નેપાળમાં જળપ્રલય: ‘હિમાલયની સુનામી’એ સર્જી અકલ્પનીય તબાહી, ૧૦૯૩ ના મોત અને ૪૫૦૦ થી વધુ લોકો હજુ લાપતા
કુદરત જ્યારે પોતાનું રૌદ્ર સ્વરૂપ ધારણ કરે છે, ત્યારે માનવીની તમામ આધુનિક સિદ્ધિઓ અને ટેકનોલોજી વામણી પુરવાર થાય છે. શાંત, સુંદર અને રમણીય પહાડી દેશ તરીકે વિશ્વભરમાં જાણીતું નેપાળ હાલમાં આવા જ એક કાળજું કંપાવી દે તેવા કુદરતી પ્રકોપનો સામનો કરી રહ્યો છે. નેપાળમાં આવેલા વિનાશક પૂર અને ભૂસ્ખલને હજારો પરિવારોને વેરવિખેર કરી નાખ્યા છે. માત્ર થોડા કલાકોમાં જ હસતાં-રમતાં ગામડાંઓ સ્મશાનમાં ફેરવાઈ ગયા. સત્તાવાર આંકડાઓ મુજબ, આ જળપ્રલયમાં મૃત્યુઆંક ૧૦૯૩ ને પાર કરી ચૂક્યો છે, જ્યારે હજુ પણ ૪,૫૦૦ થી વધુ લોકો કાટમાળ અને કાદવ નીચે દબાયેલા હોવાની આશંકા છે.
આ કોઈ સામાન્ય પૂર નથી. પર્વતો પરથી ધસમસતો આવેલો પાણી અને પથ્થરોનો પ્રવાહ એટલો પ્રચંડ હતો કે તેણે રસ્તામાં આવતી દરેક વસ્તુ—મકાનો, પુલો, શાળાઓ અને હોસ્પિટલો—ને જમીનદોસ્ત કરી દીધી છે. સેના અને સ્થાનિક તંત્ર દ્વારા અત્યાર સુધીમાં ૧૨,૦૦૦ થી વધુ લોકોને જીવતા બચાવી લેવાયા છે, પરંતુ જેમ જેમ સમય વીતી રહ્યો છે તેમ લાપતા લોકોના જીવંત બચવાની આશા ધૂંધળી બની રહી છે.
મૃત્યુનું તાંડવ: ચિત્તવન અને નવલપરાસી બન્યા સૌથી મોટા પીડિત
આ હોનારતે નેપાળના ઘણા પ્રાંતોમાં વિનાશ વેર્યો છે, પરંતુ ચિત્તવન અને નવલપરાસીમાં સ્થિતિ સૌથી વધુ ભયાવહ છે. નદીઓના જળસ્તરમાં અચાનક થયેલા વધારાને કારણે આ વિસ્તારોમાં પાણી સીધા રહેણાંક વિસ્તારોમાં ઘૂસી ગયા હતા. લોકો રાત્રે સૂતા હતા અને અચાનક પાણીના ધસમસતા પ્રવાહે તેમના ઘરોને ખેંચી લીધા.
અત્યાર સુધી પ્રાપ્ત થયેલા આંકડા હૃદયદ્રાવક છે:
નવલપરાસી (પૂર્વ-પશ્ચિમ): ૪૩૧ મૃતદેહો
ચિત્તવન: ૩૨૧ મૃતદેહો
નુવાકોટ: ૯૫ મૃતદેહો
ગોરખા: ૬૫ મૃતદેહો
ધાદીંગ: ૫૭ મૃતદેહો
રાસુવા: ૪૧ મૃતદેહો
તાનાહુન: ૩૮ મૃતદેહો
આ આંકડાઓ માત્ર સંખ્યા નથી, પરંતુ તે બુઝાઈ ગયેલા ઘરના ચિરાગ અને વેરવિખેર થયેલા પરિવારોની ચીસો છે. ઘણી જગ્યાએ તો આખા ને આખા પરિવારો કાટમાળમાં દટાઈ ગયા છે.
