બજાર નિયમનકાર અને NSE નો કાનૂની જંગ પૂરો: સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયથી રોકાણકારો અને એક્સચેન્જને મોટો દિલાસો
ભારતના સૌથી મોટા શેરબજાર ‘નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ’ (NSE) માટે એક અત્યંત રાહતજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. સુપ્રીમ કોર્ટે સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા (SEBI) અને NSE વચ્ચે થયેલા ₹૧,૪૯૧.૨૧ કરોડના સેટલમેન્ટ એગ્રીમેન્ટ (સમાધાન કરાર)ને પોતાની સત્તાવાર મંજૂરી આપી દીધી છે. આ સાથે જ છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી સમગ્ર દેશના મૂડીબજાર અને રોકાણકારોનું ધ્યાન ખેંચનારા ચર્ચિત કો-લોકેશન (Co-location) અને ડાર્ક-ફાઇબર (Dark-Fiber) કેસો પર સંપૂર્ણપણે પૂર્ણવિરામ મુકાઈ ગયું છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના આ આદેશ બાદ આ કેસ સંબંધિત તમામ પડતર કાનૂની બાબતો અને અપીલોને સત્તાવાર રીતે બંધ કરી દેવામાં આવી છે, જેનાથી દેશના અગ્રણી સ્ટોક એક્સચેન્જ સામે રહેલું મોટું કાનૂની સંકટ ટળ્યું છે.
શું હતો સમગ્ર મામલો અને કઈ રીતે શરૂ થયો વિવાદ?
આ કાનૂની વિવાદ દેશના નાણાકીય બજારના સૌથી મોટા સંકટોમાંથી એક ગણાતો હતો, જેણે વર્ષો સુધી NSE ની વિશ્વસનીયતા પર ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા હતા:
કો-લોકેશન કેસ: આ કેસમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો કે NSE દ્વારા કેટલાક પસંદગીના બ્રોકર્સ અને ટ્રેડરોને એક્સચેન્જના મુખ્ય સર્વરની બિલકુલ નજીક જ પોતાના કમ્પ્યુટર મશીનો ગોઠવવાની (કો-લોકેશન) વિશેષ સગવડ આપવામાં આવી હતી. આ સુવિધાના કારણે તે ચોક્કસ બ્રોકર્સને સામાન્ય રોકાણકારો કરતા થોડી મિલિસેકન્ડ વહેલો ડેટા મળી જતો હતો, જેનાથી તેઓ કરોડો રૂપિયાનો અયોગ્ય નફો કમાઈ લેતા હતા.
ડાર્ક-ફાઇબર કેસ: આ કેસમાં કેટલાક બ્રોકર્સ પર યોગ્ય કાનૂની પરવાનગીઓ વગર જ અત્યંત ઝડપી ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી લાઇન એટલે કે ‘ડાર્ક-ફાઇબર’ નો ઉપયોગ કરીને અન્ય રોકાણકારો કરતા ટ્રેડિંગમાં ગેરવાજબી લાભ મેળવવાનો ગંભીર આરોપ મૂકાયો હતો.
SEBI, SAT અને સુપ્રીમ કોર્ટની લાંબી કાનૂની લડાઈ
આ સમગ્ર વિવાદનો કાનૂની ઇતિહાસ ખૂબ જ જટિલ રહ્યો છે. વર્ષ ૨૦૧૯ માં બજાર નિયમનકાર સેબીએ આ મામલે કડક વલણ અપનાવતા NSE ને ૧૨ ટકા વ્યાજ સાથે આશરે ₹૬૨૫ કરોડ ચૂકવવાનો સ્પષ્ટ આદેશ આપ્યો હતો. જોકે, NSE એ આ આદેશને સિક્યોરિટીઝ એપેલેટ ટ્રિબ્યુનલ (SAT) માં પડકાર્યો હતો, જ્યાં SAT એ સેબીના આ નિર્ણયને રદબતલ કરી દીધો હતો.
ટ્રિબ્યુનલના આ આદેશ સામે સેબીએ દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત એટલે કે સુપ્રીમ કોર્ટના દરવાજા ખટખટાવ્યા હતા. દરમિયાન, સેબીના સેટલમેન્ટ નિયમો હેઠળ આ લાંબી કાનૂની પ્રક્રિયાનો ઉકેલ લાવવાના પ્રયાસો શરૂ થયા હતા. જુલાઈ મહિનામાં સેબીએ પોતાના સેટલમેન્ટ નિયમો અનુસાર બંને કેસોને એકસાથે જોડીને NSE ના ₹૧,૪૯૧ કરોડના સમાધાન પ્રસ્તાવને પ્રાથમિક મંજૂરી આપી દીધી હતી.
₹૧,૪૯૧ કરોડની જમા રકમ અને કેસનો આખરી ઉકેલ
સેબીના સેટલમેન્ટ માળખા મુજબ NSE એ કેસ બંધ કરવા માટે નિયત કરાયેલી ₹૧,૪૯૧.૨૧ કરોડની માતબર રકમ સંપૂર્ણપણે ચૂકવી દીધી હતી. આ રકમ જમા થયા બાદ સેબીએ આ કરારને આખરી મંજૂરી આપી હતી અને ત્યારબાદ સુપ્રીમ કોર્ટે પણ બંને પક્ષો વચ્ચેના આ સમાધાનને કાયદેસર રીતે માન્ય રાખીને તમામ પેન્ડિંગ અરજીઓ અને કેસો રદ કરી દીધા હતા.
કાનૂની બોજ ઘટતા NSE માટે આગળનો રસ્તો સાફ
આ લાંબા સમયથી ચાલી આવતા હાઈ-પ્રોફાઈલ મુકદ્દમાઓનો સુખદ અંત આવતા NSE એ રાહતનો શ્વાસ લીધો છે. કાનૂની વિવાદો સીલ થઈ જવાથી હવે આ અગ્રણી સ્ટોક એક્સચેન્જ પોતાની કામગીરીને વધુ પારદર્શક બનાવી શકશે. કોઈપણ પ્રકારના કોર્ટ કેસના અવરોધ વિના એક્સચેન્જ હવે પોતાના ભવિષ્યના બિઝનેસ પ્લાન્સ, નવી ટેકનોલોજીના અમલીકરણ અને બજારના વિકાસ માટેની નવી વ્યૂહરચનાઓ પર પૂર્ણપણે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકશે.
