૭.૮ કરોડથી વધુ લોકોએ ભરી દીધો ટેક્સ! જાણો ૩૧ ઓગસ્ટ સુધીમાં શું-શું બદલાઈ ગયું.
દેશમાં કરવેરા ચૂકવનારા નાગરિકોની સંખ્યામાં સતત અને ઝડપી વધારો થઈ રહ્યો છે. આયકર વિભાગ (Income Tax Department) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના આંકડા આ બાબતની સ્પષ્ટ સાક્ષી પૂરે છે. ભારતમાં ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવાની પ્રક્રિયાએ અત્યાર સુધીના તમામ જૂના રેકોર્ડ તોડી નાખ્યા છે. આયકર વિભાગે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘એક્સ’ (X) પર એક ખૂબ જ ઉત્સાહવર્ધક અને સકારાત્મક માહિતી શેર કરી છે.
આંકડાઓ મુજબ, આકારણી વર્ષ (Assessment Year) ૨૦૨૬-૨૭ માટે ૩૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ સુધીમાં ૭.૮ કરોડથી પણ વધુ લોકોએ પોતાનું ઇન્કમ ટેક્સ રિટર્ન સફળતાપૂર્વક સબમિટ કરી દીધું છે. આ આંકડો સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે દેશના નાગરિકો પોતાની નાણાકીય અને રાષ્ટ્રીય ફરજો પ્રત્યે વધુ જાગૃત અને સજાગ બન્યા છે.
પાછલા વર્ષની સરખામણીએ મોટો ઉછાળો
જો આપણે ગયા વર્ષના આંકડાઓ સાથે સરખામણી કરીએ તો પરિસ્થિતિ વધુ સ્પષ્ટ થઈ જાય છે. આકારણી વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માટે બિન-ઓડિટ (Non-Audit) કેસોમાં રિટર્ન દાખલ કરવાની અંતિમ તારીખ ૧૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ હતી. તે સમયે અંતિમ તારીખ સુધીમાં કુલ ૭.૩ કરોડથી વધુ આઈટીઆર ફાઈલ કરવામાં આવ્યા હતા.
પરંતુ આ વર્ષે સ્થિતિ વધુ સકારાત્મક જોવા મળી છે. આ વખતે ૩૧ ઓગસ્ટ સુધીમાં જ આ આંકડો ૭.૮ કરોડને પાર કરી ગયો છે. આ ફેરફાર દર્શાવે છે કે કરદાતાઓ હવે છેલ્લી ઘડી સુધી રાહ જોવાને બદલે સમયસર પોતાની જવાબદારી પૂરી કરી રહ્યા છે. તેનાથી ટેક્સ પોર્ટલ પરનું ભારણ પણ ઘટે છે અને પ્રક્રિયા વધુ સરળ બને છે.
૩૧ જુલાઈ અને ૩૧ ઓગસ્ટની સમયમર્યાદાનું ગણિત
આયકર વિભાગ દ્વારા જાહેર કરાયેલા આંકડાઓમાં એક ખાસ વાત એ જોવા મળી છે કે કુલ ૭.૮ કરોડ રિટર્નમાંથી ૫.૯ કરોડથી વધુ આઈટીઆર તો ૩૧ જુલાઈની પ્રાથમિક અંતિમ તારીખ સુધીમાં જ ભરાઈ ગયા હતા. આ રિટર્ન્સ મુખ્યત્વે ITR-1 અને ITR-2 ની શ્રેણીમાં આવતા કરદાતાઓના હતા.
ત્યારબાદ, ૩૧ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ એવા લોકો માટે રિટર્ન ફાઈલ કરવાની છેલ્લી તારીખ હતી જેમની આવક કોઈ વ્યવસાય કે પ્રોફેશનમાંથી થાય છે અને જેમના ખાતાઓનું ઓડિટ કરાવવું કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત નથી. જો કોઈ કરદાતા આ નોન-ઓડિટ કેટેગરીમાં આવતા હોય, તો તેઓ પોતાની પાત્રતા મુજબ ITR-3, ITR-4, ITR-5 અથવા ITR-7 ફોર્મ ભરીને રિટર્ન સબમિટ કરી શકે છે.
કયું આઈટીઆર ફોર્મ કોના માટે યોગ્ય છે?
આયકર વિભાગે કરદાતાઓની સુવિધા અને તેમની આવકના સ્ત્રોત મુજબ અલગ-અલગ ફોર્મ નક્કી કરેલા છે. દરેક ફોર્મનો ઉપયોગ ચોક્કસ પ્રકારની આવક ધરાવતા લોકો માટે થાય છે:
ITR-3: આ ફોર્મનો ઉપયોગ એવા વ્યક્તિગત કરદાતાઓ કે હિન્દુ અવિભક્ત કુટુંબ (HUF) કરે છે જેમની આવક પોતાના કોઈ માલિકીના વ્યવસાય કે પ્રોફેશનમાંથી થતી હોય.
ITR-4 (સુગમ): નાના વેપારીઓ અને પ્રોફેસનલ્સ માટે આ ફોર્મ સૌથી ઉત્તમ વિકલ્પ ગણાય છે. આ એક ખૂબ જ સરળ અને સુગમ ફોર્મ છે, જેનો ઉપયોગ નાના અને મધ્યમ સ્તરના કરદાતાઓ પ્રિઝમ્પટિવ ટેક્સેશન સ્કીમ હેઠળ કરે છે.
ITR-5: આ ફોર્મ વિશેષરૂપે લિમિટેડ લાયબિલિટી પાર્ટનરશિપ (LLP), ભાગીદારી પેઢીઓ અને સહકારી સમિતિઓ જેવી સંસ્થાઓ માટે બનાવવામાં આવ્યું છે.
ITR-6: કંપનીઝ એક્ટ હેઠળ રજિસ્ટર્ડ થયેલી તમામ કોર્પોરેટ કંપનીઓ માટે ITR-6 નો ઉપયોગ કરવો ફરજિયાત છે.
ITR-7: જો કોઈ ટ્રસ્ટ, ધાર્મિક સંસ્થા, ચેરીટેબલ ટ્રસ્ટ અથવા રાજકીય પક્ષ હોય, તો તેમના માટે આયકર નિયમો મુજબ ITR-7 દાખલ કરવાનો નિયમ છે.
આયકર રિટર્ન ફાઇલિંગ વધવાના મુખ્ય કારણો
દેશમાં ટેક્સ રિટર્ન ફાઇલ કરનારાઓની સંખ્યામાં થઈ રહેલા આ રેકોર્ડબ્રેક વધારા પાછળ કેટલાંક મહત્વપૂર્ણ પરિબળો કામ કરી રહ્યા છે:
૧. ડિજિટલ પ્રક્રિયાની સરળતા: ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગનું નવું ઈ-ફાઇલિંગ પોર્ટલ હવે પહેલા કરતાં વધુ યુઝર-ફ્રેન્ડલી અને ઝડપી બન્યું છે.
૨. પ્રી-ફિલ્ડ ડેટા (Pre-filled Data): કરદાતાઓને હવે તેમના ફોર્મમાં પગાર, વ્યાજની આવક અને શેરબજારના વ્યવહારોનો ડેટા પહેલેથી જ ભરેલો મળે છે, જેથી ભૂલો થવાની શક્યતા ઘટી જાય છે.
૩. TDS અને AIS ની સચોટતા: એન્યુઅલ ઇન્ફોર્મેશન સ્ટેટમેન્ટ (AIS) અને ફોર્મ 26AS ના કારણે કરદાતાઓ માટે પોતાની તમામ આવક છુપાવવી મુશ્કેલ બની છે, જેનાથી પારદર્શિતા વધી છે.
૪. જાગરૂકતા અને સરળ ધિરાણ: હોમ લોન, પર્સનલ લોન કે વિઝા એપ્લિકેશન માટે આઈટીઆર ફરજિયાત હોવાથી પણ યુવાનો સમયસર રિટર્ન ફાઈલ કરતા થયા છે.
