શું હવે ધાર્મિક ટ્રસ્ટો અને યુનિવર્સિટીઓની કમાણી પર સરકારની નજર છે? સંસદમાં રજૂ થયેલા રિપોર્ટથી ખળભળાટ!
ભારત સરકાર દ્વારા સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવેલા તાજેતરના આંકડા મુજબ, ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફોર્મ-7 ફાઇલ કરતી સંસ્થાઓની કુલ આવકવેરા જવાબદારી (Tax Liability) માં અભૂતપૂર્વ વધારો જોવા મળ્યો છે. આકારણી વર્ષ (Assessment Year – AY) 2025-26 માં આ સંસ્થાઓની કુલ ટેક્સ લાયબિલિટી લગભગ ત્રણ ગણી વધીને ₹1,043 કરોડ પર પહોંચી ગઈ છે, જે પાંચ વર્ષ પહેલા એટલે કે આકારણી વર્ષ 2021-22 માં માત્ર ₹356 કરોડ હતી.
આ ચોંકાવનારા આંકડા નાણા રાજ્ય મંત્રી પંકજ ચૌધરી દ્વારા મંગળવારે રાજ્યસભામાં એક લેખિત પ્રશ્નના જવાબમાં રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. આ ડેટા કોર્પોરેટ જગત અને ખાસ કરીને સામાજિક-ધાર્મિક ક્ષેત્રોમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે, કારણ કે આ ફોર્મ સામાન્ય નાગરિકો માટે નથી હોતું, પરંતુ દેશની મોટી ટ્રસ્ટો, રાજકીય પક્ષો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ માટે હોય છે.
પાંચ વર્ષમાં ટેક્સ કલેક્શનની સફર: ક્યારે કેટલો વધારો થયો?
સરકાર દ્વારા સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવેલા વર્ષવાર આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો સમજી શકાય છે કે આ ટેક્સ જવાબદારીમાં કેવી રીતે ક્રમિક અને પછી અચાનક મોટો ઉછાળો આવ્યો છે:
-
આકારણી વર્ષ 2021-22 (AY 21): પાંચ વર્ષ પહેલા ITR-7 ફાઇલ કરનારાઓનો કુલ ટેક્સ ₹356 કરોડ હતો.
-
આકારણી વર્ષ 2022-23 (AY 23): આ વર્ષ દરમિયાન ટેક્સ જવાબદારી થોડી વધીને ₹419 કરોડ સુધી પહોંચી.
-
આકારણી વર્ષ 2023-24 (AY 24): અહીં એક મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો અને ટેક્સનો આંકડો સીધો ₹816 કરોડ પર પહોંચી ગયો.
-
આકારણી વર્ષ 2024-25 (AY 25): આ વર્ષે ટેક્સમાં સામાન્ય ઘટાડો નોંધાયો અને તે ₹781 કરોડ રહ્યો.
-
આકારણી વર્ષ 2025-26 (AY 26): વર્તમાન આકારણી વર્ષમાં ફરી એકવાર મોટો ઉછાળો આવ્યો અને ટેક્સ લાયબિલિટી ₹1,043 કરોડના ઐતિહાસિક સ્તરે પહોંચી ગઈ.
જો આપણે આંકડાકીય દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, AY 2021-22 થી AY 2025-26 ની વચ્ચે ટેક્સ જવાબદારીમાં ₹687 કરોડનો ચોખ્ખો વધારો થયો છે. ટકાવારીની દ્રષ્ટિએ આ આશરે 193% નો જંગી વધારો દર્શાવે છે. એટલે કે, વર્તમાન આંકડો પાંચ વર્ષ પહેલાં નોંધાયેલા આંકડા કરતાં આશરે 2.9 ગણો વધારે છે.
વાસ્તવમાં ITR-7 ફોર્મ કોણ ફાઇલ કરે છે?
