રૂ. ૧૦ અને ૨૦ ની ૧ અબજ પ્લાસ્ટિક નોટોનું થશે ટ્રાયલ: નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે રાજ્યસભામાં આપી માહિતી
છેલ્લા ઘણા સમયથી ભારતીય નાણાકીય બજારમાં પ્લાસ્ટિક એટલે કે પોલિમર ચલણ લાવવા અંગે ચાલી રહેલી વિવિધ અટકળો અને ચર્ચાઓ વચ્ચે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સત્તાવાર અહેવાલ સામે આવ્યો છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા સરકારને મોકલવામાં આવેલા પોલિમર નોટોના પ્રાયોગિક પરીક્ષણ (Trial) ના પ્રસ્તાવને કેન્દ્ર સરકારે સત્તાવાર રીતે મંજૂરી આપી દીધી છે. આ મંજૂરી હેઠળ દેશમાં ₹૧૦ અને ₹૨૦ ના મૂલ્યની આશરે ૧ અબજ (૧૦૦ મિલિયન) પોલિમર બેંકનોટોનું ઉત્પાદન કરીને તેને બજારમાં ટ્રાયલ ધોરણે રજૂ કરવામાં આવશે. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે મંગળવારે રાજ્યસભામાં એક લેખિત પ્રશ્નના જવાબમાં આ અંગેની વિગતવાર વિગતો રજૂ કરી હતી.
અગાઉ બજારમાં એવી અફવાઓ વહેતી થઈ હતી કે નવી પ્લાસ્ટિક નોટો લાવવાથી જૂની કાગળની નોટો બંધ થઈ જશે અથવા ફરીથી નોટબંધી જેવી સ્થિતિ સર્જાશે. જોકે, રિઝર્વ બેંકે આ મામલે સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી દીધી છે કે આવી કોઈ નોટબંધી થવાની નથી.
કાગળની નોટોની સાથે જ ચલણમાં રહેશે પોલિમર નોટો
નાણામંત્રીએ રાજ્યસભામાં આપેલી વિગતો અનુસાર, આરબીઆઈએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ નવી પોલિમર નોટો હાલમાં બજારમાં ચાલતી કાગળની નોટોની સાથે જ જારી કરવામાં આવશે. જૂની કાગળની નોટોને ચલણમાંથી પાછી ખેંચવામાં આવશે નહીં કે તેમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવશે નહીં. પ્રારંભિક તબક્કે આ નોટોનું મર્યાદિત સ્તરે પરીક્ષણ કરવામાં આવશે જેથી તેની ટકાઉક્ષમતા, સુરક્ષા ફીચર્સ અને સામાન્ય વપરાશમાં આવતી વ્યવહારુ અનુકૂળતાની ચકાસણી કરી શકાય.
રિઝર્વ બેંકના સેન્ટ્રલ બોર્ડની ભલામણ બાદ જ આ પ્રસ્તાવ કેન્દ્ર સરકારને મોકલવામાં આવ્યો હતો. જો ૧૦ અને ૨૦ રૂપિયાની નોટોનું આ પ્રાયોગિક ટ્રાયલ સફળ રહેશે, તો ભવિષ્યમાં પોલિમર નોટોને નિયમિત ધોરણે મોટા પાયે જારી કરવા પર આખરી નિર્ણય લેવામાં આવશે.
પ્રક્રિયા પ્રારંભિક તબક્કામાં: બજારમાં આવતા સમય લાગશે
આરબીઆઈના જણાવ્યા અનુસાર, આ પોલિમર નોટોના ઉત્પાદન અને ખરીદી (Procurement) ની પ્રક્રિયા હાલમાં તેના અત્યંત પ્રારંભિક તબક્કામાં છે. આથી, હાલના તબક્કે આ નોટો સામાન્ય જનતા માટે બજારમાં ક્યારથી ઉપલબ્ધ થશે અથવા તેનું ઉત્પાદન કરવામાં કેટલો કુલ ખર્ચ થશે તે અંગે ચોક્કસ સમયમર્યાદા કે આંકડા આપવા શક્ય નથી.
આમ છતાં, કેન્દ્ર સરકારની લીલી ઝંડી મળી જતાં હવે ટૂંક સમયમાં જ ટેન્ડરિંગ અને ખરીદીની પ્રક્રિયા આગળ વધશે. પોલિમર નોટો કાગળની નોટોની સરખામણીએ પાણી કે ભેજથી ખરાબ થતી નથી, જલ્દી ફાટતી નથી અને તેનો આયુષ્યકાળ ઘણો લાંબો હોય છે. આથી, જો આ ટ્રાયલ સફળ થશે તો ભારતના બેંકિંગ ક્ષેત્ર અને ચલણી નોટોના વ્યવહારમાં એક નવો આધુનિક અધ્યાય શરૂ થશે.
