ST ના નિયમો બદલાતા જ દેશમાં વધશે ખરીદી? SBI ના વડા સી એસ શેટ્ટીનો મોટો ખુલાસો!
ભારતીય અર્થતંત્ર હાલમાં વિશ્વના સૌથી ઝડપથી વિકસતા અર્થતંત્રોમાં સ્થાન ધરાવે છે. દેશના આર્થિક વિકાસમાં દેશની સૌથી મોટી બેંક સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (SBI) ની ભૂમિકા હંમેશાં મહત્વપૂર્ણ રહી છે. SBIના ચેરમેન સી એસ શેટ્ટીનું માનવું છે કે ગયા સપ્ટેમ્બરમાં ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (GST) ના દરોમાં કરવામાં આવેલું રેશનલાઇઝેશન (સુધારો અને સરળીકરણ) ચાલુ વર્ષે પણ દેશમાં વપરાશ અને માંગ (Consumption Demand) ને મજબૂત ટેકો આપશે.
નાણાકીય વર્ષ 2026-27 ની મજબૂત શરૂઆત અને ધિરાણ વૃદ્ધિ
ઇન્ટરવ્યુ દરમિયાન વાતચીત કરતાં SBIના ચેરમેને જણાવ્યું હતું કે, ચાલુ નાણાકીય વર્ષ (FY27) ની શરૂઆત ભારતીય બેંકિંગ ક્ષેત્ર માટે ખૂબ જ આશાસ્પદ રહી છે. માત્ર SBI જ નહીં, પરંતુ દેશની અન્ય બેંકોએ પણ આ ક્વાર્ટરમાં શાનદાર દેખાવ કર્યો છે.
SBIએ તમામ ક્ષેત્રોમાં મળીને લગભગ 18 ટકાનો ક્રેડિટ ગ્રોથ (ધિરાણ વૃદ્ધિ) નોંધાવ્યો છે. બેંકના ચેરમેનના મતે, અર્થતંત્રમાં વપરાશની માંગ સતત જળવાઈ રહી છે. જ્યારે વપરાશ વધે છે ત્યારે તેની સકારાત્મક અસર અન્ય તમામ ક્ષેત્રો પર પડે છે. ખાસ કરીને રિટેલ સેગમેન્ટ (રીટેલ લોન) માં SBIનું પ્રદર્શન અન્ય બેંકો કરતાં ઘણું સારું અને અલગ તરી આવે તેવું રહ્યું છે. ચેરમેનને પૂરો વિશ્વાસ છે કે આ સકારાત્મક વલણ સમગ્ર વર્ષ દરમિયાન ચાલુ રહેશે.
જીડીપી (GDP) અને ક્રેડિટ ગ્રોથ વચ્ચેનો સબંધ
ભારતીય અર્થતંત્ર અને બેંકિંગ ક્ષેત્રના પરસ્પર સંબંધો વિશે વાત કરતાં સી એસ શેટ્ટીએ જણાવ્યું હતું કે, ભારત વિશ્વના સૌથી ઝડપથી આગળ વધી રહેલા અર્થતંત્રોમાંનું એક છે.
દેશનો જીડીપી (GDP) ગ્રોથ અને બેંકોનો ક્રેડિટ ગ્રોથ એકબીજાના પૂરક છે—એટલે કે એકનો વિકાસ બીજાના વિકાસને ગતિ આપે છે. બેંકો દ્વારા આપવામાં આવતી લોનથી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, મેન્યુફેક્ચરિંગ અને રિટેલ ક્ષેત્રમાં રોકાણ વધે છે, જેનાથી દેશનો જીડીપી વધે છે. જ્યારે જીડીપી વધે છે ત્યારે લોકોની આવક વધે છે અને ફરીથી બેંકિંગ સેવાઓની માંગમાં ઉછાળો આવે છે.
આગામી 5 થી 10 વર્ષમાં બેંકોની બેલેન્સ શીટમાં મોટો માળખાકીય ફેરફાર આવશે
બેંકિંગ ક્ષેત્રના ભવિષ્ય અંગે ચર્ચા કરતાં તેમણે એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. આગામી 5 થી 10 વર્ષના સમયગાળામાં ભારતીય બેંકોની બેલેન્સ શીટમાં એક મોટો અને સ્થાયી માળખાકીય ફેરફાર (Structural Shift) જોવા મળશે.