ઘણા લોકોના મનમાં પ્રશ્ન થાય કે આ ITR-7 ફોર્મ સામાન્ય નોકરિયાત કે વેપારીઓ માટે કેમ નથી? આવકવેરા વિભાગના નિયમો અનુસાર, આ ફોર્મ સામાન્ય કરદાતાઓ માટેનું જનરલ રિટર્ન ફોર્મ નથી. આ ફોર્મ ખાસ કરીને એવી વ્યક્તિઓ અથવા કંપનીઓ માટે છે જેમને આવકવેરા કાયદા, 1961 ની અમુક ચોક્કસ કલમો હેઠળ રિટર્ન ફાઇલ કરવું ફરજિયાત હોય છે.
આ ફોર્મ નીચે મુજબની સંસ્થાઓ દ્વારા ભરવામાં આવે છે:
-
કલમ 139(4A): ધાર્મિક અથવા સેરિટેબલ (પરોપકારી) ટ્રસ્ટો કે જેઓ મિલકતમાંથી આવક મેળવે છે.
-
કલમ 139(4B): દેશના તમામ નાના-મોટા રાજકીય પક્ષો (Political Parties).
-
કલમ 139(4C): વૈજ્ઞાનિક સંશોધન એસોસિએશનો, ન્યૂઝ એજન્સીઓ અને અન્ય વિશિષ્ટ સંસ્થાઓ.
-
કલમ 139(4D): દેશની યુનિવર્સિટીઓ, કોલેજો, મેડિકલ સંસ્થાઓ અને અન્ય શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ.
આવી સંસ્થાઓ દેશના સામાજિક અને રાજકીય માળખામાં બહુ મહત્વનો ભાગ ભજવે છે, તેથી તેમના ટેક્સ કલેક્શનમાં થયેલો વધારો એક મોટો સંકેત છે.
શું બધી આવક પર ટેક્સ લાગે છે? કર મુક્તિના નિયમો
ટેક્સ જવાબદારીમાં થયેલા આ જંગી વધારાનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે ITR-7 ફાઇલ કરનારી તમામ સંસ્થાઓની આખી આવક પર ટેક્સ વસૂલવામાં આવે છે. આવકવેરા કાયદા હેઠળ આ સંસ્થાઓને ઘણી મોટી છૂટછાટો (Exemptions) પણ મળેલી છે.
ખાસ કરીને ચેરિટેબલ અને ધાર્મિક ટ્રસ્ટો માટે નિયમ છે કે જો તેમની આવક ટ્રસ્ટના ઉદ્દેશ્યો માટે અને નિર્ધારિત કાયદાકીય શરતોને આધીન રહીને મેળવવામાં આવી હોય, તો તે કરમુક્તિ માટે પાત્ર બને છે. સરકારના નિયમોનું ચુસ્તપણે પાલન કર્યા બાદ જ તેમની બાકી રહેતી કરપાત્ર આવક પર ટેક્સ ગણવામાં આવે છે. તેથી, કુલ ટેક્સ જવાબદારીમાં વધારો એ દર્શાવે છે કે કાં તો આ સંસ્થાઓની બિન-કરમુક્ત આવકમાં વધારો થયો છે અથવા તો નિયમો વધુ કડક બન્યા છે.
ટેક્સ જવાબદારી વધવા પાછળના સંભવિત કારણો
નિષ્ણાતોના મતે, આ પાંચ વર્ષમાં ટેક્સ ત્રણ ગણો થવા પાછળ કેટલાક મુખ્ય કારણો હોઈ શકે છે:
-
કડક સ્કૂટિની અને પારદર્શિતા: આવકવેરા વિભાગ દ્વારા છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ટ્રસ્ટો અને રાજકીય પક્ષોના ફંડિંગ પર દેખરેખ ખૂબ વધારી દેવામાં આવી છે.
-
નિયમોમાં ફેરફાર: ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટો માટે રજીસ્ટ્રેશન અને કરમુક્તિના નિયમો ઓડિટ પ્રક્રિયા સાથે સાંકળીને વધુ કડક બનાવવામાં આવ્યા છે, જેથી નિયમોનું પાલન ન કરનારી સંસ્થાઓ ટેક્સના દાયરામાં આવી ગઈ છે.
-
આવકમાં વૃદ્ધિ: શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, યુનિવર્સિટીઓ અને મોટા ટ્રસ્ટોની એકંદર આવકમાં પણ સમય સાથે વધારો થયો છે, જેનો અમુક હિસ્સો ટેક્સપાત્ર બન્યો છે.
