અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે તણાવ ચરમસીમાએ, જહાજોની અવરજવર રોકાવા છતાં તેલના ભાવમાં કોઈ મોટો ઉછાળો નહીં
મધ્ય પૂર્વમાં આજકાલ સ્થિતિ અત્યંત તણાવપૂર્ણ બનેલી છે. દુનિયાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ માર્ગ ગણાતા હોર્મુઝ સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માં જહાજોની અવરજવર લગભગ સંપૂર્ણપણે ઠપ થઈ ચૂકી છે. આમ છતાં, વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલ (ક્રેડ ઓઈલ) ની કિંમતોમાં કોઈ મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો નથી અને ભાવ લગભગ સ્થિર જ રહ્યા છે. સોમવારે બજાર ખુલતાની સાથે જ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં બહુ સામાન્ય ઘટાડા-વધારા સાથે કારોબાર થયો, જેનાથી બજારના નિષ્ણાતો અને સામાન્ય લોકોને હાલ પૂરતી રાહત જરૂર મળી છે.
સવારના પ્રારંભિક કારોબારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent Crude) અંદાજે 0.42 ટકાના મામૂલી વધારા સાથે ૮૮.૮૯ ડૉલર પ્રતિ બેરલ પર પહોંચી ગયું, જ્યારે ડબલ્યુટીઆઈ ક્રૂડ (WTI Crude) પણ 0.21 ટકાના સામાન્ય ઉછાળા સાથે ૮૨.૫૭ ડૉલર પ્રતિ બેરલ ની આસપાસ ટ્રેડ થતું જોવા મળ્યું. કિંતોમાં આ સ્થિરતા એવા સમયે જોવા મળી છે જ્યારે ગત સપ્તાહે જ બંને મુખ્ય બેન્ચમાર્કમાં 5 ટકાથી વધુનો જોરદાર ઉછાળો આવ્યો હતો. આ તેજી ગત સપ્તાહે અબુધાબી નેશનલ ઓઈલ કંપની (ADNOC) ના ટેન્કરો અને સાઉદી અરામકોની રિફાઈનરી પર થયેલા હુમલાઓને કારણે આવી હતી.
હોર્મુઝ સામુદ્રધુનીમાં કેમ થંભી ગયું છે વ્હીલ?
વીકએન્ડ દરમિયાન તેલ વેપારના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગ એટલે કે હોર્મુઝ સામુદ્રધુની પર વ્યવસાયિક ગતિવિધિઓનું વ્હીલ લગભગ થંભી ગયું છે. શિપ-ટ્રેકિંગ ડેટા આપતી જાણીતી કંપની ‘કેપ્લર’ (Kpler) ના આંકડા મુજબ, શનિવારે આ રસ્તેથી માત્ર પાંચ કોમોડિટી જહાજો પસાર થયા, જ્યારે રવિવારે એક પણ જહાજ આ માર્ગને પાર કરતું નોંધાયું નહીં. જો તેની સરખામણી ગત સપ્તાહ સાથે કરીએ, તો સમાન સમયગાળા દરમિયાન ત્યાં 31 જહાજોની અવરજવર રેકોર્ડ કરવામાં આવી હતી.
આંકડા દર્શાવે છે કે શનિવારે પ્રવેશ કરનારા જહાજોમાં માત્ર એક ખાલી ‘વેરી લાર્જ ક્રૂડ કેરિયર’ સામેલ હતું, જેની ઓટોમેટિક આઈડેન્ટિફિકેશન સિસ્ટમ (AIS) પણ બંધ હતી. આ સિવાય, ઈરાની રૂટનો ઉપયોગ કરતો ભારતીય ધ્વજવાળો એક ‘વેરી લાર્જ ગેસ કેરિયર’ અને ઈરાનનું ફ્યુઅલ ઓઈલ લઈ જતો એક નાનો ટેન્કર જ આ સામુદ્રધુનીમાંથી બહાર નીકળતો જોવા મળ્યો.
આપને જણાવી દઈએ કે આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં અમેરિકા-ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે સંઘર્ષ શરૂ થયો તે પહેલાં આ વ્યસ્ત માર્ગથી દરરોજ 130થી વધુ જહાજો પસાર થતા હતા. આજના સમયમાં આ સંખ્યા નહિવત રહી ગઈ છે. આ એકમાત્ર એવો જળમાર્ગ છે જે દુનિયાભરના કુલ કાચા તેલ અને લિક્વિડ નેચરલ ગેસ (LNG) ના શિપમેન્ટનો પાંચમો ભાગ સંભાળે છે.