૨.૨ મિલિયન ટન કાદવ: રેસ્ક્યૂ ઓપરેશન સામેનો સૌથી મોટો પડકાર
નેપાળની ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ જટિલ છે, અને આ પૂરે એક નવો અને અત્યંત ભયંકર પડકાર ઉભો કર્યો છે – કાદવનું રાજ્ય. નિષ્ણાતોના મતે, પૂરના પાણી ઓસર્યા પછી વિવિધ વિસ્તારોમાં લગભગ 2.2 મિલિયન (2.2 મિલિયન) ટન કાદવ અને કાટમાળ એકઠો થયો છે.
આ કાદવ એટલો જાડો અને ચીકણો છે કે તેમાં ફસાયેલા લોકોને શોધવા લગભગ અશક્ય બની ગયું છે. ભારે મશીનરી અને એક્સાવેટર્સ (જેસીબી) પણ આ કાદવમાં ફસાઈ રહ્યા છે. બચાવકર્મીઓ પોતાના હાથ અને નાના સાધનોની મદદથી કાદવ હટાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે, જે કામગીરીને અત્યંત ધીમી બનાવી રહ્યું છે. સ્નિફર ડોગ્સ (સુંઘીને ભાળ મેળવતા શ્વાન) ની મદદ લેવામાં આવી રહી છે, પરંતુ કાદવની દુર્ગંધ અને સ્તર એટલા ઊંડા છે કે શ્વાન માટે પણ ચોક્કસ જગ્યા શોધવી મુશ્કેલ બની રહી છે.
પીએમ બાલેન શાહનો આક્રોશ: “આ હિમાલયની સુનામી છે”
નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન શાહે આ આપદાને અત્યંત ગંભીરતાથી લેતા તેને ‘હિમાલયની સુનામી’ (Himalayan Tsunami) નામ આપ્યું છે. ગ્રાઉન્ડ ઝીરોની મુલાકાત લીધા બાદ તેમણે ભારે હૈયે જણાવ્યું હતું કે, “અમે પર્વતોમાં રહીએ છીએ, દરિયાકાંઠે નહીં, છતાં અમે સુનામી જેવી તબાહી જોઈ રહ્યા છીએ. આ માત્ર નેપાળની નિષ્ફળતા નથી, આ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે થઈ રહેલા આબોહવા પરિવર્તન (Climate Change) નું સીધું પરિણામ છે.”
તેમણે વૈશ્વિક મંચ પર આ મુદ્દાને આક્રમક રીતે ઉઠાવવાની વાત કરતા ઉમેર્યું કે, “વિકસિત દેશોના ઔદ્યોગિકરણ અને કાર્બન ઉત્સર્જનની કિંમત નેપાળ જેવા ગરીબ અને પ્રકૃતિ પર નિર્ભર દેશોએ પોતાના નાગરિકોના જીવ ગુમાવીને ચૂકવવી પડી રહી છે. હવે સમય આવી ગયો છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય માત્ર સહાનુભૂતિ ન દાખવે, પરંતુ આબોહવા પરિવર્તન સામે નક્કર પગલાં ભરે.”
ચીનનો દાવો: ગ્લેશિયર અસ્થિરતા બની વિનાશનું કારણ
આ વૈશ્વિક આપદા અંગે પાડોશી દેશ ચીને પણ પોતાની પ્રતિક્રિયા આપી છે. ચીનના પર્યાવરણીય પ્રવક્તાએ જણાવ્યું છે કે આ ભયાનક પૂરનું મુખ્ય કારણ ગ્લોબલ વોર્મિંગની લાંબા ગાળાની અસરો હેઠળ ગ્લેશિયર્સ (હિમનદીઓ) ની અસ્થિરતા છે. પર્વતો પર જમા થયેલો બરફ અસામાન્ય તાપમાનના કારણે ઝડપથી પીગળી રહ્યો છે. આ પીગળેલા બરફના પાણીથી બનેલા સરોવરો (Glacial Lakes) ની પાળ જ્યારે તૂટે છે, ત્યારે તે નીચેના વિસ્તારોમાં ‘બોમ્બ બ્લાસ્ટ’ જેવો વિનાશ વેરે છે. ચીનનું આ નિવેદન પીએમ બાલેન શાહની ક્લાઈમેટ ચેન્જની ચિંતાને સમર્થન આપે છે.
