બાળકો પર અત્યાચાર કરનારાઓની હવે ખેર નથી! ગુજરાત બાળ આયોગે લીધો અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો નિર્ણય
ગાંધીનગર ખાતે તાજેતરમાં ગુજરાત રાજ્ય બાળ અધિકાર સંરક્ષણ આયોગના અધ્યક્ષ ધર્મિષ્ઠાબેન ગજ્જરના અધ્યક્ષસ્થાને એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઉચ્ચ સ્તરીય સમીક્ષા બેઠકનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ બેઠકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રાજ્યમાં બાળકો વિરુદ્ધ વધી રહેલા શારીરિક અને માનસિક શોષણ, અત્યાચાર તેમજ મારપીટ જેવા ગંભીર ગુનાઓ અટકાવવાનો અને બાળ અધિકારોનું ચુસ્તપણે પાલન કરાવવાનો હતો. રાજ્યમાં માસૂમ બાળકો સાથે થતી કોઈપણ પ્રકારની ગેરરીતિ કે હિંસા સામે આયોગે હવે લાલ આંખ કરી છે અને કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરનારાઓ સામે યુદ્ધના ધોરણે કામગીરી શરૂ કરી દીધી છે.
બેઠક દરમિયાન અધ્યક્ષ ધર્મિષ્ઠાબેન ગજ્જરે સ્પષ્ટ અને મક્કમ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે, બાળકોના હકો અને બાળ અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરનાર કોઈપણ દોષિત વ્યક્તિ કે સંસ્થાને ક્યારેય બક્ષવામાં આવશે નહીં. જે પણ તત્વો કાયદાને હાથમાં લેશે અથવા બાળકોની સુરક્ષામાં બેદરકારી દાખવશે, તેમની સામે પ્રવર્તમાન કાયદાકીય જોગવાઈઓ અનુસાર સખતમાં સખત અને દાખલારૂપ પગલાં લેવા માટે આયોગ સંપૂર્ણપણે કટિબદ્ધ છે.
પોક્સો (POCSO) અને જે.જે. એક્ટ (J.J. Act) હેઠળ કડક કાર્યવાહીની હિમાયત
આ ખાસ બેઠકમાં ખાસ કરીને પોક્સો (Prevention of Children from Sexual Offences – POCSO Act) અને જે.જે. એક્ટ (Juvenile Justice Act) ના કડક અમલીકરણ અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા-વિચારણા કરવામાં આવી હતી. અધ્યક્ષએ આ કાયદાઓની ગંભીરતા સમજાવતા કહ્યું કે, બાળકોના સંરક્ષણ માટે બનેલા આ કાયદાઓનો ભંગ કરનાર ગમે તેટલો વગદાર કેમ ન હોય, તેની સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. જો કોઈ સંસ્થા, તેના સંચાલકો કે ટ્રસ્ટીઓ પોતાની જવાબદારી નિભાવવામાં નિષ્ફળ જશે અથવા બાળ શોષણના કિસ્સાઓ છુપાવવાનો પ્રયત્ન કરશે, તો તેમની સામે પણ ગુનાહિત બેદરકારીનો ગુનો નોંધીને જેલના સળિયા પાછળ ધકેલી દેવામાં આવશે.
તેમણે ઉપસ્થિત તમામ અધિકારીઓને આદેશ આપ્યો હતો કે રાજ્યમાં કોઈપણ જગ્યાએ બાળ અધિકારોના ભંગની કે શારીરિક-માનસિક શોષણની ઘટના બને, ત્યારે આયોગ તુરંત જ ‘સુઓ-મોટો’ (Suo-Moto) એટલે કે પોતાની મેળે સંજ્ઞાન લઈને કડક કાનૂની કાર્યવાહી હાથ ધરશે. તપાસ પ્રક્રિયામાં કોઈ પણ પ્રકારની ઢીલાશ સહન કરવામાં આવશે નહીં અને વહેલામાં વહેલી તકે પીડિત બાળકોને ન્યાય મળે તેવા સાનુકૂળ વાતાવરણનું નિર્માણ કરવામાં આવશે.
