર નીકળી ગયો હતો.
અમેરિકન મરીન કોર્પ્સ દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, પાયલટને તાત્કાલિક ધોરણે નજીકની લશ્કરી હોસ્પિટલમાં ખસેડવામાં આવ્યો હતો. તબીબી તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે પાયલટને કોઈ ગંભીર કે જીવલેણ ઇજાઓ થઈ નથી અને તેની હાલત સંપૂર્ણપણે સ્થિર છે. સેનાએ પાયલટની સમયસૂચકતા અને તાલીમની પ્રશંસા કરી છે, કારણ કે આવી મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં સેનાએ એક અનુભવી અને કુશળ સૈનિક ગુમાવવાથી બચી ગઈ છે.
F-35B વિમાનની વિશેષતાઓ અને તેની આકાશી તાકાત
આજની આધુનિક યુદ્ધકળામાં F-35 લાઈટનિંગ II શ્રેણીના વિમાનોને વિશ્વના સૌથી ખતરનાક અને અદ્યતન સ્ટીલ્થ ફાઇટર જેટ માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને F-35B મોડેલની વિશેષતા એ છે કે તે શોર્ટ ટેક-ઓફ અને વર્ટિકલ લેન્ડિંગ (STOVL) ક્ષમતા ધરાવે છે. એટલે કે તેને ઉડાન ભરવા માટે ખૂબ જ ઓછા રનવેની જરૂર પડે છે અને જરૂર પડ્યે તે હેલિકોપ્ટરની જેમ સીધું ઊભું ઉતરી કે ચઢી પણ શકે છે.
આ અદ્ભુત ટેક્નોલોજી પાછળનો ખર્ચ પણ એટલો જ જબરદસ્ત છે. એક સિંગલ F-35B ફાઇટર જેટની અંદાજિત કિંમત લગભગ 10.9 કરોડ અમેરિકન ડોલર (ભારતીય ચલણ મુજબ આશરે 1040 કરોડ રૂપિયા) જેટલી થાય છે. આ આંકડો જ દર્શાવે છે કે આ અકસ્માતમાં અમેરિકી સેનાને કરોડો રૂપિયાનું આર્થિક નુકસાન વેઠવું પડ્યું છે.
F-35 પ્રોજેક્ટનું કદ અને અમેરિકન સંરક્ષણ બજેટ પર નજર
અમેરિકી સૈન્ય દળો પાસે આ અત્યાધુનિક મશીનોનો મોટો કાફલો છે. હાલમાં અમેરિકન મરીન કોર્પ્સ, યુએસ નેવી અને યુએસ એરફોર્સ પાસે કુલ મળીને 630થી વધુ F-35 ફાઇટર વિમાનો સેવા આપી રહ્યા છે. આ વૈશ્વિક સ્તરે સૌથી મોટો સૈન્ય ઉડ્ડયન પ્રોજેક્ટ છે.
અમેરિકી સંરક્ષણ વિભાગના અહેવાલો મુજબ, આ સમગ્ર F-35 પ્રોજેક્ટ પાછળ આગામી દાયકાઓમાં કુલ અંદાજે 2 ટ્રિલિયન ડોલર (લખપતિ આંકડો) ખર્ચ થવાનો અંદાજ છે. આ વિશાળ બજેટમાં માત્ર 1,800 થી વધુ નવા વિમાનોની ખરીદી જ નહીં, પરંતુ દાયકાઓ સુધી તેના મેન્ટેનન્સ, અપગ્રેડેશન અને સંચાલનનો ખર્ચ પણ સામેલ છે. આટલા મોટા પાયે ચાલતા કાર્યક્રમમાં આ પ્રકારના અકસ્માતો સેનાના ઇજનેરો અને ટેકનિકલ ટીમો માટે ચિંતાનો વિષય બનતા હોય છે.