ભારતીયોનો બચાવ અને ૫૮૩ વિદેશીઓ ગુમ થવાથી વધતો ફફડાટ
નેપાળ દુનિયાભરના પ્રવાસીઓ અને પર્વતારોહકો માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. આ હોનારત સમયે હજારો વિદેશી પ્રવાસીઓ નેપાળમાં હતા. રાહત અને બચાવ કામગીરી દરમિયાન અત્યાર સુધીમાં ૧૬૩ ભારતીય નાગરિકોને સુરક્ષિત રીતે રેસ્ક્યૂ કરવામાં આવ્યા છે. ભારતીય દૂતાવાસ સતત નેપાળ સરકારના સંપર્કમાં છે.
જોકે, ચિંતાનો વિષય એ છે કે હજુ પણ ૫૮૩ વિદેશી પ્રવાસીઓ લાપતા છે. ટ્રેકિંગ રૂટ્સ અને પહાડી વિસ્તારોમાં ફસાયેલા આ પ્રવાસીઓનો સંપર્ક તૂટી ગયો છે. સંચાર વ્યવસ્થા સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ ગઈ હોવાથી તેઓ કઈ સ્થિતિમાં છે તે જાણવું હાલ પૂરતું અશક્ય છે.
દક્ષિણ કોરિયાનું સ્પેશિયલ મિશન: રાસુવામાં ૯ નાગરિકોની શોધ
રાસુવા વિસ્તારમાં ચાલી રહેલા એક મોટા હાઇડ્રોપાવર (જળવિદ્યુત) પ્રોજેક્ટ પર આ પૂરની સીધી અસર થઈ છે. આ પ્રોજેક્ટમાં કામ કરતા દક્ષિણ કોરિયાના ૯ એન્જિનિયરો અને કર્મચારીઓ ગુમ થયા છે. પોતાના નાગરિકોને બચાવવા માટે દક્ષિણ કોરિયાની સરકારે તાત્કાલિક પગલાં લીધા છે.
દક્ષિણ કોરિયાએ અત્યાધુનિક સાધનો અને વિશેષ તાલીમ પામેલા ૪૪ સભ્યોની એક ‘ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ ટીમ’ નેપાળ મોકલવાની જાહેરાત કરી છે. આ ટીમ સીધી રાસુવામાં ઉતરશે અને હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટના કાટમાળમાં અત્યાધુનિક રડાર અને સેન્સર્સની મદદથી પોતાના નાગરિકોની શોધખોળ શરૂ કરશે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સહાય અને આગળનો કપરો માર્ગ
આ કપરા સમયમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય નેપાળની પડખે ઊભો છે. અમેરિકા, ભારત, યુરોપિયન દેશો અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ દ્વારા અત્યાર સુધીમાં ૪૨ મિલિયન અમેરિકી ડોલર (આશરે ૩૫૦ કરોડ રૂપિયા) થી વધુની આર્થિક સહાય પહોંચાડવામાં આવી છે. આ ફંડનો ઉપયોગ હેલિકોપ્ટર દ્વારા ફસાયેલા લોકોને બચાવવા, મેડિકલ કેમ્પ ઉભા કરવા, ખાવા-પીવાની વ્યવસ્થા કરવા અને અસ્થાયી ટેન્ટ સિટી બનાવવા માટે થઈ રહ્યો છે.
પરંતુ, નેપાળ માટે આગળનો માર્ગ અત્યંત કપરો છે. ૪,૫૦૦ લોકોની શોધખોળ, રોગચાળો ફેલાતો અટકાવવો, લાખો બેઘર લોકોને આશ્રય આપવો અને તૂટી ગયેલા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું નવેસરથી નિર્માણ કરવું—આ એક એવો સંઘર્ષ છે જેમાં વર્ષો લાગી જશે. પીએમ બાલેન શાહની વાત સાચી છે, આ માત્ર નેપાળની આપદા નથી, આ સમગ્ર માનવજાત માટે પ્રકૃતિની એક ભયાનક ચેતવણી છે કે જો હજુ પણ પર્યાવરણ પ્રત્યે બેદરકારી દાખવવામાં આવશે, તો ભવિષ્યમાં આવી ‘હિમાલયની સુનામી’ઓ રોજિંદી ઘટના બની જશે.
