ડાબર હની અને ઘી વાપરો છો? FSSAI ના એક આદેશથી કંપનીમાં મચી ગયો હડકંપ!
ભારતની પ્રખ્યાત એફએમસીજી કંપની ડાબર ઈન્ડિયા (Dabur India) સામે ખાદ્ય સુરક્ષા નિયામક FSSAI (ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટેન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા) દ્વારા કડક પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. નિયામકે કંપનીને તેના ઘણા લોકપ્રિય ખાદ્ય ઉત્પાદનોનું વેચાણ તાત્કાલિક અસરથી રોકવા માટે આદેશ આપ્યો છે. આ આદેશ એવા ઉત્પાદનો માટે આપવામાં આવ્યો છે જેના પર ‘100 ટકા શુદ્ધ’, ‘100 ટકા કુદરતી’ કે ‘100 ટકા ઓર્ગેનિક’ જેવા લેબલ અને દાવાઓ કરવામાં આવ્યા હતા. FSSAIના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રકારના દાવાઓ ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરે છે અને તે ખાદ્ય પદાર્થોના જાહેરાત તથા દાવેદારી સંબંધિત નિયમોનું સ્પષ્ટ ઉલ્લંઘન કરે છે.
નિયામકને લેબલિંગ સામે વાંધો કેમ પડ્યો?
ખાદ્ય સુરક્ષા નિયામકના મતે, કોઈપણ ઉત્પાદન પર “100%” જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ કરવાથી ગ્રાહકોમાં ભ્રમ ઊભો થાય છે. આવા દાવાઓની સત્યતા ચકાસવી મુશ્કેલ છે અને તે નિયમોના દાયરામાં આવતા નથી. FSSAIએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટેન્ડર્ડ્સ (એડવર્ટાઇઝિંગ એન્ડ ક્લેમ્સ) રેગ્યુલેશન્સ, 2018 અંતર્ગત આ પ્રકારના દાવાઓ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવતી નથી.
ડાબરની અધિકૃત વેબસાઈટ પર લિસ્ટેડ ઘણા ઉત્પાદનોમાં આ પ્રકારની ગેરરીતિ જોવા મળી હતી. આ તપાસ બાદ નિયામકે ગ્રાહકોના હિતને ધ્યાનમાં રાખીને આ કડક આદેશ આપ્યો છે, જેથી બજારમાં વેચાતી ચીજવસ્તુઓની વાસ્તવિકતા અને તેની ગુણવત્તા જળવાઈ રહે.
કયા-કયા ઉત્પાદનો પર અસર પડી છે?
FSSAI ની આ કાર્યવાહી હેઠળ ડાબરના દરરોજ વપરાતા ઘણા જાણીતા ઉત્પાદનો આવી ગયા છે. નિયામકે જે ઉત્પાદનોના વેચાણ પર સવાલો ઉઠાવ્યા છે અને પ્રતિબંધ મૂક્યો છે તેમાં નીચે મુજબની વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે:
-
ડાબર હની (મધ): જેના પર શુદ્ધતાના 100% દાવા કરવામાં આવ્યા હતા.
-
ડાબર હિમાલયન ઓર્ગેનિક એપલ સાઇડર વિનેગર: લેબલિંગ અને પ્રમાણીકરણ સંબંધિત મુશ્કેલીઓ.
-
ડાબર ઓર્ગેનિક મધ: યોગ્ય મંજૂરી વગર ઓર્ગેનિક હોવાનો દાવો.
-
ડાબર હોમમેડ કોકોનટ મિલ્ક: ‘100 ટકા શુદ્ધતા’ નો અયોગ્ય દાવો.
-
અન્ય ઉત્પાદનો: નાળિયેર પાણી, વર્જિન કોકોનટ ઓઈલ (નાળિયેર તેલ), તલનું તેલ અને ગાયનું ઘી.
આ તમામ ઉત્પાદનો અલગ-અલગ સ્વરૂપે ‘100% નેચરલ’, ‘100% પ્યોર’, ‘100% ગેરંટીડ પ્યોરિટી’ કે ‘100% ટેન્ડર કોકોનટ વોટર’ જેવા લખાણ સાથે વેચાઈ રહ્યા હતા.
