વૈશ્વિક તેલ બજારમાં મોટી રાહત: બ્રેન્ટ ક્રૂડ $૮૨ અને WTI $૭૯ ના નીચા સ્તરે પહોંચ્યું
વૈશ્વિક તેલ બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ માટે આજે ૩ ઓગસ્ટનો દિવસ અત્યંત હલચલભર્યો સાબિત થયો છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે છેલ્લી ઘડીએ ઈરાન સામે હાથ ધરવામાં આવનાર વ્યાપક લશ્કરી હુમલાને તાત્કાલિક અસરથી રોકવાનો મોટો નિર્ણય લીધો છે.
ટ્રમ્પના આ આકસ્મિક પગલાંને કારણે મધ્ય પૂર્વમાં ભયાનક યુદ્ધનો ભય હાલ પૂરતો ટળી ગયો છે, જેના સકારાત્મક પડઘા આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજાર પર જોવા મળ્યા છે. સોમવારે કારોબાર દરમિયાન વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલ (Crude Oil) ના ભાવમાં ૬ ટકાથી વધુનો તીવ્ર કડાકો નોંધાયો છે.
ક્રૂડ ઓઇલમાં ૬ ટકાથી વધુનો મોટો ઘટાડો
અમેરિકી સૈન્ય કાર્યવાહી ટળી જતાં જ વૈશ્વિક તેલ બજારમાં રોકાણકારો અને વેપારીઓએ ભારે રાહતનો શ્વાસ લીધો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફ્યુચર્સ (Brent Crude) ૫.૫૨ યુએસ ડોલર અર્થાત ૬.૨૮ ટકા ઘટીને ૮૨.૪૧ ડોલર પ્રતિ બેરલના નીચા સ્તરે આવી ગયું છે.
બીજી તરફ, અમેરિકી ડબ્લ્યુટીઆઈ ક્રૂડ (WTI Crude) પણ ૫.૨૭ યુએસ ડોલર અર્થાત ૬.૨૨ ટકા ઘટીને ૭૯.૪૦ ડોલર પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયું છે. યુદ્ધના કારણે સપ્લાય ખોરવાઈ જવાની જે આશંકા હતી તે દૂર થતાં ભાવમાં આ મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
ટ્રમ્પે કેમ અચાનક હુમલો રોકવાનો આદેશ આપ્યો?
મળતી વિગતો મુજબ, અમેરિકા અને ઈઝરાયેલની સેનાઓ ઈરાન પર અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો સત્તાવાર હવાઈ હુમલો કરવાની આખરી તૈયારીઓ કરી ચૂકી હતી. પરંતુ રવિવારે અચાનક જ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે અમેરિકી દળોને આ હુમલો મુલતવી રાખવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
ટ્રમ્પે તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ આઉટ’ (TruthOut) પર પોસ્ટ કરીને જણાવ્યું કે, “ઈરાન અને મધ્ય પૂર્વના પડોશી દેશોએ અમને સૈન્ય કાર્યવાહી અટકાવવા માટે ખાસ વિનંતી કરી છે, કારણ કે બંને પક્ષો વચ્ચે એક મોટા અને મહત્વપૂર્ણ કરારની મૂળભૂત શરતો પર પ્રાથમિક સંમતિ બની ગઈ છે.”
સાઉદી અરેબિયાની મધ્યસ્થતા અને તેલ સંકટનો ડર
આ નિર્ણય લેતા પહેલા રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે સાઉદી અરેબિયાના ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન સાથે ટેલિફોનિક વાતચીત કરી હતી. સાઉદી ક્રાઉન પ્રિન્સ દ્વારા ટ્રમ્પને લશ્કરી પગલાં લેવાને બદલે કૂટનીતિક વાટાઘાટોને એક મોકો આપવા આગ્રહ કરવામાં આવ્યો હતો.
જો અમેરિકા ઈરાન પર હુમલો કરે, તો બદલાની કાર્યવાહીમાં ઈરાન સાઉદી અરેબિયા અને ગલ્ફ દેશોની તેલ રિફાઇનરીઓ પર હુમલો કરી શકે છે, જેનાથી સમગ્ર વિશ્વમાં એક ભયાનક તેલ સંકટ ઉભું થાય તેમ હતું. આ આર્થિક પરિણામોને ધ્યાનમાં રાખીને અમેરિકાએ વાટાઘાટોનો માર્ગ પસંદ કર્યો છે.
ટ્રમ્પે મૂકી ૨ આકરી શરતો
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે તેઓ ઈરાન સાથે કૂટનીતિક વાટાઘાટો આગળ વધારવા માટે મુખ્ય બે શરતો પર કોઈ જ બાંધછોડ નહીં કરે:
૧. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની તાત્કાલિક ખોલવી: છેલ્લા ૫ મહિનાથી ચાલતી અસ્થિરતાના કારણે ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) માં અટવાયેલા તેલ ટેન્કરો અને વાણિજ્યિક જહાજોની મુક્ત અવરજવર વગર શરતે અને તાત્કાલિક પુનઃસ્થાપિત કરવી પડશે.
૨. પરમાણુ મહત્વાકાંક્ષાઓ પર પૂર્ણ વિરામ: ઈરાને તેના વિવાદિત પરમાણુ કાર્યક્રમ અને યુરેનિયમ સંવર્ધનની તમામ પ્રવૃત્તિઓ પર સંપૂર્ણ રોક લગાવવાની અમેરિકી શરતોનો સ્વીકાર કરવો પડશે.
લશ્કરી વિકલ્પો હજુ પણ ખુલ્લા
ટ્રમ્પે યુદ્ધ મુલતવી રાખ્યું છે પરંતુ આ વાટાઘાટો માટે કોઈ ચોક્કસ સમયમર્યાદા નક્કી કરી નથી. તેમણે ઈરાનને કડક શબ્દોમાં ચેતવણી આપતાં કહ્યું છે કે યુએસ નેવી અને એરફોર્સ હજુ પણ સંપૂર્ણ રણનૈતિક તૈયારી સાથે તૈનાત છે.
જો ઈરાન યોજાનારી વાટાઘાટોમાં સાચો અને સહકારપૂર્ણ પ્રતિસાદ નહીં આપે, તો અમેરિકા લશ્કરી કાર્યવાહી કરવાનો વિકલ્પ ફરીથી ખુલ્લો રાખશે. હાલ પૂરતું, વાટાઘાટોના સંકેતોથી વૈશ્વિક બજાર અને તેલ ક્ષેત્રને મોટી રાહત મળી છે.
