વંદે માતરમ બિલને રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી: હવે રાષ્ટ્રગીત ‘જન ગણ મન’ જેવો જ મળશે કાનૂની દરજ્જો

દેશના રાષ્ટ્રીય પ્રતીકો અને આદર સાથે જોડાયેલા એક અગત્યના કાયદાકીય ફેરફારમાં, રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ મંગળવારે ‘રાષ્ટ્રીય સન્માનના અપમાન નિવારણ (સુધારા) બિલ, ૨૦૨૬’ ને પોતાની સત્તાવાર મંજૂરી આપી દીધી છે. આ મંજૂરી સાથે જ દેશનું રાષ્ટ્રગાન ‘વંદે માતરમ’ હવે રાષ્ટ્રગીત ‘જન ગણ મન’ જેટલું જ સમાન કાનૂની રક્ષણ ધરાવતો કાયદો બની ગયું છે. કેન્દ્ર સરકારે જાહેર કરેલા નિવેદન અનુસાર, આ નવા કાયદા હેઠળ હવેથી કોઈપણ સરકારી કે સત્તાવાર કાર્યક્રમમાં વંદે માતરમ ગાવા દરમિયાન ઈરાદાપૂર્વક કોઈ અવરોધ ઊભો કરવો, તેને અટકાવવું કે તેનું અનાદર કરવું તે શિક્ષાપાત્ર ગુનો ગણાશે. આ સુધારા વિધેયક લોકસભામાં ૩૦ જુલાઈના રોજ અને ત્યારબાદ રાજ્યસભામાં પસાર કરવામાં આવ્યું હતું.

નવા કાયદા મુજબ, દેશના કોઈપણ સરકારી કાર્યક્રમની શરૂઆતમાં અને અંતમાં રાષ્ટ્રગીત ‘જન ગણ મન’ ની સાથે રાષ્ટ્રગાન ‘વંદે માતરમ’ ના સંપૂર્ણ શ્લોકોનું ગાયન કરવું ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે.

આ કાયદો બન્યા બાદ કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ સાંસદ શશી થરૂરે ઇન્સ્ટાગ્રામ પર એક વિસ્તૃત પોસ્ટ શેર કરીને પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા હતા. થરૂરે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે તેમના મનમાં રાષ્ટ્રગીત ‘જન ગણ મન’ અને રાષ્ટ્રગાન ‘વંદે માતરમ’ બંને પ્રત્યે અગાધ માન અને આદર છે. તેઓ પોતે રાષ્ટ્રગીત અને રાષ્ટ્રગાનના પ્રથમ બે શ્લોક સંપૂર્ણ આદર સાથે ગાઈ શકે છે. જોકે, તેમણે આ બિલ સંસદમાં કોઈપણ વિગતવાર ચર્ચા વિના ઉતાવળે પસાર કરવામાં આવ્યું હોવાનો દાવો કર્યો હતો.

શશી થરૂરે કાયદાના અમલીકરણ પાછળના માનવ સ્વભાવ અને વ્યવહારુ સમયગાળા અંગે કેટલીક મહત્વની દલીલો રજૂ કરી હતી. તેમણે લખ્યું કે, “જન ગણ મન ગાતી વખતે શ્રોતાઓએ સંપૂર્ણ ૫૨ સેકન્ડ માટે આદરપૂર્વક શિસ્તબદ્ધ ઊભા રહેવું પડે છે, જ્યારે વંદે માતરમના સંપૂર્ણ ગાનમાં આશરે ૩ મિનિટ અને ૧૦ સેકન્ડનો સમય લાગે છે. આ બંને મળીને જ ૪ મિનિટથી વધુ સમય થાય છે. કેટલાક રાજ્યો, જેમ કે તમિલનાડુમાં પોતાના રાજ્યગીતને પણ કાર્યક્રમ પહેલાં ગાવામાં આવે છે, જેમાં વધારાની ૨ મિનિટ ઉમેરાય છે. આવી સ્થિતિમાં કોઈપણ કાર્યક્રમની શરૂઆતમાં અને અંતમાં મળીને શ્રોતાઓએ કુલ ૧૨ મિનિટ સુધી સતત ટટ્ટાર ઊભા રહેવું પડશે.”

કોંગ્રેસ નેતાએ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો કે શું આપણે સામાન્ય જનતા કે શ્રોતાઓ પાસે દરેક સરકારી કે જાહેર પ્રોગ્રામમાં આટલો લાંબો સમય શિસ્તબદ્ધ રીતે ઊભા રહેવાની અપેક્ષા રાખી શકીએ? તેમણે ઉમેર્યું કે, “શું કાયદાનો ડર બતાવીને લોકોના મનમાં દેશપ્રેમ, આદર અને ધૈર્ય લાદી શકાય છે? મને ડર છે કે રાષ્ટ્રગાન પ્રત્યે આદર વધારવાના હેતુથી લાવવામાં આવેલો આ કાયદો કદાચ પોતાનો મૂળ ઉદ્દેશ્ય પૂરો કરવાને બદલે લોકોમાં અકળામણ કે વિપરીત અસર ઊભી કરી શકે છે.” આ કાયદો અમલી બનવાની સાથે જ હવે દેશભરમાં તેના પાલન અને વ્યવહારુ અમલીકરણને લઈને વિવિધ સ્તરે ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે.