દર મહિને થશે હજારોની બચત! કમ્યુટેડ પેન્શનના નિયમો બદલવા સરકાર પર વધ્યું દબાણ!
કેન્દ્ર સરકારના લાખો પેન્શનરો અને કર્મચારી સંગઠનો દ્વારા છેલ્લા કેટલાક સમયથી એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માગ બુલંદ કરવામાં આવી રહી છે. નિવૃત્તિ સમયે લેવાતા ‘કમ્યુટેડ પેન્શન’ (સમય પહેલાં એકમુશ્ત મેળવેલ પેન્શન) ને પુનઃસ્થાપિત કરવા માટેનો જે ૧૫ વર્ષનો સમયગાળો છે, તેને ઘટાડીને ૧૦ થી ૧૨ વર્ષ કરવાની જોરદાર માગ ઊઠી છે. કર્મચારી મંડળોએ આ અંગે ૮મા પગાર પંચ (8th Pay Commission) ને પોતાની સત્તાવાર ભલામણો પણ સોંપી દીધી છે.
તેમની મુખ્ય દલીલ એ છે કે પેન્શનમાંથી કપાતનો વર્તમાન નિયમ દાયકાઓ જૂના નાણાકીય અને વીમા-ગણિતીય (Actuarial) અંદાજો પર આધારિત છે. આજના બદલાયેલા આર્થિક યુગમાં જૂના નિયમો પેન્શનરો માટે અન્યાયી સાબિત થઈ રહ્યા છે. ચાલો સરળ ભાષામાં સમજીએ કે આ સમગ્ર મુદ્દો શું છે અને પેન્શનરો શા માટે સમયગાળો ઘટાડવાની માગ કરી રહ્યા છે.
શું છે આ ‘પેન્શન કમ્યુટેશન’ (Pension Commutation)?
જ્યારે કોઈ સરકારી કર્મચારી નિવૃત્ત થાય છે, ત્યારે તેને પોતાની મૂળ પેન્શનમાંથી મહત્તમ ૪૦ ટકા સુધીનો હિસ્સો એકમુશ્ત (લમ્પ સમ) રકમ તરીકે અગાઉથી મેળવવાનો અધિકાર મળે છે. આ પ્રક્રિયાને ‘પેન્શન કમ્યુટેશન’ કહેવામાં આવે છે.
કપાતની પ્રક્રિયા: કર્મચારીને જે એકમુશ્ત રકમ મળે છે, તેના બદલામાં દર મહિને મળતા પેન્શનમાંથી તેટલો કમ્યુટેડ હિસ્સો કાપી લેવામાં આવે છે.
વર્તમાન નિયમ: કેન્દ્ર સરકારના વર્તમાન નિયમો અનુસાર, આ કપાત સતત ૧૫ વર્ષ સુધી ચાલુ રહે છે. ૧૫ વર્ષ પૂરા થયા પછી જ પેન્શનરને ફરીથી પૂરેપૂરું (૧૦૦%) પેન્શન મળવાનું શરૂ થાય છે.
પરંતુ હવે સંગઠનોનું કહેવું છે કે જ્યારે આ માળખું ઘડાયું હતું, ત્યારની અને અત્યારની નાણાકીય તથા વસ્તી વિષયક સ્થિતિમાં જમીન-આસમાનનો ફરક આવી ગયો છે. તેથી ૧૫ વર્ષની મુદત પર તાત્કાલિક પુનર્વિચાર થવો જોઈએ.
વિવિધ સંગઠનોની અલગ-અલગ માગણીઓ
વિવિધ કર્મચારી મંડળોએ પોતપોતાની ગણતરી મુજબ કમ્યુટેશન બહાલી માટેના સમયગાળાની ભલામણ કરી છે:
૧૧ વર્ષની માગ: નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ ધ જોઈન્ટ કન્સલ્ટેટિવ મશીનરી (NC-JCM), ઓલ ઈન્ડિયા ડિફેન્સ એમ્પ્લોઈઝ ફેડરેશન (AIDEF), ફેડરેશન ઓફ નેશનલ પોસ્ટલ ઓર્ગેનાઈઝેશન્સ (FNPO), ભારત પેન્શનર્સ સમાજ અને ઓલ પેન્શનર્સ એસોસિએશને કપાતનો સમયગાળો ઘટાડીને ૧૧ વર્ષ કરવાની માગ કરી છે.
૧૨ વર્ષનો પ્રસ્તાવ: ઈન્ડિયન રેલવેઝ ટેકનિકલ સુપરવાઈઝર્સ એસોસિએશને આ મર્યાદા ૧૨ વર્ષ કરવાની ભલામણ કરી છે.
