Union Law Minister Statement: સંસદમાં ટ્રિબ્યુનલ હવે ૨૦૨૧ નો જૂનો કાયદો થશે રદ: વિવિધ ટ્રિબ્યુનલોમાં અધ્યક્ષ અને સભ્યોની પસંદગી પ્રક્રિયા બદલાશે
દેશની ન્યાયિક સિસ્ટમમાં મોટી સુધારાત્મક ક્રાંતિ લાવવાના હેતુથી સંસદે ‘ટ્રિબ્યુનલ રિફોર્મ્સ બિલ, ૨૦૨૬’ ને પોતાની આખરી મંજૂરી આપી દીધી છે. લોકસભામાં અગાઉથી પસાર થઈ ચૂકેલા આ અગત્યના વિધેયકને મંગળવારે, ૧૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ ના રોજ રાજ્યસભામાં દીર્ઘ ચર્ચા બાદ ધ્વનિ મતથી પસાર કરવામાં આવ્યું હતું. દેશની વિવિધ ટ્રિબ્યુનલોના અધ્યક્ષો તેમજ સભ્યોની પસંદગી અને નિમણૂક માટે એક ખાસ સ્વતંત્ર કમિશન સ્થાપિત કરવાની જોગવાઈ આ નવા કાયદામાં કરવામાં આવી છે.
કેન્દ્રીય કાયદા મંત્રી અર્જુન રામ મેઘવાલે બિલ પર થયેલી ચર્ચાનો વિસ્તૃત જવાબ આપતાં જણાવ્યું હતું કે, પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ દેશમાં જે “સુધારા એક્સપ્રેસ” દોડી રહી છે, આ બિલ તેનો જ એક અગત્યનો ભાગ છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે આ બિલનો હેતુ ટ્રિબ્યુનલના અધિકારક્ષેત્રમાં કોઈ ફેરફાર કરવાનો નથી, પરંતુ ટ્રિબ્યુનલોની કાર્યાત્મક દક્ષતા, ન્યાયિક સ્વતંત્રતા અને પારદર્શિતા વધારવાનો છે. આ ઉપરાંત, વિવિધ ટ્રિબ્યુનલોના હોદ્દેદારોની પાત્રતાના માપદંડોમાં સમગ્ર દેશમાં એકરૂપતા લાવવાનો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશ અને નવા કમિશનની રચના
વાસ્તવમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે તાજેતરમાં ‘ટ્રિબ્યુનલ રિફોર્મ્સ એક્ટ, ૨૦૨૧’ ની કેટલીક જોગવાઈઓને રદ કરી દીધી હતી, કારણ કે તે સત્તાના પૃથક્કરણ (Separation of Powers) અને ન્યાયિક સ્વતંત્રતાના બંધારણીય સિદ્ધાંતોનું ઉલ્લંઘન કરતી હતી. સર્વોચ્ચ અદાલતે એક એવા રાષ્ટ્રીય ટ્રિબ્યુનલ કમિશનની રચના કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો જે તટસ્થ, વ્યાવસાયિક અને પારદર્શક દેખરેખ પદ્ધતિ ધરાવતું હોય. નવો કાયદો અમલમાં આવતાં જ ૨૦૨૧ નો જૂનો કાયદો રદ થઈ જશે.
નવા પ્રસ્તાવિત ‘રાષ્ટ્રીય ટ્રિબ્યુનલ કમિશન’ નું મુખ્ય મથક નવી દિલ્હી ખાતે રહેશે. આ કમિશનમાં એક અધ્યક્ષ અને ચાર સભ્યો (જેમાંથી બે ન્યાયિક અને બે ટેકનિકલ સભ્યો) નો સમાવેશ થશે. સુપ્રીમ કોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ અથવા હાઈકોર્ટના નિવૃત્ત મુખ્ય ન્યાયાધીશ જ આ કમિશનના અધ્યક્ષ તરીકે સેવા આપવા માટે લાયક ગણાશે.
સંસદમાં બેકલોગ ઘટવાની આશા અને કોલેજિયમ મુદ્દે ચર્ચા
બિલ પરની ચર્ચા દરમિયાન ગૃહના અનેક સભ્યોએ આશા વ્યક્ત કરી હતી કે આ કાયદાથી ટ્રિબ્યુનલ સિસ્ટમ મજબૂત બનશે અને દેશની વિવિધ અદાલતોમાં પેન્ડિંગ કેસોનો બોજ ઘટાડવામાં મદદ મળશે. ચર્ચા દરમિયાન આમ આદમી પાર્ટીના સાંસદ સંજય સિંહે ઉચ્ચ ન્યાયતંત્રમાં પછાત અને વંચિત સમુદાયોના પ્રતિનિધિત્વ પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા.
તેના જવાબમાં સંસદીય બાબતોના મંત્રી કિરેન રિજિજુએ હસ્તક્ષેપ કરતાં સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે હાઈકોર્ટ અને સુપ્રીમ કોર્ટમાં ન્યાયાધીશોની નિમણૂક કોલેજિયમ પ્રણાલી દ્વારા કરવામાં આવે છે અને કેન્દ્ર સરકારની ભૂમિકા માત્ર કોલેજિયમ દ્વારા મોકલવામાં આવેલી ભલામણો પર આખરી મંજૂરી આપવા પૂરતી સીમિત હોય છે. આ બિલ પસાર થતાં હવે દેશની ન્યાયિક સંસ્થાઓમાં નિમણૂકની પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી અને વિવાદરહિત બનશે તેવું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
