પાન મસાલા કંપનીઓને મોટો ફટકો: પ્લાસ્ટિક અને સેન્થેટિક મટિરિયલના વપરાશ પર આકરો પ્રતિબંધ
દેશમાં પાન મસાલાનું સેવન કરતા કરોડો ગ્રાહકો અને તેનું ઉત્પાદન કરતી કંપનીઓ માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (FSSAI) એ પાન મસાલાના પેકેજિંગ સાથે જોડાયેલા નિયમોમાં આકરા ફેરફારો કરીને એક નવું નોટિફિકેશન બહાર પાડ્યું છે. નવા સુધારેલા નિયમો અનુસાર, પાન મસાલાના પેકિંગમાં અત્યાર સુધી વ્યાપકપણે વપરાતા તમામ પ્રકારના પ્લાસ્ટિક અને કૃત્રિમ (સેન્થેટિક) પદાર્થોના ઉપયોગ પર સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધ મૂકી દેવામાં આવ્યો છે. FSSAI ના આ નિર્ણયથી લાંબા સમયથી ચાલી આવતી પરંપરાગત પ્લાસ્ટિક પાઉચ પેકિંગ સિસ્ટમનો અંત આવશે.
વિભાગ દ્વારા જાહેર કરાયેલા આદેશ મુજબ, પ્લાસ્ટિક આધારિત વિવિધ સામગ્રીઓ જેવી કે પોલિપ્રોપીલીન, પોલિએસ્ટર, પોલિઇથિલિન અને પીવીસી જેવા કૃત્રિમ પોલિમર પર કડક પ્રતિબંધ રહેશે. આ ઉપરાંત, કોપોલિમર, વિવિધ સ્તરો ધરાવતા લેમિનેટ, એલ્યુમિનિયમ ફોઇલ અને મેટલાઇઝ્ડ મટિરિયલનો ઉપયોગ પણ હવે પાન મસાલા પેકિંગ માટે કરી શકાશે નહીં. બજારમાં હાલમાં ઉપલબ્ધ મોટાભાગના ફ્લેક્સિબલ પ્લાસ્ટિક પાઉચ આ જ સામગ્રીમાંથી બનતા હોવાથી કંપનીઓએ પોતાની સમગ્ર પેકેજિંગ લાઇન બદલવી પડશે.
હવે કેવા મટિરિયલમાં થશે પેકિંગ?
FSSAI એ નવા નિયમોમાં પર્યાવરણને અનુકૂળ હોય તેવા વિકલ્પોની સ્પષ્ટ યાદી આપી છે. હવેથી પાન મસાલાનું પેકિંગ માત્ર કાગળ, પેપરબોર્ડ, સેલ્યુલોઝ અને અન્ય કુદરતી સ્ત્રોતોમાંથી બનેલી સામગ્રીમાં જ કરી શકાશે. આ કુદરતી સામગ્રી પર કોઈપણ પ્રકારનું પ્લાસ્ટિક કે સેન્થેટિક પોલિમર કોટિંગ હોવું જોઈએ નહીં. આ સિવાય, મજબૂત અને પુનઃવપરાશ યોગ્ય વિકલ્પ તરીકે ટીન (પતરાના ડબ્બા) અને કાચના (Glass) કન્ટેનરના ઉપયોગને સત્તાવાર મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
ઓથોરિટીનું કહેવું છે કે આ નિર્ણય મુખ્યત્વે પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવા અને દેશમાં સતત વધી રહેલા પ્લાસ્ટિક કચરાના પ્રદૂષણને અટકાવવાના ઉદ્દેશ્યથી લેવામાં આવ્યો છે. FSSAI એ આ સુધારેલા નિયમોનું આખરી નોટિફિકેશન ૭ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ ના રોજ જાહેર કર્યું હતું. આ અગાઉ ૨૮ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ ના રોજ તેનો પ્રારંભિક ડ્રાફ્ટ રજૂ કરીને જાહેર જનતા અને ઉદ્યોગ જગત પાસેથી સૂચનો તથા વાંધાઓ મંગાવવામાં આવ્યા હતા. તમામ રજૂઆતોની યોગ્ય સમીક્ષા કર્યા બાદ જ આ કડક નિયમો આખરી કરવામાં આવ્યા છે.
ઉદ્યોગ અને ઉત્પાદન ખર્ચ પર મોટો પ્રભાવ
FSSAI ના આ ક્રાંતિકારી પગલાની સીધી અસર પાન મસાલા બનાવતી તમામ નાની-મોટી કંપનીઓ અને તેમની સપ્લાય ચેઈન પર પડશે. પ્લાસ્ટિક પાઉચની સરખામણીએ કાગળ, ટીન કે કાચ આધારિત પેકેજિંગ મટીરિયલ ઘણું મોંઘું પડે છે. આ સિવાય પેકિંગ માટેની મશીનરી, સ્ટોરેજ અને વાહનવ્યવહાર (ટ્રાન્સપોર્ટેશન) ના ખર્ચમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થશે, જેની આખરી અસર પ્રોડક્ટની કિંમતો પર પડી શકે છે.
કંપનીઓએ હવે નવી પેકેજિંગ ડીઝાઈન તૈયાર કરીને તેના પરીક્ષણો કરવા પડશે અને નિયમોનું ચુસ્ત પાલન સુનિશ્ચિત કરવું પડશે. FSSAI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ગુણવત્તા અને પર્યાવરણીય ધોરણો સાથે કોઈ સમજૂતી કરવામાં આવશે નહીં.
