PoKમાં વિરોધ પ્રદર્શન આગળ નમતી શહબાઝ શરીફની સરકાર: જેમને આતંકવાદી કહ્યા હતા, હવે તેમને ‘દેશભક્ત’ ગણાવ્યા
પાકિસ્તાન અધીન કાશ્મીર (PoK) માં છેલ્લા ઘણા મહિનાઓથી ચાલી રહેલા વ્યાપક વિરોધ પ્રદર્શન અને હિંસક આંદોલન સામે આખરે પાકિસ્તાનના પ્રધાનમંત્રી શહબાઝ શરીફની સત્તાધારી પાર્ટી ‘પાકિસ્તાન મુસ્લિમ લીગ-નવાઝ’ (PML-N) એ નમતું જોખવું પડ્યું છે. જે નાગરિકો અને વિરોધ કરનારાઓને થોડા દિવસો પહેલા સુધી આતંકવાદી અને દેશદ્રોહી ગણાવવામાં આવતા હતા, તેમને હવે સત્તાધારી પક્ષે ‘દેશભક્ત’ ગણાવવા પડ્યા છે.
PoK ક્ષેત્રમાં ભડકે બળેલી વિરોધની જ્વાળાઓ વચ્ચે શહબાઝ શરીફના વરિષ્ઠ સલાહકાર રાણા સનાઉલ્લાહનું નિવેદન સામે આવ્યું છે, જેમાં તેમણે કહ્યું છે કે આંદોલન કરી રહેલા 99% લોકો આપણા પોતાના દેશભક્ત ભાઈઓ છે. આ બદલાયેલું વલણ દર્શાવે છે કે PoK ના લોકોના અસાધારણ એકજુટ આંદોલને ઇસ્લામાબાદની કેન્દ્રીય સરકારને બેકફૂટ પર લાવી દીધી છે.
શું છે જોઈન્ટ અવામી એક્શન કમિટી (JAAC) અને તેનો વિરોધ?
PoK માં થઈ રહેલા તમામ મોટા વિરોધ પ્રદર્શનોનું નેતૃત્વ જોઈન્ટ અવામી એક્શન કમિટી (JAAC) કરી રહી છે. આ કોઈ સામાન્ય રાજકીય પક્ષ નથી, પરંતુ સમાજના તમામ વર્ગોનું એક વિશાળ અને મજબૂત સંગઠન છે. આ કમિટીમાં વિદ્યાર્થીઓ, સ્થાનિક વેપારીઓ, ટ્રાન્સપોર્ટરો, વકીલો, શિક્ષકો અને સામાન્ય સામાજિક કાર્યકરો જોડાયેલા છે.
JAAC છેલ્લા બે મહિનાથી વધુ સમયથી PoK ના શહેરોમાં વીજળીના આસમાને પહોંચેલા બિલ, મોંઘવારી, ઘઉંના લોટ પર સબસિડી પાછી ખેંચી લેવા અને ચૂંટણીમાં સ્થાનિક લોકોના અધિકારોની ચોરી સામે સડક પર ઉતરીને આંદોલન કરી રહ્યું છે. સ્થાનિક પ્રશાસને જૂન મહિનામાં આ સંગઠન પર પ્રતિબંધ લાદી દીધો હતો અને તેના અનેક નેતાઓની ધરપકડ કરી હતી. છતાં, જનતાનો આક્રોશ ઓછો થવાને બદલે સતત વધતો રહ્યો છે.
PML-N ના સ્ટેન્ડમાં અચાનક આવેલો યુ-ટર્ન
થોડા દિવસો પહેલા સુધી PML-N ના નેતાઓ અને પાકિસ્તાની સૈન્ય પ્રશાસન PoK માં પ્રદર્શનકારીઓ પર કરવામાં આવી રહેલી હિંસક કાર્યવાહી અને ગોળીબારને યોગ્ય ઠેરવતા હતા. શહબાઝ શરીફની સરકારે એવો દાવો કર્યો હતો કે આ પ્રદર્શનકારીઓ વચ્ચે પ્રતિબંધિત આતંકવાદી સંગઠન ‘તહરીક-એ-તાલિબાન પાકિસ્તાન’ (TTP) ના આતંકવાદીઓ છુપાયેલા છે અને તેઓ હિંસા ભડકાવી રહ્યા છે.
પરંતુ સ્થાનિક ચૂંટણીના વાતાવરણ અને જનતાના ભારે આક્રોશને જોતા શહબાઝ શરીફની પાર્ટીએ પોતાનો સૂર બદલી નાખ્યો છે. PoK માં વિધાનસભા ચૂંટણીના ત્રીજા તબક્કા પહેલા યોજાયેલી એક રેલી દરમિયાન રાણા સનાઉલ્લાહે જાહેરાત કરી હતી કે PML-N સરકાર બનાવ્યા બાદ સૌથી પહેલું કામ JAAC ના પ્રતિનિધિઓ સાથે ટેબલ પર બેસીને ચર્ચા કરવાનું અને આ વિવાદનો ઉકેલ લાવવાનું કરશે.
