તમારી એફડી બંધ કર્યા વગર મેળવો ૯૦% સુધી લોન, જાણો વ્યાજ દર અને ઓવરડ્રાફ્ટ નિયમો
જીવનમાં નાણાકીય આયોજન ગમે તેટલું મજબૂત હોય, પરંતુ કટોકટી ક્યારેય કહીને આવતી નથી. અચાનક આવી પડેલું મેડિકલ બિલ, ઘરનું સમારકામ, બાળકનું શિક્ષણ કે અન્ય કોઈ અનપેક્ષિત ખર્ચ ઘણીવાર આપણી સામે મોટી આર્થિક મુશ્કેલી ઊભી કરી દે છે. આવા સમયે મોટાભાગના લોકો પાસે પોતાની બેંકમાં રાખેલી ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) એકમાત્ર સુરક્ષિત સહારા તરીકે દેખાય છે. પરંતુ, જ્યારે અચાનક પૈસાની જરૂર પડે ત્યારે મનમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ થાય છે કે શું એફડી સમય પહેલાં તોડી નાખવી (Premature Withdrawal) વધુ સારું છે કે પછી એફડીને યથાવત રાખી તેની સામે લોન (Loan Against FD) લેવી યોગ્ય રહેશે?
આ પ્રશ્નનો કોઈ એક સીધો જવાબ નથી, કારણ કે આ નિર્ણય તમને કેટલા સમય માટે પૈસાની જરૂર છે અને તમારી પાસે લોન ચુકવવાની કેવી યોજના છે તેના પર સંપૂર્ણપણે આધાર રાખે છે.
સમય પહેલાં FD તોડવાના ગેરફાયદા અને વ્યાજમાં નુકસાન
જ્યારે તમે તમારી એફડી પાકતી મુદત (Maturity) પહેલાં જ બંધ કરી દો છો, ત્યારે એવું નથી કે તમે અત્યાર સુધી કમાયેલું તમામ વ્યાજ ગુમાવી દેશો. પરંતુ, બેંકો તમારા દ્વારા જમા રકમ પર લાગુ પડતો વ્યાજ દર ફરીથી સેટ કરે છે. નિયમ મુજબ, મૂળ બુકિંગ વખતે નક્કી થયેલો ઊંચો વ્યાજ દર આપવાને બદલે બેંક પૈસા ખરેખર જેટલા સમય સુધી જમા રહ્યા હોય તે સમયગાળાનો વ્યાજ દર ગણે છે.
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ની માર્ગદર્શિકા હેઠળ દરેક બેંક પાસે સમય પહેલાં પૈસા ઉપાડવા માટે ચોક્કસ નીતિ હોય છે. આ નીતિ અનુસાર બેંકો વ્યાજ દર ઘટાડે છે અને તેની સાથે ૦.૫% થી ૧% સુધીનો દંડ (Penalty) પણ વસૂલે છે. પરિણામે, જો તમે ઊંચા વ્યાજ દરે એફડી બુક કરાવી હોય, તો સમય પહેલાં ઉપાડ કરવાથી તમને અપેક્ષા કરતા ખૂબ ઓછું વળતર મળે છે. આ ઉપરાંત, એકવાર એફડી બંધ થઈ જાય પછી ભવિષ્યમાં તેના પર મળનારું વ્યાજ કાયમ માટે બંધ થઈ જાય છે.
FD સામે લોન: ડિપોઝિટ બંધ કર્યા વગર નાણાં મેળવવાનો શ્રેષ્ઠ રસ્તો
જો તમે તમારી રોકાણ કરેલી રકમને અડચણ વગર વધવા દેવા માંગતા હોવ, તો એફડી સામે લોન લેવી એ એક અત્યંત લોકપ્રિય અને સમજુ વિકલ્પ છે. આ પ્રક્રિયામાં બેંક તમારી એફડીને ગીરવી (Collateral) તરીકે રાખે છે અને તેને બંધ કર્યા વગર તમને રોકડ રકમ પૂરી પાડે છે.