બાળ ગુનાઓ સામે ‘ઝીરો ટોલરન્સ’ની નીતિ
ગુજરાત સરકાર અને રાજ્ય બાળ અધિકાર સંરક્ષણ આયોગ દ્વારા બાળકો પર થતા અત્યાચાર, શોષણ કે હિંસાના કિસ્સાઓમાં ‘ઝીરો ટોલરન્સ’ (Zero Tolerance) ની નીતિ અપનાવવામાં આવી છે. આનો અર્થ એ છે કે બાળ સુરક્ષાની બાબતમાં આયોગ કોઈપણ સ્તરે સામાન્ય બાંધછોડ પણ સ્વીકારશે નહીં. શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, અનાથાશ્રમો, બાળ સંરક્ષણ ગૃહો (Shelter Homes) કે અન્ય કોઈ પણ સંસ્થાઓ જ્યાં બાળકો વસવાટ કરે છે અથવા શિક્ષણ મેળવે છે, ત્યાં કડક દેખરેખ રાખવામાં આવશે.
આ નીતિ અંતર્ગત તમામ સંસ્થાઓના સંચાલકો માટે બાળકોની સુરક્ષાના નિયમોનું પાલન કરવું ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે. જો કોઈ પણ સ્થાનેથી બાળ અધિકારના ગંભીર ઉલ્લંઘનની ફરિયાદ અથવા બાતમી મળશે, તો આયોગની વિશેષ ટીમ તાત્કાલિક ધોરણે ત્યાં દરોડા પાડીને તપાસ હાથ ધરશે અને દોષિત સંચાલકો સામે કાયદાકીય સકંજો કસશે.
ઉચ્ચ અધિકારીઓ અને સભ્યોની ઉપસ્થિતિમાં મહત્વના નિર્ણયો
ગાંધીનગર ખાતે યોજાયેલી આ ઉચ્ચ સ્તરીય સમીક્ષા બેઠકમાં આયોગના સચિવ ડી.ડી. કાપડિયા સહિત આયોગના વિવિધ ક્ષેત્રના અનુભવી સભ્યઓએ સક્રિયપણે ભાગ લીધો હતો. બેઠકમાં પ્રશાસનિક અને કાયદાકીય પાસાઓ પર ગહન ચર્ચા કરવા માટે આયોગના સભ્યઓ જેવા કે વર્ષાબેન પટેલ, અમૃતાબેન અખિયા અને કમલેશભાઈ રાઠોડ વિશેષ રૂપે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
આ ઉપરાંત આયોગના અન્ય ઉચ્ચ અધિકારીઓએ પણ રાજ્યમાં બાળ સુરક્ષાના માળખાને વધુ મજબૂત કેવી રીતે બનાવી શકાય તે અંગે પોતપોતાના સૂચનો અને તારણો રજૂ કર્યા હતા. બેઠકમાં સહભાગી થયેલા તમામ સભ્યો અને અધિકારીઓએ એકસૂરે સ્વીકાર્યું હતું કે, બાળકો દેશનું ભવિષ્ય છે અને તેમનું શારીરિક તેમજ માનસિક સ્વાસ્થ્ય જાળવવું એ સમગ્ર સમાજ અને વહીવટી તંત્રની સંયુક્ત જવાબદારી છે.
સુરક્ષિત બાળપણ માટે સામાજિક જાગૃતિની અનિવાર્યતા
આ સમીક્ષા બેઠકના અંતે એ બાબત પર પણ વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો કે કેવળ કાયદાકીય પગલાંઓથી જ બાળ ગુનાઓ સંપૂર્ણપણે અટકાવી શકાતા નથી, પરંતુ તે માટે સામાજિક જાગૃતિ લાવવી પણ એટલી જ અનિવાર્ય છે. વાલીઓ, શિક્ષકો અને સામાન્ય નાગરિકો પણ જો પોતાના આસપાસના વાતાવરણમાં બાળકો સાથે થતા અન્યાય કે શોષણ પ્રત્યે સજાગ બને અને તુરંત જ તેની જાણ વહીવટી તંત્રને કે બાળ આયોગને કરે, તો ઘણી મોટી હોનારતો અને ગુનાઓ અટકાવી શકાય છે.
આયોગ આગામી સમયમાં શાળાઓ, કોલેજો અને વિવિધ સામાજિક સંસ્થાઓના માધ્યમથી બાળ અધિકારો અને પોક્સો એક્ટ અંગે વ્યાપક જનજાગૃતિ અભિયાન ચલાવવાનું પણ આયોજન કરી રહ્યું છે. ગુજરાત આયોગનો સ્પષ્ટ સંદેશ છે કે, રાજ્યના દરેક બાળકને ભયમુક્ત, સુરક્ષિત અને સ્વસ્થ વાતાવરણમાં જીવવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે અને આ અધિકાર છીનવી લેનારા તત્વો સામે આયોગ સદા તત્પર અને કડક વલણ સાથે ઊભું રહેશે.