હાલમાં ભારતની બેંકો મુખ્યત્વે ઘરગથ્થુ (Household) અને કોર્પોરેટ બચતને થાપણો (Deposits) સ્વરૂપે એકત્રિત કરે છે અને તેનો ઉપયોગ ધિરાણ આપવા માટે કરે છે. પરંતુ જે રીતે સામાન્ય નાગરિકોની બચત કરવાની પદ્ધતિઓ અને રોકાણના વિકલ્પો બદલાઈ રહ્યા છે, તેને ધ્યાનમાં રાખીને બેંકોએ પણ ફંડ એકઠું કરવા માટે નવા અને વૈકલ્પિક રસ્તાઓ શોધવા પડશે.
ફિક્સ ડિપોઝિટ (FD) ની સ્થિરતા અને ભંડોળનો ખર્ચ
હાલની સ્થિતિ અંગે વાત કરતાં તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે, આજે પણ બેંકો માટે થાપણો મેળવવી ખૂબ સસ્તી નથી રહી. ભારતીય પરિવારો પોતાની બચતનો મોટો હિસ્સો હજુ પણ ફિક્સ ડિપોઝિટ (FD) માં રોકવાનું પસંદ કરે છે.
SBI ના પોતાના પોર્ટફોલિયોની વાત કરીએ તો, બેંકની કુલ થાપણોમાંથી 60 ટકા થાપણો ફિક્સ ડિપોઝિટ સ્વરૂપે છે. અલબત્ત, આ એફડી બેંકોને ભંડોળની દ્રષ્ટિએ ખૂબ જ સ્થિરતા આપે છે અને એસેટ-લાયબિલિટી મિસ્મેચ (Asset-Liability Mismatch) જેવી ગંભીર સમસ્યાઓથી બચાવે છે. પરંતુ લાંબા ગાળે માત્ર એફડી પર નિર્ભર રહેવું પૂરતું નહીં થાય.
પશ્ચિમી દેશોની બેંકિંગ પ્રણાલી અને માર્કેટ બોરોઇંગનો વિકલ્પ
ભવિષ્યમાં ફંડ મેળવવા માટે કયા માળખાં વિકસાવી શકાય? આ પ્રશ્નના જવાબમાં સી એસ શેટ્ટીએ પશ્ચિમી દેશોનું ઉદાહરણ આપ્યું હતું. મોટાભાગના પશ્ચિમી દેશોમાં બેંકો પોતાના ફંડિંગ માટે માત્ર જાહેર થાપણો પર નિર્ભર નથી રહેતી, પરંતુ તેઓ માર્કેટ બોરોઇંગ્સ (બજારમાંથી ઉધાર લેવું) અને થાપણોનું યોગ્ય સંતુલન જાળવે છે.
ભારત કદાચ રાતોરાત આ સ્થિતિમાં નહીં પહોંચે, કારણ કે આપણી પાસે માર્કેટ બોરોઇંગ તરફ આગળ વધવા માટે હજુ લાંબો રસ્તો કાપવાનો બાકી છે. પરંતુ ભારતીય બેંકિંગ સિસ્ટમે અત્યારથી જ આ ફેરફારો માટે સજ્જ થઈ જવું વધુ હિતાવહ છે.
સિક્યોરિટાઇઝેશન (Securitisation) બનશે નવો વિકલ્પ
બેંકો પોતાની બેલેન્સ શીટ પરની અસ્કયામતોને વધુ પ્રવાહી (Liquid) કેવી રીતે બનાવી શકે તે અંગે વાત કરતાં તેમણે સિક્યોરિટાઇઝેશન (Securitisation) નો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
સિક્યોરિટાઇઝેશન એક એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા બેંકો પોતાની લોન (જેમ કે હોમ લોન કે ઓટો લોન) ના પૂલને સિક્યોરિટીઝમાં રૂપાંતરિત કરીને બજારમાં વેચી શકે છે. જો ભારતમાં યોગ્ય અને મજબૂત સિક્યોરિટાઇઝેશન માળખું વિકસાવવામાં આવે, તો દેશમાં રહેલા પેન્શન ફંડ્સ અને ઇન્સ્યોરન્સ (વીમા) કંપનીઓ જેવી સંસ્થાઓ, જેમને લાંબા ગાળાના પેપર્સ અને રોકાણના સાધનોની જરૂર હોય છે, તેઓ તેમાં રોકાણ કરી શકે છે. આનાથી બેંકોને નવું ધિરાણ આપવા માટે સરળતાથી ભંડોળ મળી રહેશે.