સામાન્ય રીતે બેંકો તમારી એફડીની કુલ રકમના ૮૦% થી ૯૦% સુધીની લોન કે ઓવરડ્રાફ્ટ સુવિધા આપે છે. આ વિકલ્પનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તમારી મૂળ એફડી પૃષ્ઠભૂમિમાં ચાલુ રહે છે અને તેના પર નક્કી થયેલું વ્યાજ સતત મળતું રહે છે. બેંક સામાન્ય રીતે તમારી એફડીના વ્યાજ દર કરતા ૧% થી ૨% જેટલો વધુ વ્યાજ દર લોન પર વસૂલે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમને એફડી પર ૭% વ્યાજ મળતું હોય, તો લોન પર ૮% કે ૯% વ્યાજ ચૂકવવું પડશે. જો તમે ઓવરડ્રાફ્ટ સુવિધા લો છો, તો તમે જેટલી રકમ ઉપાડો છો અને જેટલા દિવસ માટે વાપરો છો, માત્ર તેના પર જ વ્યાજ ચૂકવવું પડે છે.
સમયગાળાના આધારે નક્કી કરો સાચો વિકલ્પ
તમારે કયો વિકલ્પ પસંદ કરવો તેની ગણતરી ખૂબ સરળ છે:
ટૂંકા ગાળા માટે (Short Term): જો તમને માત્ર ૩ થી ૬ મહિના માટે રૂ. ૨ લાખની જરૂર હોય, તો એફડી તોડવાથી મોટો દંડ અને વ્યાજનો કાપ સહન કરવો પડશે. તેના બદલે એફડી સામે લોન લેવી વધુ સસ્તી પડશે, કારણ કે તમે ટૂંક સમયમાં લોન ચૂકવીને તમારી એફડીને સુરક્ષિત રાખી શકશો.
લાંબા ગાળા માટે (Long Term): જો તમને ૨ વર્ષ જેવા લાંબા સમય માટે પૈસાની જરૂર હોય અને લોન ભરપાઈ કરવા માટે નજીકના ભવિષ્યમાં કોઈ આવકનો સ્ત્રોત દેખાતો ન હોય, તો લાંબા સમય સુધી લોનનું વ્યાજ ભરવું નુકસાનકારક સાબિત થાય છે. આવી સ્થિતિમાં એફડી સમય પહેલાં બંધ કરી દેવી જ વધુ આર્થિક અને ડહાપણભર્યું પગલું છે.
અંતિમ નિર્ણય લેતા પહેલાં આ બે ગણતરી ચોક્કસ કરો
કોઈપણ દસ્તાવેજ પર સહી કરતા કે બેંકમાં અરજી કરતા પહેલાં તમારી બેંક પાસેથી બે બાબતો સ્પષ્ટ રીતે સમજી લો: ૧. જો તમે આજે જ એફડી બંધ કરો છો, તો દંડ કપાયા પછી તમારા હાથમાં કેટલી ચોખ્ખી રકમ આવશે?
૨. જો તમે એફડી સામે લોન લો છો, તો લોન પૂરી થાય ત્યાં સુધી કુલ વ્યાજ અને પ્રોસેસિંગ ચાર્જ કેટલો થશે?
આ ઉપરાંત, જો તમારી એફડીની પાકતી મુદતમાં માત્ર થોડા અઠવાડિયા કે મહિના જ બાકી હોય, તો તેને તોડવાનું કે નવી લોન લેવાની ઝંઝટમાં પડવાનું ટાળવું જોઈએ. યોગ્ય નાણાકીય નિર્ણય એ માત્ર બચત કે ઉધાર વચ્ચેની પસંદગી નથી, પરંતુ તમારા નાણાંના ઉપયોગના કુલ ખર્ચને સમજીને લેવાયેલો નિર્ણય છે.