૧૦ વર્ષની માગ: ઓલ ઈન્ડિયા ન્યુ પેન્શન સ્કીમ એમ્પ્લોઈઝ ફેડરેશને સૌથી ઓછી એટલે કે ૧૦ વર્ષની મુદત રાખવા રજૂઆત કરી છે.
પેન્શનરો સમયગાળો શા માટે ઓછો કરાવવા માગે છે? (ગણિત અને દલીલો)
NC-JCM ના જણાવ્યા મુજબ, ૧૫ વર્ષમાં બહાલીનો નિયમ લગભગ ચાર દાયકા પહેલાં નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. સમય જતાં વ્યાજદરો, સરેરાશ આયુષ્ય, મૃત્યુદર અને જોખમના પરિબળોમાં મોટો બદલાવ આવ્યો છે, જેથી આ પ્રક્રિયાનું નવા સિરે મૂલ્યાંકન કરવું જરૂરી છે.
ગણિતના એક ઉદાહરણ દ્વારા સમજીએ:
૧. વર્તમાન ગણતરી: ૬૧ વર્ષની વયના પેન્શનર માટે કમ્યુટેશન ફેક્ટર ૮.૧૯૪ ગણાય છે. જો કોઈ પેન્શનર દર મહિને ₹૧૦૦ નું પેન્શન કમ્યુટ કરાવે, તો તેને એકમુશ્ત ₹૯,૮૩૩ મળે છે.
૨. પેન્શનરનું નુકસાન: આ ₹૯,૮૩૩ ના બદલામાં દર મહિને ₹૧૦૦ ની કપાત થાય છે.
૧૦ વર્ષમાં પેન્શનર પાસેથી ₹૧૨,૦૦૦ વસૂલાઈ જાય છે.
૧૫ વર્ષમાં આ કપાત વધીને ₹૧૮,૦૦૦ થઈ જાય છે.
૩. સરકારની વધારાની વસૂલાત: સંગઠનોની દલીલ છે કે સરકારે આપેલી એકમુશ્ત રકમ લગભગ ૧૦ થી ૧૧ વર્ષમાં વ્યાજ સાથે પૂરેપૂરી વસૂલ થઈ જાય છે. ૧૧ વર્ષ પછી પણ કપાત ચાલુ રાખવી એ પેન્શનરો પાસેથી જરૂર કરતાં વધુ નાણાં વસૂલવા સમાન છે.
ભારત પેન્શનર્સ સમાજે ૧૯૮૬, ૨૦૦૮ અને ૨૦૨૩ ના આંકડા સરખાવીને દર્શાવ્યું છે કે હાલના ઘટાડેલા વ્યાજદરો અને લાંબા આયુષ્યના કારણે વાસ્તવિક વસૂલાતનો સમયગાળો માત્ર ૧૧.૨૫ વર્ષ જ થાય છે.
આ નિર્ણયથી પેન્શનરોને કેટલો આર્થિક ફાયદો થઈ શકે?
વધારે મૂળ પેન્શન મેળવનારા નિવૃત્ત કર્મચારીઓ માટે આ ફેરફાર ખૂબ જ મોટો આર્થિક રાહતરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, જે પેન્શનરનું મૂળ પેન્શન ₹૩૫,૦૦૦ છે અને તેઓ ૪૦% હિસ્સો એટલે કે ₹૧૪,૦૦૦ કમ્યુટ કરાવે છે:
| સમયગાળાનું માળખું | કપાતના કુલ મહિના | કુલ કાપવામાં આવતી રકમ |
| ૧૫ વર્ષ (વર્તમાન નિયમ) | ૧૮૦ મહિના | ₹ ૨૫.૨૦ લાખ |
| ૧૧ વર્ષ (પ્રસ્તાવિત નિયમ) | ૧૩૨ મહિના | ₹ ૧૮.૪૮ લાખ |
| પેન્શનરને થતો સીધો ફાયદો | ૪૮ મહિના ઓછી કપાત | ₹ ૬.૭૨ લાખની બચત |
આ સરખામણી સ્પષ્ટ દર્શાવે છે કે જો બહાલીની મુદત ૧૫ વર્ષથી ઘટાડીને ૧૧ વર્ષ કરવામાં આવે, તો એક પેન્શનરને ₹૬.૭૨ લાખ નો સીધો આર્થિક ફાયદો થાય છે.
“સેન્ટ્રલ સિવિલ સર્વિસીસ (કમ્યુટેશન ઓફ પેન્શન) રૂલ્સ, ૧૯૮૧ ના નિયમ ૧૦A ની તાકીદે સમીક્ષા કરવી સમયની માગ છે, જેથી વરિષ્ઠ નાગરિકોને તેમના જીવનના ઉત્તરાધમાં આર્થિક ન્યાય મળી શકે.”
