રોકાણકારો માટે સીક્રેટ ફોર્મ્યુલા! ‘રૂલ ઓફ ૭૨’ થી મિનિટોમાં કરો ગણિત!
જ્યારે પણ આપણે કોઈ જગ્યાએ પોતાના પૈસાનું રોકાણ કરીએ છીએ, ત્યારે આપણા મનમાં સૌથી પહેલો પ્રશ્ન એ જ આવે છે કે આ રકમ બમણી (ડબલ) ક્યારે થશે? નાણાકીય આયોજન (ફાઇનાન્શિયલ પ્લાનિંગ) માં માત્ર રોકાણ કરેલી રકમ જોવી પૂરતી નથી, પરંતુ તેની સાથે ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ (કમ્પાઉન્ડિંગ) અને વાર્ષિક વળતરનો દર (રીટર્ન રેટ) કેટલો છે તે જાણવું અત્યંત જરૂરી છે.
રોકાણકારોની આ જ મૂંઝવણને સરળ બનાવવા માટે પર્સનલ ફાઇનાન્સમાં ‘રૂલ ઓફ ૭૨’ (Rule of 72) નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. કોઈ પણ જટિલ અને લાંબી ગણતરી કર્યા વગર, તમારા પૈસા અંદાજે કેટલા વર્ષોમાં બમણા થશે તે જાણવાની આ એક સૌથી ઝડપી અને સરળ રીત છે.
શું છે આ ‘રૂલ ઓફ ૭૨’?
રૂલ ઓફ ૭૨ નો ઉપયોગ કરવો ખૂબ જ સરળ છે. આના માટે તમારે માત્ર ૭૨ ની સંખ્યાને તમારા રોકાણ પર મળતા અંદાજિત વાર્ષિક વળતરના દર (વ્યાજ દર) વડે ભાગવાની હોય છે.
તેનું સરળ સૂત્ર (Formula) આ મુજબ છે:
પૈસા બમણા થવાનો અંદાજિત સમય (વર્ષમાં) = ૭૨ ÷ વાર્ષિક વળતરનો દર (%)
ઉદાહરણ તરીકે, જો તમે ₹૧ લાખનું રોકાણ કર્યું છે અને તેના પર તમને વાર્ષિક ૧૦% નું વળતર મળી રહ્યું છે, તો ૭૨ ને ૧૦ વડે ભાગવાથી ૭.૨ ઉત્તર આવે છે. આનો અર્થ એ થયો કે રૂલ ઓફ ૭૨ મુજબ, ૧૦% ના દરે તમારા ₹૧ લાખને ₹૨ લાખ થવામાં અંદાજે ૭.૨ વર્ષ (લગભગ ૭ વર્ષ અને ૨ મહિના) નો સમય લાગશે.
૬%, ૮% અને ૧૦% વળતર પર ₹૧ લાખ ક્યારે બનશે ₹૨ લાખ?
વળતરના દરમાં થોડો ફેરફાર પણ લાંબા ગાળે રોકાણના સમયગાળા પર મોટો પ્રભાવ પાડે છે. ચાલો આપણે અલગ-અલગ વ્યાજ દરો પર ₹૧ લાખ બમણા થવાનો સમયગાળો સમજીએ:
૬% વાર્ષિક વળતર પર:
૭૨ ÷ ૬ = ૧૨ વર્ષ
જો તમને વાર્ષિક ૬% વ્યાજ મળે છે, તો ₹૧ લાખને ₹૨ લાખ બનવામાં અંદાજે ૧૨ વર્ષનો સમય લાગશે.
૮% વાર્ષિક વળતર પર:
૭૨ ÷ ૮ = ૯ વર્ષ
જો વળતરનો દર વધીને ૮% થાય છે, તો એ જ રકમ બમણી થવામાં ૯ વર્ષ લાગશે.
૧૦% વાર્ષિક વળતર પર:
૭૨ ÷ ૧૦ = ૭.૨ વર્ષ
જ્યારે ૧૦% ના દરે વળતર મળે, ત્યારે તમારું રોકાણ માત્ર ૭.૨ વર્ષમાં બમણું થઈ જશે.
આ સરખામણી પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વળતરના દરમાં માત્ર ૨% થી ૪% નો વધારો તમારા રોકાણને બમણું કરવાનો સમયગાળો કેટલો ઝડપથી ઘટાડી દે છે.
