અમીર બનવાની ભૂલ ન કરતા! 21 લાખ રિયાલમાં ઈરાનમાં 2 કિલો ટામેટાં પણ નથી મળતા!
ઈરાનનું રાષ્ટ્રીય ચલણ ‘રિયાલ’ (Rial) અત્યારે પોતાના ઇતિહાસના સૌથી નીચલા અને કફોડી કહી શકાય તેવા સ્તરે પહોંચી ગયું છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (વોશિંગ્ટન) દ્વારા ઈરાનના અર્થતંત્રને આર્થિક રીતે નબળું પાડવા માટે લાદવામાં આવેલા અત્યાર સુધીના સૌથી આકરા આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધો આ કટોકટીનું મુખ્ય કારણ છે. આજે ઓપન માર્કેટમાં પરિસ્થિતિ એ છે કે એક અમેરિકન ડોલરની કિંમત 20 લાખ (2 મિલિયન) ઈરાની રિયાલને પણ પાર કરી ગઈ છે.
જો ભારતીય રૂપિયા સાથે તેની સરખામણી કરવામાં આવે, તો 1 ડોલરનો દર અંદાજે ₹95 હોવાના નાતે, ભારતના માત્ર 100 રૂપિયા ઈરાનમાં જઈને અંદાજે 21 લાખ (2.1 મિલિયન) ઈરાની રિયાલ બની જાય છે! સાંભળવામાં 21 લાખનો આંકડો ખૂબ જ મોટો લાગે છે અને કોઈ પણ વ્યક્તિ કાગળ પર ‘લાખપતિ’ બની જાય છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે આટલા બધા રિયાલ ખર્ચવા છતાં પણ થેલી ભરીને રાશન મેળવવું અશક્ય બની ગયું છે.
પરમાણુ પ્રતિબંધો અને યુદ્ધે રિયાલનું ધોવાણ કર્યું
ઈરાનનું અર્થતંત્ર તેના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને દાયકાઓથી અમેરિકી અને વૈશ્વિક પ્રતિબંધોનો સામનો કરી જ રહ્યું હતું. પરંતુ તાજેતરમાં ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે વધેલા સૈન્ય તણાવ અને યુદ્ધની સ્થિતિએ રિયાલને વધુ ઊંડા આર્થિક સંકટમાં ધકેલી દીધું છે. આ ચલણના ઝડપી અવમૂલ્યનને કારણે દેશમાં મોંઘવારી રાક્ષસી ગતિએ વધી રહી છે અને સામાન્ય ઈરાની પરિવારોનું મહિનાનું બજેટ સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ ગયું છે.
ઈરાનમાં સામાન્ય નાગરિકોની ખરીદશક્તિ (Purchasing Power) કેટલી ઝડપથી ઘટી રહી છે, તેને દૈનિક જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓના ભાવ પરથી સમજી શકાય છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સમાચાર સંસ્થા ‘અલ જઝીરા’ના તેહરાન સ્થિત ભાવ વિશ્લેષણ અનુસાર, યુદ્ધની સ્થિતિ શરૂ થઈ તે પહેલાં 20 લાખ રિયાલ (જે લગભગ 1 ડોલર કે 95 ભારતીય રૂપિયા સમકક્ષ છે) માં 4 કિલો ટામેટાં, અડધો કિલો ચિકન અને 1 લીટર કરતાં સહેજ ઓછું રસોઈ તેલ ખરીદી શકાતું હતું. પરંતુ આજની તારીખે આટલી જ રકમમાં આ રાશન અડધાથી પણ ઓછું થઈ ગયું છે.
100 ભારતીય રૂપિયામાં ઈરાનમાં શું-શું ખરીદી શકાય?
જો આજે તમારી પાસે 100 ભારતીય રૂપિયા અથવા 21 લાખ ઈરાની રિયાલ હોય, તો તેહરાનના બજારમાં તમને માત્ર 2 કિલો ટામેટાં, અંદાજે 250 ગ્રામ ચિકન અને અડધા લીટરથી પણ ઓછું રસોઈ તેલ મળશે. આંકડા દર્શાવે છે કે દૈનિક વપરાશની વસ્તુઓના ભાવ આસમાને પહોંચી ગયા છે:
ટામેટાં: સરેરાશ કિંમતમાં 71% નો ઉછાળો આવ્યો છે.