મિરામાર એરબેઝનો ઐતિહાસિક વારસો અને ‘ટોપ ગન’ કનેક્શન
જે એરબેઝની નજીક આ દુર્ઘટના ઘટી છે, તેનો ઇતિહાસ બહુ રસપ્રદ છે. સાન ડિએગોનું મિરામાર એરબેઝ એક સમયે અમેરિકી નૌસેનાના સુપ્રસિદ્ધ ‘ટોપ ગન’ (Top Gun) ફાઇટર પાયલટ ટ્રેનિંગ સ્કૂલનું મુખ્ય કેન્દ્ર હતું. તે સમયે આ એરબેઝને દુનિયાભરમાં ‘ફાઇટરટાઉન યુએસએ’ તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું.
જો કે, સમય જતાં 1996માં આ ટ્રેનિંગ સ્કૂલને કેલિફોર્નિયાથી ખસેડીને નેવાડાના નેવલ એર સ્ટેશન ફોલનમાં ટ્રાન્સફર કરી દેવામાં આવી હતી. તેમ છતાં, મિરામાર એરબેઝ આજની તારીખમાં પણ અમેરિકન મરીન કોર્પ્સ માટે એક વ્યૂહાત્મક અને ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ હવાઈ મથક તરીકે કાર્ય કરી રહ્યું છે.
2026 માં અમેરિકી સેના માટે વિમાન દુર્ઘટનાઓની વધતી ચિંતા
ઉડ્ડયન સુરક્ષા સંસ્થાઓ અને ફ્લાઇટ સેફ્ટી ફાઉન્ડેશનની એવિએશન સેફ્ટી નેટવર્ક રિપોર્ટ અનુસાર, વર્ષ 2026 અમેરિકી સેના માટે ઉડ્ડયન અકસ્માતોની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ પડકારજનક સાબિત થઈ રહ્યું છે. આ વર્ષે અત્યાર સુધીમાં અમેરિકામાં ઓછામાં ઓછા સાત અન્ય લશ્કરી વિમાન અકસ્માતોનો ભોગ બની ચૂક્યા છે.
આ તમામ ઘટનાઓમાં સૌથી મોટો અને દુઃખદ અકસ્માત જૂન મહિનામાં કેલિફોર્નિયાના મोजाવે રણમાં થયો હતો, જ્યાં અમેરિકાનું શક્તિશાળી B-52 બોમ્બર વિમાન ઉડાન ભર્યાની થોડીવાર બાદ જ ક્રેશ થઈ ગયું હતું. તે ગોઝારી દુર્ઘટનામાં વિમાનમાં સવાર તમામ આઠ સૈનિકોના કરુણ મોત નિપજ્યા હતા. એક પછી એક બનતી આ ઘટનાઓએ અમેરિકન રક્ષણ વિભાગને તેના વિમાનોની જાળવણી અને ટેકનિકલ તપાસની નીતિઓ પર પુનર્વિચાર કરવા માટે મજબૂર કર્યા છે.
આગામી તપાસ અને સૈન્ય કાર્યવાહી
સાંપ્રત અકસ્માત બાદ, અમેરિકી મરીન કોર્પ્સે તાત્કાલિક એક ઉચ્ચ સ્તરીય તપાસ પંચની રચના કરી દીધી છે. આ તપાસનો મુખ્ય હેતુ એ શોધી કાઢવાનો છે કે અચાનક F-35B વિમાનમાં કયા પ્રકારની ટેકનિકલ ખામી સર્જાઈ હતી અથવા પાયલોટિંગ કે હવામાન સંબંધિત કોઈ સમસ્યા હતી. સેના દ્વારા ટેકનિકલ ડેટા રેકોર્ડર (બ્લેક બોક્સ) ની કાળજીપૂર્વક તપાસ કરવામાં આવી રહી છે, જેથી ભવિષ્યમાં આ પ્રકારની ઘટનાઓનું પુનરાવર્તન અટકાવી શકાય. વૈશ્વિક સ્તરે આધુનિક યુદ્ધ વિમાનોની વિશ્વસનીયતા જાળવી રાખવા માટે આ તપાસના તારણો અત્યંત નિર્ણાયક સાબિત થશે.