જો વળતરનો દર ૨૫% હોય તો પૈસા ક્યારે બમણા થાય?
અન્ય ઉચ્ચ જોખમ ધરાવતા રોકાણના વિકલ્પો જેમ કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ કે શેરબજારમાં જો વાર્ષિક સરેરાશ ૨૫% નું વળતર માનવામાં આવે, તો:
૭૨ ÷ ૨૫ = ૨.૮૮ વર્ષ
એટલે કે ૨૫% ના ઊંચા વળતર દરે તમારા પૈસા માત્ર ૨.૮૮ વર્ષ (લગભગ ૨ વર્ષ અને ૧૦ મહિના) માં બમણા થઈ શકે છે. આ ઉદાહરણ દર્શાવે છે કે જેમ વળતરનો દર ઊંચો હોય તેમ પૈસા બમણા થવાનો સમયગાળો નાટકીય રીતે ઘટી જાય છે.
ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) માં ૬% થી ૮.૫% વ્યાજ હોય તો શું થશે?
સામાન્ય રીતે ભારતની વિવિધ બેંકોમાં ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) પર ૬% થી ૮.૫% ની આસપાસ વ્યાજ મળતું હોય છે. જો આપણે આ વ્યાજ દરના આધારે રૂલ ઓફ ૭૨ નો ઉપયોગ કરીએ, તો ₹૧ લાખને FD માં બમણા થવામાં અંદાજે ૮.૪ વર્ષથી ૧૨ વર્ષ નો સમય લાગી શકે છે.
તમારે એ યાદ રાખવું જોઈએ કે આ માત્ર એક અંદાજ છે. વાસ્તવિક સમયગાળો બેંકના ચોક્કસ વ્યાજ દર, કમ્પાઉન્ડિંગની ફ્રીક્વન્સી (ત્રિમાસિક કે વાર્ષિક) અને લાગુ પડતી શરતો પર આધાર રાખે છે.
રૂલ ઓફ ૭૨ નો ઉપયોગ શા માટે કરવો જોઈએ?
આ નિયમનો સૌથી મોટો ફાયદો તેની અનુકૂળતા અને સરળતા છે. સામાન્ય રોકાણકારે ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજના જટિલ ફોર્મ્યુલા કે કેલ્ક્યુલેટરની જરૂર પડતી નથી.
જો તમારી સામે રોકાણના બે અલગ-અલગ વિકલ્પો હોય — જેમ કે એકમાં ૬% અને બીજામાં ૮% વળતર મળતું હોય — તો તમે મિનિટોમાં જ ગણતરી કરીને નક્કી કરી શકો છો કે કયા વિકલ્પમાં તમારું નાણાકીય લક્ષ્ય ઝડપથી પૂરું થશે.
પરંતુ આને ગેરંટી ન માનવી: ધ્યાનમાં રાખવા જેવા અન્ય પરિબળો
રૂલ ઓફ ૭૨ એ માત્ર અંદાજ લગાવવાની એક સરળ પદ્ધતિ છે. આનો અર્થ એ નથી કે તમારું રોકાણ બરાબર તે જ દિવસે કે વર્ષે બમણું થઈ જશે. વાસ્તવિક રોકાણમાં વળતરના દરો બજારના જોખમોને કારણે ઉપર-નીચે થઈ શકે છે.
આ ઉપરાંત, નીચે મુજબના પરિબળો પણ તમારા અંતિમ વળતરને અસર કરે છે:
૧. ટેક્સ (કરવેરો): રોકાણમાંથી મળતી કમાણી પર ચૂકવવો પડતો ટેક્સ.
૨. ફી અને ચાર્જિસ: મ્યુચ્યુઅલ ફંડ કે અન્ય સ્કીમના મેનેજમેન્ટ ચાર્જિસ.
૩. મોંઘવારી (Inflation): સમય જતાં પૈસાનું ખરીદમૂલ્ય ઘટે છે.
તેથી, રોકાણનો આખરી નિર્ણય લેતી વખતે માત્ર રૂલ ઓફ ૭૨ પર આધાર ન રાખતા, વાસ્તવિક વળતર, ટેક્સ, જોખમ અને પોતાના નાણાકીય ધ્યેયોને ધ્યાનમાં રાખીને યોગ્ય આયોજન કરવું જોઈએ.