ચિકન: 74% જેટલું મોંઘુ થઈ ગયું છે.
રસોઈ તેલ: તેના ભાવમાં અકલ્પનીય 177% નો જંગી વધારો થયો છે.
આ આર્થિક કટોકટીની સૌથી માઠી અસર દેશની સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ અને દવાઓ પર પડી છે. મધુપ્રમેહના દર્દીઓ માટે જીવનરક્ષક એવી ઇન્સ્યુલિન ની કિંમતમાં 642% નો અકલ્પનીય વધારો થયો છે. જ્યારે સામાન્ય તાવ-દુખાવાની દવા પેરાસીટામોલ 93% મોંઘી થઈ છે. નાના બાળકો માટે વપરાતા બેબી ફોર્મ્યુલા (દૂધના પાવડર), કે જેના પર સરકાર ભારે સબસીડી આપે છે, તેના ભાવ પણ 95% સુધી વધી ગયા છે.
લાખો રિયાલમાં પગાર, પણ ખરીદશક્તિ શૂન્ય સમાન
ઈરાની રિયાલનું મૂલ્ય તળિયે બેસી ગયું હોવા છતાં, ઈરાન સરકાર આ કૂદકે ને ભૂસકે વધતી મોંઘવારીના પ્રમાણમાં નાગરિકોના લઘુત્તમ વેતનમાં વધારો કરવામાં નિષ્ફળ રહી છે.
હાલમાં ઈરાન સરકાર દ્વારા નક્કી કરાયેલું માસિક લઘુત્તમ વેતન 16.6 કરોડ (166 મિલિયન) રિયાલ છે. જો તેને આજના વિનિમય દર (Exchange Rate) મુજબ ગણવામાં આવે, તો તે માત્ર 82 અમેરિકન ડોલર અથવા અંદાજે ₹7,820 થાય છે. જો સરકાર દ્વારા અપાતી તમામ આર્થિક સહાય અને ભથ્થાઓ ઉમેરવામાં આવે તો પણ આ રકમ 220 મિલિયન રિયાલથી ઓછી એટલે કે અંદાજે 108 ડોલર (₹10,298) જેટલી જ થાય છે. આટલી ઓછી આવક સામે ખોરાક, કપડાં અને દવાઓના વધતા ભાવની સરખામણી કરીએ ત્યારે ખ્યાલ આવે છે કે એક ઈરાની પરિવાર માટે દૈનિક જરૂરિયાતો પૂરી કરવી કેટલી કઠિન બની ગઈ છે.
મહિનાના અંતે ગુજારાની ચિંતા: ઈરાની નાગરિકોની આપવીતી
તેહરાનમાં રહેતા 35 વર્ષીય નાગરિક અફસાનેહે પોતાની આપવીતી જણાવતા કહ્યું કે, તેમના પરિવારનું સાપ્તાહિક રાશન બિલ છેલ્લા કેટલાક સમયમાં 20% થી 30% સુધી વધી ગયું છે. તેમણે ઉમેર્યું, “યુદ્ધ અને આર્થિક કટોકટી પહેલાં અમે ત્રણ કે છ મહિના પછી શું કરવું, બાળકોના ભવિષ્ય માટે કેમ બચત કરવી તેનો વિચાર કરી શકતા હતા. પરંતુ હવે પરિસ્થિતિ એટલી ખરાબ છે કે અમારી એકમાત્ર ચિંતા એ જ રહે છે કે આ મર્યાદિત આવકમાં મહિનાના છેલ્લા દિવસો સુધી ઘરનું ગુજારાન કેવી રીતે ચલાવવું.”
ઈરાનની આર્થિક સ્થિતિ દાયકાઓના પ્રતિબંધોથી પહેલેથી જ જર્જરિત હતી, પરંતુ યુદ્ધના વાદળોએ આ કટોકટીને વધુ ઘેરી બનાવી દીધી છે. લાખો ઈરાનીઓ માટે હવે અસલી પ્રશ્ન એ નથી રહ્યો કે મોંઘવારીનો દર કે આંકડા કેટલા વધી ગયા છે, પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે હાથમાં આવતા લાખો-કરોડો રિયાલના માસિક પગારથી બે ટંકનું ભોજન, ઘરનું ભાડું અને પ્રાથમિક દવાઓનો ખર્ચ કેવી રીતે પૂરો કરવો.