હુમલાઓએ વધારી સુરક્ષા અને સપ્લાયની ચિંતા
આ રસ્તે જહાજોની અવરજવર ધીમી પડવાનું મુખ્ય કારણ સુરક્ષાનું ગંભીર સંકટ છે. ગત સપ્તાહે ADNOC ના ત્રણ અલગ-અલગ જહાજો પર હુમલા થયા હતા. સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) ની સરકારી ન્યૂઝ એજન્સીના જણાવ્યા અનુસાર, શુક્રવારે ADNOC સંચાલિત ત્રીજા જહાજને પણ ત્યારે નિશાન બનાવવામાં આવ્યું જ્યારે તે આ સમુદ્રી માર્ગથી પસાર થઈ રહ્યું હતું.
આ પહેલાં, યુએઈએ ગુરુવારે સાંજે જ આ હુમલાઓ માટે સીધી રીતે ઈરાનને જવાબદાર ઠેરવ્યું હતું, જેના કારણે બંને દેશો વચ્ચેની કડવાશ વધુ વધી ગઈ છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે રાજદ્વારી અવરોધ યથાવત
મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને ઉકેલવા માટે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે રાજદ્વારી પ્રયાસોનું હજુ સુધી પરિણામ આવ્યું નથી. ઈરાનના વિદેશ પ્રધાન અબ્બાસ અરાઘચીએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે તેહરાને હજુ સુધી વોશિંગ્ટન સાથે વાટાઘાટો ફરી શરૂ કરવી કે નહીં તે નક્કી કર્યું નથી. તેમણે એ પણ શરત મૂકી છે કે સ્ટ્રેટ દ્વારા સામાન્ય નેવિગેશન પુનઃસ્થાપિત થાય તે પહેલાં અમેરિકાએ ઈરાનની શરતોનું પાલન કરવું પડશે.
દરમિયાન, અમેરિકાએ મક્કમ વલણ અપનાવ્યું છે, અને કહ્યું છે કે તે ઈરાન સામે અનિશ્ચિત સમય માટે નૌકાદળ નાકાબંધી જાળવવા માટે તૈયાર છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ તાજેતરમાં પોતાના સાથી નાગરિકોને કહ્યું છે કે જ્યાં સુધી આ લશ્કરી અને રાજદ્વારી સંઘર્ષ ચાલુ રહેશે ત્યાં સુધી તેમણે પેટ્રોલના ભાવમાં થોડો વધારો સ્વીકારવા તૈયાર રહેવું જોઈએ.
બાબ અલ-મંડેબ રૂટ પર અસર
આની અસર ફક્ત હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર જ નહીં પરંતુ લાલ સમુદ્ર નજીક બાબ અલ-મંડેબ સ્ટ્રેટ પર પણ સ્પષ્ટ છે. યમનમાં હુતી બળવાખોરોએ 20 જુલાઈના રોજ સાઉદી અરેબિયા સામે નૌકાદળ નાકાબંધીની જાહેરાત કરી ત્યારથી અહીં ટ્રાફિક નોંધપાત્ર રીતે ધીમો પડી ગયો છે. કેપ્લરના ડેટા અનુસાર, સપ્તાહના અંતે અહીં ફક્ત 49 કોમોડિટી જહાજોની અવરજવર નોંધાઈ હતી, જે અગાઉના અઠવાડિયામાં 55 હતી. આ સમગ્ર સમયગાળા દરમિયાન સાઉદી તેલના કોઈ શિપમેન્ટને ટ્રેક કરી શકાયું નથી.
હાલ માટે, સપ્લાય ચેઇનમાં આટલા મોટા વિક્ષેપ છતાં કિંમતો સ્થિર રહી છે તે દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર અત્યંત સાવધાની અને માપેલા અભિગમ સાથે આગળ વધી રહ્યું છે. આવનારા દિવસોમાં આ તણાવ કેવી રીતે પ્રગટ થાય છે તેના પર વિશ્વની નજર ટકેલી છે.