PoK ચૂંટણીનું રાજકીય ચિત્ર અને હિંસાનો સિલસિલો
PoK વિધાનસભામાં કુલ 45 નિર્વાચિત બેઠકો છે, જ્યાં તબક્કાવાર રીતે ચૂંટણીઓ યોજાઈ રહી છે. અત્યાર સુધી યોજાયેલા બે તબક્કામાં PML-N એ 25 બેઠકો પર જીત મેળવીને બહુમતીનો આંકડો પાર કરી લીધો છે. તેમની મુખ્ય સ્પર્ધા પાકિસ્તાન પીપલ્સ પાર્ટી (PPP) સાથે છે, જે કેન્દ્રમાં પણ તેમની ગઠબંધન સહયોગી છે.
પરંતુ 27 જુલાઈથી ચૂંટણી પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ત્યારથી સ્થિતિ વધુ વણસી છે:
મોટા પાયે ખુવારી: JAAC નો દાવો છે કે જુલાઈમાં ચૂંટણી શરૂ થયા બાદ સુરક્ષા દળોના ગોળીબારમાં મહિલાઓ અને બાળકો સહિત 40થી વધુ લોકો માર્યા ગયા છે.
ભયાનક આંકડો: આંદોલનકારી જૂથોનું કહેવું છે કે જૂનના પ્રથમ અઠવાડિયાથી અત્યાર સુધીમાં પ્રશાસનની દમનકારી નીતિઓને કારણે 400થી વધુ પ્રદર્શનકારીઓ જીવ ગુમાવી ચૂક્યા છે.
સરકારનો ઇનકાર: બીજી તરફ પાકિસ્તાન સરકાર આ આંકડાઓને તથ્યવિહીન અને અતિશયોક્તિપૂર્ણ ગણાવીને નાગરિકોના મોતના દાવાઓને ફગાવી રહી છે.
12 વિવાદિત ‘શરણાર્થી બેઠકો’નો મુદ્દો
JAAC ની સૌથી મોટી અને મુખ્ય માંગ PoK ની 12 વિવાદિત ‘શરણાર્થી બેઠકો’ (Refugee Seats) ના ખ્યાલને નાબૂદ કરવાની છે.
સ્થાનિક નાગરિકોનો આક્ષેપ છે કે ઇસ્લામાબાદમાં બેઠેલી પાકિસ્તાન સરકાર આ 12 શરણાર્થી બેઠકોના માધ્યમથી ચૂંટણી પરિણામોમાં હેરાફેરી કરે છે. પાકિસ્તાનમાં વસતા શરણાર્થીઓના નામે આ બેઠકો પર પોતાના વફાદાર ઉમેદવારોને જીતાડી દેવામાં આવે છે, જેથી સ્થાનિક વસતીના જનમતને બાજુ પર રાખીને પાકિસ્તાની સત્તાધીશો પોતાની પસંદગીના વ્યક્તિને PoK ના પ્રધાનમંત્રી બનાવી શકે.
માનવાધિકાર સંગઠનો અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રની ચિંતા
PoK માં સ્થાનિક નાગરિકો પર થઈ રહેલા અત્યાચાર અને માનવાધિકારના ભંગ અંગે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયે પણ ગંભીર નોંધ લીધી છે. ‘એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલ’ અને ‘હ્યુમન રાઇટ્સ કમિશન ઓફ પાકિસ્તાન’ એ સુરક્ષા દળો દ્વારા કરવામાં આવેલી હિંસક કાર્યવાહી પર ભારે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે અને સમગ્ર મામલાની નિષ્પક્ષ તપાસ કરવાની માંગ કરી છે.
તદુપરાંત, સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) એ પણ PoK ની વણસતી સુરક્ષા પરિસ્થિતિ પર ઊંડી ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. UN એ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે શાંતિપૂર્ણ રીતે પોતાના અધિકારો માટે પ્રદર્શન કરી રહેલા નાગરિકો પર જે નિર્મમ કાર્યવાહી થઈ રહી છે, તેના માટે જવાબદાર અધિકારીઓની જવાબદારી નક્કી થવી જોઈએ.
ભારતનું સ્પષ્ટ અને અફર વલણ
PoK ની આ સમગ્ર સ્થિતિ વચ્ચે ભારત સરકારે વૈશ્વિક મંચ પર પોતાનું વલણ ફરી એકવાર સ્પષ્ટ કર્યું છે. ભારતે હંમેશાં મજબૂતીથી કહ્યું છે કે સમગ્ર જમ્મુ-કાશ્મીર અને લડાખનો પ્રદેશ ભારતનો અભિન્ન અને અવિભાજ્ય ભાગ છે.
ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે વારંવાર દોહરાવ્યું છે કે પાકિસ્તાને ભારતના આ ભૂ ભાગ પર ગેરકાયદેસર અને બળજબરીપૂર્વક કબજો જમાવ્યો છે. PoK ના નાગરિકો સાથે થઈ રહેલો અન્યાય અને અત્યાચાર એ વાતનું પ્રતિક છે કે પાકિસ્તાન આ ક્ષેત્ર પર માત્ર કબ્જો રાખવા માંગે છે, પરંતુ ત્યાંના નાગરિકોના કલ્યાણ કે વિકાસ સાથે તેને કોઈ લેવાદેવા નથી. હવે જ્યારે સ્થાનિક જનતાએ વિદ્રોહનું બ્યુગલ વગાડ્યું છે, ત્યારે પાકિસ્તાની શાસકો પાસે પીછેહઠ કરવા સિવાય કોઈ રસ્તો બચ્યો નથી.