નિયમભંગ અને જૈવિક ભારત લોગોનો ગેરઉપયોગ
FSSAI ની તપાસ દરમિયાન કેટલીક ગંભીર બાબતો સામે આવી છે. ખાસ કરીને ડાબર હિમાલયન ઓર્ગેનિક એપલ સાઇડર વિનેગર અને ડાબર ઓર્ગેનિક મધ પર ‘જૈવિક ભારત’ (Jaivik Bharat) નો લોગો દર્શાવવામાં આવ્યો હતો. નિયામકના જણાવ્યા મુજબ, આ ઉત્પાદનો પાસે FSSAI ની માન્ય ઓર્ગેનિક એન્ડોર્સમેન્ટ (ઓર્ગેનિક હોવાની સત્તાવાર મંજૂરી) નહોતી, છતાં પણ આ લોગોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
આ ઉપરાંત, ‘ડાબર હોમમેડ કોકોનટ મિલ્ક’ પર ‘100 ટકા શુદ્ધતા’ નો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. FSSAIના નિયમો મુજબ, મિશ્રિત અથવા કમ્પાઉન્ડ ફૂડ્સ (જેમાં એક કરતાં વધુ સામગ્રી ઉમેરેલી હોય) માટે આ પ્રકારનો દાવો કરવો કાયદાકીય રીતે માન્ય નથી.
અગાઉ આપેલી નોટિસ અને FSSAI નો આકરો આદેશ
આ સખત આદેશ આપતા પહેલા, FSSAI એ ડાબર ઈન્ડિયાને આ મામલે ચેતવણી આપી હતી. નિયામકે અગાઉ પણ ડાબરને નોટિસ પાઠવીને પ્રોડક્ટ્સ પરથી ગેરમાર્ગે દોરતા ‘100%’ વાળા દાવાઓ હટાવવા માટે જણાવ્યું હતું. જોકે, કંપની તરફથી કોઈ યોગ્ય કે સંતોષકારક સુધારાત્મક પગલાં લેવામાં આવ્યા ન હતા.
કંપનીના આ અસંતોષકારક વલણને કારણે FSSAI એ આખરે આકરાં પગલાં ભરવાનો નિર્ણય લીધો છે. નિયામકે ડાબરને સ્પષ્ટ નિર્દેશ આપ્યો છે કે:
-
સવાલોના ઘેરામાં આવેલા તમામ ઉત્પાદનો અને ‘100%’ ના દાવા વાળા કોઈપણ ખાદ્ય પદાર્થોનું વેચાણ તાત્કાલિક ધોરણે બંધ કરવામાં આવે.
-
કંપનીએ આ સંદર્ભમાં શું પગલાં લીધા છે તેનો વિગતવાર એક્શન ટેકન રિપોર્ટ (Action Taken Report) આગામી 15 દિવસમાં FSSAI સમક્ષ રજૂ કરવાનો રહેશે.
ડાબર ઈન્ડિયાનો સત્તાવાર જવાબ
FSSAI ની આ કાર્યવાહી બાદ ડાબર ઈન્ડિયાએ પણ પોતાનું નિવેદન બહાર પાડ્યું છે. કંપનીએ સ્વીકાર્યું છે કે તેમને નિયામક તરફથી નોટિસ મળી છે અને તેઓ આ બાબતને ખૂબ ગંભીરતાથી લઈ રહ્યા છે.
ડાબરે પોતાના સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે, “અમને FSSAI તરફથી નોટિસ મળી ગઈ છે. નોટિસમાં ઉલ્લેખિત તમામ બાબતો અને વિગતોને અમે અમારી વેબસાઈટ અને ઉત્પાદનોના સંદર્ભમાં ચકાસી રહ્યા છીએ.” કંપની હાલ આ કાયદાકીય અને ટેકનિકલ બાબતોની તપાસ કરી રહી છે જેથી FSSAI ના નિયમોનું પાલન કરી શકાય.
FSSAI ની વધતી સક્રિયતા અને ગ્રાહક સુરક્ષા
છેલ્લા કેટલાક સમયથી FSSAI ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્ય અને હિતોની રક્ષા માટે ખૂબ જ સક્રિય મોડમાં જોવા મળી રહ્યું છે. બજારમાં મળતી વસ્તુઓની ગુણવત્તા અને તેની જાહેરાતો પર નિયામક કડક નજર રાખી રહ્યું છે. ઓનલાઇન વેચાણ કરતી કંપનીઓ અને મોટા બ્રાન્ડ્સ દ્વારા કરવામાં આવતા ખોટા દાવાઓ સામે સતત પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે.
ડાબર સામેની આ કાર્યવાહી પહેલાં પણ FSSAI એ ઘણી એનર્જી ડ્રિંક બનાવતી કંપનીઓ અને આલ્કોહોલિક બેવરેજ (દારૂ અને પીણાં) બનાવતી કંપનીઓ સામે નિયમભંગ બદલ આકરા આદેશો આપ્યા છે. આ તમામ બાબતો દર્શાવે છે કે હવે બ્રાન્ડ્સ ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે પેકિંગ પર ગમે તેવા દાવાઓ કરી શકશે નહીં અને તેમણે સરકારી નિયમોનું સંપૂર્ણ પાલન કરવું જ પડશે.
